અગ્નિપુરાણમ્

કર્ત્તું શ્ચાઙ્ગવિકારેણ જાનીયાત્તત્પ્રમાણતઃ। પશ્વાદીનાં પ્રવેશેન કીર્ત્તનૈર્વિરુતૈર્દ્દિશઃ

કોઈ અંગમાં વિકૃતિ હોય તો, તે પ્રમાણે કાર્યનું માપ જાણી શકાય. પશુઓના પ્રવેશ, તેમની ચાલચાલન અને અવાજથી દિશાઓનું નિર્ધારણ થાય છે.

માતૃકામષ્ટવર્ગાઢ્યાં ફલકે ભુવિ વા લિખેત્। શલ્યજ્ઞાનં વર્ગવશાત્ પૂર્વાદીશાન્તતઃ ક્રમાત્

માતૃકાઓના આઠ જૂથો ધરાવતી ચિહ્નોને પાટિયા કે જમીન પર લખવા જોઈએ; પછી, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને દરેક જૂથ પ્રમાણે શલ્યનું જ્ઞાન થાય છે.

અવર્ગે ચૈવ લોહન્તુ કવર્ગેઽઙ્ગારમગ્નિતઃ। ચવર્ગે ભસ્મ દક્ષે સ્યાટ્ ટવર્ગેઽસ્થિ ચ નૈર્ઋતે

જે જગ્યાએ જૂથ ન હોય ત્યાં લોખંડ રાખવું; 'ક' જૂથમાં અગ્નિમાંથી લેવાયેલ કાળું અંગાર, 'ચ' જૂથમાં ભસ્મ, 'ટ' જૂથમાં દક્ષિણપશ્ચિમ તરફ હાડકું રાખવું.

તવર્ગે ચેષ્ટકા ચાપ્યે કપાલઞ્ચ પવર્ગકે। યવર્ગે શવકીટાદિ શવર્ગે લોહમાદિશેત્

'ત' જૂથમાં ઈંટ, 'પ' જૂથમાં ખોપરી, 'ય' જૂથમાં કીડો કે આવું કંઈ, અને 'શ' જૂથમાં લોખંડ રાખવું.

હવર્ગે રજતં તદ્વદવર્ગાચ્ચાનર્થકરાનપિ। પ્રોક્ષયાત્મભિઃ કરાપૂરૈરષ્ટાઙ્ગુલમૃદન્તરૈઃ

'હ' જૂથમાં ચાંદી રાખવી; એ જ રીતે બીજા જૂથોમાં પણ અનિષ્ટ વસ્તુઓ રાખવી; પછી પાણી છાંટી, આઠ આંગળી ઊંડા માટીથી ભરવું.

પાદોનં ખાતમાપૂર્ય્ય સજલૈર્મુદ્ગરાહતૈઃ । લિપ્તાં સમપ્લવાં તત્ર કારયિત્વા ભુવં ગુરુઃ

એક પગથી થોડું ઓછું ખાડું ખોદી, તેમાં ભીંજાયેલી માટી નાખવી અને મુગદરથી દબાવવી; પછી જમીનને સારી રીતે પાથરી અને સમાન કરવી, ત્યારબાદ ગુરુએ આગળ વધવું.

સામાન્યાર્ઘ્યકરો યાયાન્મણ્ડપં વક્ષ્યમાણકં। તોરણદ્વાઃ પતીનિષ્ટ્વા પ્રત્યગ્દ્વારેણ સંવિશેત્

સામાન્ય અર્ઘ્ય લઈને, જે મંડપનું વર્ણન આગળ આવશે ત્યાં જવું; દરવાજા પર પૂજા કરીને પશ્ચિમ દ્ધારથી પ્રવેશવું.

કુર્ય્યાત્તત્રાત્મશુદ્ધ્યાદિ કુણ્ડમણ્ડપસંસ્કૃતિં। કલસં વર્દ્ધનીસક્તં લોકપાલશિવાર્ચ્ચનં

ત્યાં આત્મશુદ્ધિ અને અન્ય વિધિઓ, કુંડ અને મંડપની શુદ્ધિ, કલશને વૃદ્ધિપાત્ર સાથે જોડવું અને દિશાના રક્ષકો તથા શિવજીની પૂજા કરવી.

અગ્નેર્જનનપૂજાદિ સર્વ્વં પૂર્વવદાચરેત્। યજમાનાન્વિતો યાયાચ્છિલાનાં સ્નાનમણ્ડપં

અગ્નિની સ્થાપના અને પૂજા સહિતની બધી વિધિઓ પૂર્વવત કરવી; પછી યજમાન સાથે શિલાઓના સ્નાન માટેના મંડપમાં જવું.

શિલાઃ પ્રાસાદલિઙ્ગસ્ય પાદધર્મ્માદિસઞ્જ્ઞકાઃ। અષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રિતાઃ શસ્તાશ્ચતુરસ્રાઃ કરાયતાઃ

પ્રાસાદના લિંગ માટે પાદ વગેરે નામવાળી શિલાઓ, આઠ આંગળી ઊંચાઈની, ચોરસ અને સારી રીતે બનાવેલી હોવી જોઈએ.

પાષાણાનાં શિલાઃ કાર્ય્યા ઇષ્ટકાનાં તદર્દ્ધતઃ। પ્રાસાદેઽશ્મશિલાઃ શૈલે ઇષ્ટકા ઇષ્ટકામયે

શિલાઓ પથ્થરની હોવી જોઈએ; ઈંટ માટે એના અડધી ઊંચાઈ રાખવી; પથ્થરના મંદિર માટે પથ્થરની શિલા અને ઈંટના મંદિર માટે ઈંટ જ વાપરવી.

અઙ્કિતા નવવક્ત્રાદ્યૈઃ પઙ્કજાઃ પઙ્કજાઙ્કિતાઃ। નન્દાભદ્રાજયા રિક્તા પૂર્ણાખ્યા પઞ્ચમી મતા

નવ મુખ અને અન્ય ચિહ્નોથી ચિહ્નિત, કમળો કમળના ચિહ્નોથી; નંદા, ભદ્રા, જય, રિક્તા અને પૂર્ણા પાંચમી ગણાય છે.

આસાં પદ્મો મહાપદ્મઃ શઙ્ખોઽથ મકરસ્તથા। સમુદ્રશ્ચેતિ પઞ્ચામી નિધિકુમ્ભાઃ ક્રમાદધઃ

આમાંથી કમળ, મહાકમળ, શંખ, મકર અને સમુદ્ર – આ પાંચ છે; આ જ ક્રમથી નીચે નિધિનું પાત્ર મૂકવું.

નન્દા ભદ્રા જયા પૂર્ણા અજિતા ચાપરાજિતા। વિજયા મઙ્ગલાખ્યા ચ ધરણી નવમી શિલા

નંદા, ભદ્રા, જય, પૂર્ણા, અજિતા, અપરાજિતા, વિજય, મંગલા અને ધરણિ – આ નવ શિલાઓ છે.

સુભદ્રશ્ચ વિભદ્રશ્ચ સુનન્દઃ પુષ્પનન્દકઃ । જયોઽથ વિજયશ્ચૈવ કુમ્ભઃ પૂર્ણસ્તથોત્તરઃ

સુભદ્રા, વિભદ્રા, સુનંદા, પુષ્પનંદક, જય, વિજય, કુંભ, પૂર્ણ અને ઉત્તર – આ બીજાં નામ છે.

નવાનાન્તુ યથાસઙ્ખ્યં નિધિકુમ્ભા અમી નવ। આસનં પ્રથમં દત્ત્વા તાડ્યોલ્લિખ્ય શરાણુના

આ નવ નિધિ પાત્રોને ક્રમશઃ ગોઠવવા; પહેલા આસન મૂકી, પછી તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી ચિહ્નિત અને સ્પર્શ કરવું.

સર્વાસામવિશેષેણ તનુત્રેણાવગુણ્ઠનં । મૃદ્ભિર્ગોમયગોમૂત્રકષાયૈર્ગન્ધવારિણા

બધીને, ભેદ વિના, ત્રણ વસ્ત્રોથી ઢાંકી, માટી, ગાયનું છાણ, ગાયનું મૂત્ર, કઢા અને સુગંધિત પાણીથી ઢાંકી દેવું.

અસ્ત્રેણ હૂંફડન્તેન મલસ્નાનં સમાચરેત્। વિધિના પઞ્ચગવ્યેન સ્નાનં પઞ્ચામૃતેન ચ

'હૂં ફટ' મંત્રથી શુદ્ધિકરણ માટે સ્નાન કરવું; પછી વિધિ પ્રમાણે પંચગવ્ય અને પંચામૃતથી સ્નાન કરવું.

ગન્ધતોયાન્તર કુર્ય્યાન્નિજનામાઙ્કિતાણુના । ફલરત્નસુવર્ણાનાં ગોશ્રૃડ્ગસલિલૈસ્તતઃ

પછી સુગંધિત પાણીથી આંતરિક સ્નાન કરીને, દરેકને તેના નામથી ચિહ્નિત કરવું; પછી ફળ, રત્ન, સોનાં અને ગાયના શિંગના પાણીથી સ્નાન કરવું.

ચન્દનેન સમાલભ્ય વસ્ત્રૈરાચ્છાદયેચ્છિલાં। સ્વર્ણોત્થમાસનં દત્વા નીત્વા યાગં પ્રદક્ષિણં

પથ્થરને ચંદનથી સુગંધિત કરી, પછી કપડાંથી ઢાંકી દેવું. પછી તેને સોનાની બેઠકે બેસાડવી અને યજ્ઞસ્થળની ફરતે દક્ષિણાવર્ત પરિભ્રમણ કરવું.

શય્યાયાં કુશતલ્પે વા હૃદયેન નિવેશયેત્। સમ્પૂજ્ય ન્યસ્ય બુદ્ધ્યાદિધરાન્તં તત્ત્વસઞ્ચયં

પછી તેને કુશના પથારી કે શય્યામાં હૃદયપૂર્વક સ્થાપવું, શ્રદ્ધાથી પૂજા કરવી અને બુદ્ધિથી ધરાથી શરૂ કરીને સર્વોચ્ચ તત્વો સુધીનું વિધાન ગોઠવવું.

ત્રિશણ્ડવ્યાપકં તત્ત્વત્રયઞ્ચાનુક્રમાન્ ન્યસેત્। બુદ્ધ્યાદૌ ચિત્તપર્ય્યન્તે ચિન્તાતન્માત્રકાવધૌ

બુદ્ધિથી શરૂ કરીને મન સુધીના ત્રિવિધ તત્વોને ક્રમશઃ ગોઠવવા, અને ચિંતન તથા તન્માત્રાની મર્યાદામાં તેને સ્થિર કરવું.

તન્માત્રાદૌ ધરાન્તે ચ શિવવિદ્યાત્મનાં સ્થિતિઃ। તત્ત્વાનિ નિજમન્ત્રેણ તત્ત્વેશાંશ્ચ હૃદાઽર્ચ્ચયેત્

તન્માત્રાથી લઈને ધરા સુધી શિવજ્ઞાન સ્વરૂપ તત્વોની સ્થાપના થાય છે; પોતાના મંત્રથી હૃદયમાં તત્વો અને તેમના અધિપતિઓની પૂજા કરવી.

સ્થાનેષુ પુષ્પમાલાદિચિહ્નિતેષુ યથાક્રમં । ઓં હૂં શિવતત્ત્વાય નમઃ। ઓં હૂં શિવતત્ત્વાધિપતયે રુદ્રાય નમઃ। ઓં હાં વિદ્યાતત્ત્વાય નમઃ। ઓં હાં વિદ્યાતત્ત્વાધિપાય વિષ્ણવે નમઃ। ઓં હાં આત્મતત્ત્વાય નમઃ। ઓં હાં આત્મતત્ત્વાધિપતયે બ્રહ્મણે નમઃ । ક્ષમાગ્નિયજમાનાર્કાન્ જલવાતેન્દુખાનિ ચ

પ્રતિતત્ત્વં નયસેદષ્ટૌ મૂર્ત્તીઃ પ્રતિશિલાં શિલાં। સર્વં પશુપતિ ચોગ્રં રુદ્રં ભવમતેશ્વરં

દરેક તત્વ માટે, દરેક પથ્થરમાં આઠ રૂપો ગોઠવવા; એ બધા પાશુપતિ, ઉગ્ર રુદ્ર, ભવ અને ઈશ્વર છે.

મહાદેવં ચ ભીમં ચ મૂર્ત્તીશાંશ્ચ યથાક્રમાત્। ઓં ધરામૂર્ત્તયે નમઃ, ઓં ધરાધિપતયે નમઃ ઇત્યાદિમન્ત્રાન્ લોકપાલાન્ યથાસઙ્ખ્યં નિજાણુભિઃ

મહાદેવ, ભીમ અને અન્ય રૂપોના ભાગોને યોગ્ય ક્રમથી: 'ૐ ધરા રૂપને નમસ્કાર, ૐ ધરા અધિપતિને નમસ્કાર' વગેરે મંત્રોથી લોકપાલોને પોતાના અક્ષરો વડે ક્રમશઃ પૂજવા.

વિન્યસ્ય પૂજયેત્ કુમ્ભાંસ્તન્મન્ત્રૈર્વા નિજાણુભિઃ । ઇન્દ્રાદીનાં તુ વીજાનિ વક્ષ્યમાણક્રમેણ તુ

પોતાના સ્થાન પર કુંભોને ગોઠવી, તે મંત્રો કે પોતાના અક્ષરો વડે કુંભોની પૂજા કરવી; ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓના બીજાક્ષરો પછી જણાવવામાં આવશે.

લૂં રું શૂં પૂં વૂં યૂં મૂં હૂં ક્ષૂમિતિ । અક્તો નવશિલાપક્ષઃ શિલા પઞ્ચપદા તથા। પ્રતિતત્ત્વં ન્યસેન્મૂર્ત્તીઃ સૃષ્ટ્યા પઞ્ચ ધરાદિકાઃ

‘લૂં, રૂં, શૂં, પૂં, વૂં, યૂં, મૂં, હૂં, ક્ષૂ’ — આ રીતે નવ પથ્થરનું વિધાન છે; પથ્થરનું પણ પાંચ પ્રકાર છે. દરેક તત્વ માટે, સૃષ્ટિમાં ધરા વગેરે પાંચ રૂપો ગોઠવવા.

બ્રકહ્મા વિષ્ણુસ્તથા રુદ્ર ઈશ્વરશ્ચ સદાશિવઃ। એતે ચ પઞ્ચ મૂર્ત્તીશા યષ્ટવ્યાસ્તાસુ પૂર્વવત્

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, ઈશ્વર અને સદાશિવ — આ પાંચ રૂપાધિપતિઓની પૂર્વવત્ તે સ્થળે પૂજા કરવી.