અગ્નિપુરાણમ્

કુર્ય્યાત્ પ્રાકારમન્ત્રેણ ભૂતિદર્ભૈસ્તિલૈસ્તતઃ। કુણ્ડેષુ ધારિકાં શક્તિં વિન્યસ્યાભ્યર્ચ્ય તર્પયેત્

મંત્રથી ભૂત, દર્ભા અને તિલ વડે વાડ બનાવવી; પછી કુંડમાં શક્તિ ગોઠવી, પૂજા કરી અને તર્પણ કરવું.

તત્ત્વતત્ત્વાધિપાન્ મૂર્ત્તીર્મૂર્ત્તીશાંશ્ચ ઘૃતાદિભિઃ। તતો બ્રહ્માંશશુદ્ધ્યર્થં મૂલાઙ્ગં બ્રહ્મભિઃ ક્રમાત્

તત્વો અને તેમના અધિપતિ રૂપોની ઘી વગેરેથી પૂજા કરવી; પછી બ્રહ્મા ભાગની શુદ્ધિ માટે મૂળ અને અંગોને ક્રમશઃ બ્રહ્મા મંત્રોથી સંસ્કાર કરવો.

કૃત્વા શતાદિપૂર્ણાન્તં પ્રોક્ષ્યાઃ શાન્તિજલૈઃ શિલાઃ। પૂજયેચ્ચ કુશૈઃ સ્પષ્ટ્વા પ્રતિતત્ત્વમનુક્રમાત્

શતાદિક પૂર્ણતા સુધી ભરી, શિલાઓને શાંતિ માટે પાણીથી છાંટવું; પછી કુશથી સ્પર્શ કરી, દરેક તત્વની ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

સાંન્નિધ્યમથ સન્ધાનં કૃત્વા શુદ્ધં પુનર્ન્યસેત્ એવં ભાગત્રયે કર્મ્મ ગત્વા ગત્વા સમાચરેત્

પછી ઉપસ્થિતિ અને સંધાન કરીને ફરીથી શુદ્ધિ અને નિયમન કરવું; આમ ત્રણ ભાગોમાં વિધિ પુનઃ પુનઃ કરવી.

ઓં આં ઈં આત્મતત્ત્વવિદ્યાતત્ત્વાભ્યાં નમઃ ઇતિ। સંસ્પૃશેદ્ દર્ભમૂલાદ્યૈર્બ્રહ્માઙ્ગાદિત્રયં ક્રમાત્। કુર્ય્યાત્તત્ત્વાનુસન્ધાનં હ્રસ્વદીર્ઘપ્રયોગતઃ

‘ૐ આં ઈં આત્મા તત્વ અને વિદ્યા તત્વને નમસ્કાર’ — દર્ભાના મૂળથી ક્રમશઃ ત્રણ બ્રહ્માંગોને સ્પર્શ કરવું અને તત્વોના અનુસંધાનને ટૂંકા-લાંબા વિધિથી કરવું.

ઓં હાં ઉં વિદ્યાતત્ત્વશિવતત્ત્વાભ્યાં નમઃ। ઘૃતેન મધુના પૂર્ણાંસ્તામ્રકુમ્ભાન્ સરત્નકાન્

‘ૐ હાં ઉં વિદ્યા તત્વ અને શિવ તત્વને નમસ્કાર’ — ઘી અને મધથી રત્નોથી શોભિત તાંબાના કળશો ભરી દેવા.

પઞ્ચગવ્યાર્ઘ્યસંસિક્તાન્ લોકપાલાધિદૈવતાન્

પાંચ ગવ્ય અને અર્ઘ્યથી લોકપાલોના અધિદેવતાઓને છાંટવું.

પૂજયિત્વા નિજૈર્મ્મન્ત્રૈઃ સન્નિધૌ હોમમાચરેત્। શિલાનામથ સર્વાસાં સંસ્મરેદધિદેવતાઃ ।। વિદ્યારૂપાઃ કૃતસ્નાના હેમવર્ણાઃ શિલામ્વરાઃ। ન્યૂનાદિદોષમોષાર્થં વાસ્તુભૂમેશ્ચ શુદ્ધયે

પોતાના મંત્રોથી પૂજા કરીને, તેમની હાજરીમાં હોમ કરવો જોઈએ. પછી, બધી પથ્થરો માટે, તેમની અધિદેવીતાઓનું સ્મરણ કરવું, જે જ્ઞાનરૂપ, સોનાની જેમ તેજસ્વી, પથ્થરોથી શોભાયમાન અને સ્નાન કરેલ હોય છે. આવું કરવાથી કોઈ પણ ખામી કે અતિરેક દૂર થાય અને જમીન તથા સ્થળ શુદ્ધ થાય.

ઈશ્વર ઉવાચ તતઃ પ્રાસાદમાસૂત્ર્ય વર્ત્તયેકદ્વાસ્તુમણ્ડપં। કુર્ય્યાત્ કોષ્ઠચતુઃ ષષ્ટિ વેદાસ્રકે સમે

ઈશ્વરે કહ્યું: પછી, મંદિરનું માપ લઈ, મુખ્ય મંડપ અને પ્રવેશદ્વારનું નિશાન કરવું. ચૌસઠ કોષ्ठો બનાવવા અને વિધિવત્ વેદી ગોઠવવી.

કોણેષુ વિન્યસેદ્ વંશૌ રજ્જવોઽષ્ટૌ વિકોણગાઃ। દ્વિપદાઃ ષટ્પદાસ્તાસ્તુ વાસ્તુન્તત્રાર્ચ્ચયેદ્ યથા

કોણાઓમાં થાંભલા ગોઠવવા અને આઠ દોરીઓ તિરછા કોણ સુધી ખેંચવી. ત્યાં, બે પગવાળા અને છ પગવાળા જીવનું નિયમ મુજબ પૂજન કરવું.

આકુઞ્ચિતકચં વાસ્તુમુત્તાનમસુરાકૃતિ । સ્મરેત્ પૂજાસુ કુડ્યાદિનિવેશે ઉત્તરાનનં

કુડીઓ અને અન્ય બાંધકામ ગોઠવતી વખતે, પૂજામાં, વાસ્તુપુરુષનું સ્મરણ કરવું, જેના વાળ ઉપર બાંધેલા છે, અને જે દૈત્યરૂપે પથરાયેલો છે, અને જેનું મોઢું ઉત્તર તરફ છે.

જાનુની કૂર્પરૌ શક્‌થિ દિશિ વાતહુતાશયોઃ। પૈત્ર્યાં પાદપુટે રૌદ્ર્યાં શિરોઽસ્ય હૃદયેઽઞ્જલિઃ

વાસ્તુપુરુષના ઘૂંટણ અને કોણી વાયુ અને અગ્નિ દિશામાં છે; પિતૃદિશામાં પગના તળવા, રૌદ્ર દિશામાં માથું, અને હૃદયમાં હાથ જોડેલા છે.

અસ્ય દેહે સમારૂઢા દેવતાઃ પૂજિતાઃ શુભાઃ। અષ્ઠૌ કોણાધિપાસ્તત્ર કોણાર્દ્ધેષ્વષ્ટસુ સ્થિતાઃ

આ વાસ્તુપુરુષના શરીર પર શુભ દેવતાઓ સ્થાપિત છે અને તેમની પૂજા કરવામાં આવી છે; ત્યાં આઠ કોણોના અધિપતિઓ, આઠ અર્ધકોણોમાં સ્થિત છે.

ષટ્‌પદાસ્તુ મરીચ્યાદ્યા દિક્ષુ પૂર્વાદિષુ ક્રમાત્। મધ્યે ચતુષ્પદો બ્રહ્મા શેષાસ્તુ પદિકાઃ સ્મુતાઃ

છ પગવાળા દેવતાઓ, જેમ કે મરીચિ વગેરે, પૂર્વથી શરૂ કરીને ક્રમશ: દિશાઓમાં છે; મધ્યમાં ચાર પગવાળા બ્રહ્મા છે, અને બાકી બધાને એક પગવાળા કહેવાય છે.

સમસ્તનાડીસંયોગે મહામર્મ્માનુજં ફલં। ત્રિશૂલં સ્વસ્તિકં વજ્રં મહાસ્વસ્તિકસમ્પુટૌ

જ્યાં બધી નાડીઓ મળે છે, ત્યાં મહામર્મ છે, જે પોતાનું ફળ આપે છે; ત્યાં ત્રિશૂલ, સ્વસ્તિક, વજ્ર અને મહાસ્વસ્તિક સાથે સંરક્ષણ છે.

ત્રિકટું મણિબન્ધં ચ સુવિશુદ્ધં પદં તતા। ઇતિ દ્વાદશ મર્મ્માણિ વાસ્તોર્ભિત્ત્યાદિષુ ત્યજેત્

ત્રિકટુ, મણિબંધ અને સંપૂર્ણ શુદ્ધ સ્થાન—આ રીતે, વાસ્તુના ભીંત વગેરેમાં આ બાર મર્મસ્થાનો ટાળવા.

સાજ્યમક્ષતમીશાય પર્જન્યાયામ્બુજોદકં। દદીતાથ જયન્તાય પતાકાં કુઙ્કુમોજ્જ્વલાં

ઈશાને ઘી અને અખંડિત ચોખા અર્પણ કરવું, પર્જન્યને કમળનું પાણી આપવું અને જયંતને કુંકુમથી તેજસ્વી ધ્વજ અર્પણ કરવો.

રત્નવારિ મહેન્દ્રાય રવૌ ધૂમ્રં વિતાનકં। સત્યાય ઘૃતગોધૂમમાજ્યભક્તં ભૃશાય ચ

મહેન્દ્રને રત્નમિશ્રિત પાણી, રવિને ધૂસરી છત્રી, સત્યને ઘી, ઘઉં અને ભાત, અને ભૃશને પણ એ જ રીતે અર્પણ કરવું.

વિમાંસમન્તરિક્ષાય શક્તુન્તેભ્યસ્તુ પૂર્વતઃ। મધુક્ષીરાકજ્યસમ્બૂર્ણાં પ્રદદ્યાદ્વહ્નયે શ્રુચં

અંતરિક્ષને કાચું માંસ, શક્તિને શસ્ત્ર, અને પૂર્વ દિશામાં અગ્નિને મધ, દૂધ, દહીં અને ઘીથી ભરેલી કરછલી અર્પણ કરવી.

લાજાન્ પૂર્ણે સુવર્ણામ્બુ વિતથાય નિવેદયેત્। દદ્યાદ્ ગૃહક્ષતે ક્ષૌદ્રં યમરાજે પલૌદનં

વિતથને સુવર્ણમાં ભરી લાજ અને શુદ્ધ પાણી અર્પણ કરવું; ઘરપાલકને મધ, અને યમરાજને દાળ સાથે પકવેલા ભાત અર્પણ કરવું.

ગન્ધં ગન્ધર્વનાથાય જિહ્વાં ભૃઙ્ગાય પક્ષિણઃ। મૃગાય પદ્મપર્ણાનિ યામ્યામિત્યષ્ટદેવતા

ગંધર્વનાથને સુગંધ, ભૃંગ નામના પક્ષીને જીભ, મૃગને કમળના પાંદડા, અને દક્ષિણ દિશાની આઠ દેવતાઓને આ રીતે અર્પણ કરવું.

પિત્રે તિલોદકં ક્ષીરં વૃક્ષજં દન્તધાવનં। દૌવારિકાય દેવાય પ્રદદ્યાદ્ ધેનુમુદ્રયા

પિતૃઓને તિલમિશ્રિત પાણી, દૂધ અને વૃક્ષની દાતણ અર્પણ કરવી; દ્વારપાલ દેવને મુદ્રાંકિત ગાય અર્પણ કરવી.

સુગ્રીવાય દિશેત્ પૂપાન્ પુષ્પદન્તાય દર્બ્ભકં। રક્તં પ્રચેતસે પદ્મમસુરાય સુરાસવં

સુગ્રીવને પુઆ, પુષ્પદંતને દર્ભ, પ્રચેતસને લાલ કમળ, અને અસુરને મદિરા અર્પણ કરવી.

ઘૃતં ગુડૌદનં શેષે રોગાય ઘૃતમણ્ડકાન્। લાજાન્ વા પશ્ચિમાશાયાં દેવાષ્ટકમિતીરિતં

શેષને ઘી અને ગુડભાત, રોગાને ઘીથી બનેલા પકવાન, અથવા પશ્ચિમ દિશામાં લાજ, આ રીતે આઠ દેવતાઓ માટે અર્પણ કરવું.

મારુતાય ધ્વજં પીતં નાગાય નાગકેશરં। મુખ્યે ભક્ષ્યાણિ ભલ્લાટે મુદ્ગસૂપં સુસંસ્કૃતં

મારુતને પીળો ધ્વજ, નાગને નાગકેશર ફૂલ, મુખ્ય ભલ્લાટને સારી રીતે તૈયાર કરેલું મગનું સૂપ અને અન્ય ભોજન અર્પણ કરવું.

સોમાય પાયસં સાજ્યં શાલૂકમૂષયે દિશેત્। લોપીમદિતયે દિત્યૈ પુરીમિત્યુત્તરાષ્ટકં

સોમદેવને દૂધ અને ઘીથી બનેલું પાયસ અર્પણ કરો; શાલૂક અને મૂષને પણ એ જ રીતે પાયસ આપો. લોપી, મદિતિ અને દિતિને ઉત્તર દિશામાં વસેલ શહેરનું દાન કરો.

મોદકાન્ બ્રહ્મણઃ પ્રાચ્યાં ષટ્પદાય મરીચયે। સવિત્રે રક્તપુષ્પાણિ વહ્ન્યધઃ કોણકોષ્ઠકે

પૂર્વ દિશામાં બ્રહ્માને મીઠા લાડુ અર્પણ કરો; મરીચિને છ પાંખાવાળું ફૂલ આપો; સવિતૃને અગ્નિની નીચે, ખૂણાની ઓટમાં લાલ ફૂલ ચઢાવો.

તદધઃ કોષ્ઠકે દદ્યાત્ સાવિત્ર્યૈ ચ કુશોદકં । દક્ષિણે ચન્દનં રક્તં ષટ્પદાય વિવસ્વતે

એના નીચે, ઓટમાં, સાવિત્રીને કુશથી શુદ્ધ કરેલું પાણી અર્પણ કરો; દક્ષિણ બાજુએ, છ પાંખાવાળી બેઠકે વિવસ્વતને લાલ ચંદન ચઢાવો.

હરિદ્રૌદનમિન્દ્રાય રક્ષોધઃ કોણકોષ્ઠકે। ઇન્દ્રજયાય મિશ્રાન્નમિન્દ્રાધસ્તાન્નિવેદયેત્

રક્ષસ ખૂણાની નીચેના ઓટમાં ઇન્દ્રને હળદરવાળું ભાત અર્પણ કરો; ઇન્દ્રની નીચે ઇન્દ્રજયાને મિશ્ર અન્નનું ભોજન આપો.