અગ્નિપુરાણમ્

સમીકૃત્યોપલિપ્તાયાં ભૂમૌ સંશોધયેદ્દિશઃ। સ્વર્ણદધ્યક્ષતૈ રેખાઃ પ્રકુર્વીત પ્રદક્ષિણં

જમીનને સમાન અને લિપેલી બનાવી, દિશાઓનું શુદ્ધિકરણ કરવું. પછી સોનાં, દહીં અને અખંડિત ધાનથી દિશામાં રેખાઓ દોરવી, અને એ clockwise દિશામાં કરવું.

મધ્યાદીશાનકોષ્ઠસ્થે પૂર્ણકુમ્ભે શિવં યજેત્। વાચસ્તુમભ્યર્ચ્ય તત્તોયૈઃ સિઞ્ચેત્ કુદ્દાલકાદિકં

મધ્યમાં, ઈશાન કોણે પૂર્ણ કુંભ મૂકી, શિવજીની પૂજા કરવી. પછી યજમાનનું સન્માન કરીને એ જળથી ખોદકામના સાધનો છાંટવા.

વાહ્યે રક્ષોગણાનિષ્ટ્વા વિધિના દિગ્બલિં ક્ષિપેત્। ભૂમિં સંસિચ્ય સંસ્નાપ્ય કુદ્દાલાદ્યં પ્રપૂજયેત્

બહાર રક્ષાસમૂહને વિધિપૂર્વક શાંત કરીને, દિશાઓમાં બલિ અર્પણ કરવી. પછી જમીન પર પાણી છાંટીને, ખોદકામના સાધનો વગેરેની પૂજા કરવી.

અન્યં વસ્ત્રયુગચ્છન્નં કુમ્ભં સ્કન્ધે દ્વિજન્મનઃ। નિધાય ગીતવાદ્યાદિબ્રહ્મઘોષસમાકુલં

બીજો કુંભ, બે કપડાંથી ઢાંકીને, દ્વિજના ખભા પર મૂકવામાં આવે છે. એ સમયે ગીત, વાદ્ય અને બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચાર સાથે યાત્રા થાય છે.

પૂજાં કુમ્ભે સમાહૃત્ય પ્રાપ્તે લગ્નેઽગ્નિકોષ્ઠકે। કુદ્દાલેનાભિષિક્તેન મધ્વક્તેન તુ ખાનયેત્

કુંભની પૂજા પૂર્ણ કરીને, અગ્નિકુંડ માટે શુભ મુહૂર્ત આવે ત્યારે, મધથી ભીંજવેલી ખુરપીથી ખોદકામ કરવું.

નૈર્ઋત્યાં ક્ષેપયેન્મૃત્સ્નાં ખાતે કુમ્ભજલં ક્ષિપેત્। પુરસ્ય પૂર્વ્વસીમાન્તં નયેદ્ યાવદભીપ્સિતં

ખોદેલી માટી દક્ષિણપશ્ચિમમાં મૂકવી, અને કુંભનું જળ ખાડામાં ઢોળવું. પછી એ જળને જમીનના ઇચ્છિત પૂર્વ સીમા સુધી લઈ જવું.

અથ તત્ર ક્ષણં સ્થિત્વા ભ્રામયેત્ પરિતઃ પુરં। સિઞ્ચન્ સીમાન્તચિહ્ણાનિ યાવદીશાનગોચરં

પછી ત્યાં થોડો સમય ઊભા રહી, સમગ્ર ભૂમિની પરિક્રમા કરવી. સીમાચિહ્નો સુધી, એટલે કે ઈશાન દિશા સુધી પાણી છાંટવું.

અર્ઘ્યદાનમિદં પ્રોક્તં તત્ર કુમ્ભપરિભ્રમાત્। ઇત્થં પરિગ્રહં ભૂમેઃ કુર્વ્વીત તદનન્તરં

આ અર્ઘ્યદાનની વિધિ કુંભ સાથે પરિભ્રમણ કર્યા પછી નિર્ધારિત છે. આ રીતે જમીનનું સ્વીકાર કરવું જોઈએ.

કર્કરાન્તં જલાન્તં વા શલ્યદોષજિઘાંસયા। ખાનયેદ્ ભૂઃ કુમારીં ચેદ્ વિધિના શલ્યમુદ્ધરેત્

જમીન કંકરયુક્ત કે પાણીયુક્ત હોય અને દોષ દૂર કરવા હોય, તો જમીન ખોદવી. જો અંદર કાંઈ વિઘ્ન હોય, તો કન્યાએ નિયમ મુજબ તે દૂર કરવું.

અકચટતપયશહાન્ માનવશ્ચેત્ પ્રશ્નાક્ષરાણિ તુ । અગ્નેર્ધ્વજાદિપતિતાઃ સ્વસ્થાને શલ્યમાખ્યાન્તિ

જો માણસ પાસે વાળ, દાંત કે દૂધ ન હોય, તો અગ્નિધ્વજ વગેરે પરથી પડતા શુભ અક્ષરો એ જગ્યાએ વિઘ્ન હોવાનું સૂચવે છે.

કર્ત્તું શ્ચાઙ્ગવિકારેણ જાનીયાત્તત્પ્રમાણતઃ। પશ્વાદીનાં પ્રવેશેન કીર્ત્તનૈર્વિરુતૈર્દ્દિશઃ

કોઈ અંગમાં વિકૃતિ હોય તો, તે પ્રમાણે કાર્યનું માપ જાણી શકાય. પશુઓના પ્રવેશ, તેમની ચાલચાલન અને અવાજથી દિશાઓનું નિર્ધારણ થાય છે.

માતૃકામષ્ટવર્ગાઢ્યાં ફલકે ભુવિ વા લિખેત્। શલ્યજ્ઞાનં વર્ગવશાત્ પૂર્વાદીશાન્તતઃ ક્રમાત્

માતૃકાઓના આઠ જૂથો ધરાવતી ચિહ્નોને પાટિયા કે જમીન પર લખવા જોઈએ; પછી, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને દરેક જૂથ પ્રમાણે શલ્યનું જ્ઞાન થાય છે.

અવર્ગે ચૈવ લોહન્તુ કવર્ગેઽઙ્ગારમગ્નિતઃ। ચવર્ગે ભસ્મ દક્ષે સ્યાટ્ ટવર્ગેઽસ્થિ ચ નૈર્ઋતે

જે જગ્યાએ જૂથ ન હોય ત્યાં લોખંડ રાખવું; 'ક' જૂથમાં અગ્નિમાંથી લેવાયેલ કાળું અંગાર, 'ચ' જૂથમાં ભસ્મ, 'ટ' જૂથમાં દક્ષિણપશ્ચિમ તરફ હાડકું રાખવું.

તવર્ગે ચેષ્ટકા ચાપ્યે કપાલઞ્ચ પવર્ગકે। યવર્ગે શવકીટાદિ શવર્ગે લોહમાદિશેત્

'ત' જૂથમાં ઈંટ, 'પ' જૂથમાં ખોપરી, 'ય' જૂથમાં કીડો કે આવું કંઈ, અને 'શ' જૂથમાં લોખંડ રાખવું.

હવર્ગે રજતં તદ્વદવર્ગાચ્ચાનર્થકરાનપિ। પ્રોક્ષયાત્મભિઃ કરાપૂરૈરષ્ટાઙ્ગુલમૃદન્તરૈઃ

'હ' જૂથમાં ચાંદી રાખવી; એ જ રીતે બીજા જૂથોમાં પણ અનિષ્ટ વસ્તુઓ રાખવી; પછી પાણી છાંટી, આઠ આંગળી ઊંડા માટીથી ભરવું.

પાદોનં ખાતમાપૂર્ય્ય સજલૈર્મુદ્ગરાહતૈઃ । લિપ્તાં સમપ્લવાં તત્ર કારયિત્વા ભુવં ગુરુઃ

એક પગથી થોડું ઓછું ખાડું ખોદી, તેમાં ભીંજાયેલી માટી નાખવી અને મુગદરથી દબાવવી; પછી જમીનને સારી રીતે પાથરી અને સમાન કરવી, ત્યારબાદ ગુરુએ આગળ વધવું.

સામાન્યાર્ઘ્યકરો યાયાન્મણ્ડપં વક્ષ્યમાણકં। તોરણદ્વાઃ પતીનિષ્ટ્વા પ્રત્યગ્દ્વારેણ સંવિશેત્

સામાન્ય અર્ઘ્ય લઈને, જે મંડપનું વર્ણન આગળ આવશે ત્યાં જવું; દરવાજા પર પૂજા કરીને પશ્ચિમ દ્ધારથી પ્રવેશવું.

કુર્ય્યાત્તત્રાત્મશુદ્ધ્યાદિ કુણ્ડમણ્ડપસંસ્કૃતિં। કલસં વર્દ્ધનીસક્તં લોકપાલશિવાર્ચ્ચનં

ત્યાં આત્મશુદ્ધિ અને અન્ય વિધિઓ, કુંડ અને મંડપની શુદ્ધિ, કલશને વૃદ્ધિપાત્ર સાથે જોડવું અને દિશાના રક્ષકો તથા શિવજીની પૂજા કરવી.

અગ્નેર્જનનપૂજાદિ સર્વ્વં પૂર્વવદાચરેત્। યજમાનાન્વિતો યાયાચ્છિલાનાં સ્નાનમણ્ડપં

અગ્નિની સ્થાપના અને પૂજા સહિતની બધી વિધિઓ પૂર્વવત કરવી; પછી યજમાન સાથે શિલાઓના સ્નાન માટેના મંડપમાં જવું.

શિલાઃ પ્રાસાદલિઙ્ગસ્ય પાદધર્મ્માદિસઞ્જ્ઞકાઃ। અષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રિતાઃ શસ્તાશ્ચતુરસ્રાઃ કરાયતાઃ

પ્રાસાદના લિંગ માટે પાદ વગેરે નામવાળી શિલાઓ, આઠ આંગળી ઊંચાઈની, ચોરસ અને સારી રીતે બનાવેલી હોવી જોઈએ.

પાષાણાનાં શિલાઃ કાર્ય્યા ઇષ્ટકાનાં તદર્દ્ધતઃ। પ્રાસાદેઽશ્મશિલાઃ શૈલે ઇષ્ટકા ઇષ્ટકામયે

શિલાઓ પથ્થરની હોવી જોઈએ; ઈંટ માટે એના અડધી ઊંચાઈ રાખવી; પથ્થરના મંદિર માટે પથ્થરની શિલા અને ઈંટના મંદિર માટે ઈંટ જ વાપરવી.

અઙ્કિતા નવવક્ત્રાદ્યૈઃ પઙ્કજાઃ પઙ્કજાઙ્કિતાઃ। નન્દાભદ્રાજયા રિક્તા પૂર્ણાખ્યા પઞ્ચમી મતા

નવ મુખ અને અન્ય ચિહ્નોથી ચિહ્નિત, કમળો કમળના ચિહ્નોથી; નંદા, ભદ્રા, જય, રિક્તા અને પૂર્ણા પાંચમી ગણાય છે.

આસાં પદ્મો મહાપદ્મઃ શઙ્ખોઽથ મકરસ્તથા। સમુદ્રશ્ચેતિ પઞ્ચામી નિધિકુમ્ભાઃ ક્રમાદધઃ

આમાંથી કમળ, મહાકમળ, શંખ, મકર અને સમુદ્ર – આ પાંચ છે; આ જ ક્રમથી નીચે નિધિનું પાત્ર મૂકવું.

નન્દા ભદ્રા જયા પૂર્ણા અજિતા ચાપરાજિતા। વિજયા મઙ્ગલાખ્યા ચ ધરણી નવમી શિલા

નંદા, ભદ્રા, જય, પૂર્ણા, અજિતા, અપરાજિતા, વિજય, મંગલા અને ધરણિ – આ નવ શિલાઓ છે.

સુભદ્રશ્ચ વિભદ્રશ્ચ સુનન્દઃ પુષ્પનન્દકઃ । જયોઽથ વિજયશ્ચૈવ કુમ્ભઃ પૂર્ણસ્તથોત્તરઃ

સુભદ્રા, વિભદ્રા, સુનંદા, પુષ્પનંદક, જય, વિજય, કુંભ, પૂર્ણ અને ઉત્તર – આ બીજાં નામ છે.

નવાનાન્તુ યથાસઙ્ખ્યં નિધિકુમ્ભા અમી નવ। આસનં પ્રથમં દત્ત્વા તાડ્યોલ્લિખ્ય શરાણુના

આ નવ નિધિ પાત્રોને ક્રમશઃ ગોઠવવા; પહેલા આસન મૂકી, પછી તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી ચિહ્નિત અને સ્પર્શ કરવું.

સર્વાસામવિશેષેણ તનુત્રેણાવગુણ્ઠનં । મૃદ્ભિર્ગોમયગોમૂત્રકષાયૈર્ગન્ધવારિણા

બધીને, ભેદ વિના, ત્રણ વસ્ત્રોથી ઢાંકી, માટી, ગાયનું છાણ, ગાયનું મૂત્ર, કઢા અને સુગંધિત પાણીથી ઢાંકી દેવું.

અસ્ત્રેણ હૂંફડન્તેન મલસ્નાનં સમાચરેત્। વિધિના પઞ્ચગવ્યેન સ્નાનં પઞ્ચામૃતેન ચ

'હૂં ફટ' મંત્રથી શુદ્ધિકરણ માટે સ્નાન કરવું; પછી વિધિ પ્રમાણે પંચગવ્ય અને પંચામૃતથી સ્નાન કરવું.

ગન્ધતોયાન્તર કુર્ય્યાન્નિજનામાઙ્કિતાણુના । ફલરત્નસુવર્ણાનાં ગોશ્રૃડ્ગસલિલૈસ્તતઃ

પછી સુગંધિત પાણીથી આંતરિક સ્નાન કરીને, દરેકને તેના નામથી ચિહ્નિત કરવું; પછી ફળ, રત્ન, સોનાં અને ગાયના શિંગના પાણીથી સ્નાન કરવું.