અગ્નિપુરાણમ્

કઠિન્યા જપ્તયા સ્પ્ટષ્ટે ગોમૂત્રાકૃતિરેખયા। આરભ્યૈકં ત્રિકં યાવત્ત્રિચતુષ્કાવસાનકં

મજબૂત જપથી, ગૌમૂત્ર જેવી સ્પષ્ટ રેખાથી, એકથી શરૂ કરીને ત્રણ સુધી અને પછી ત્રણ તથા ચારના અંત સુધી જવું.

મરુદ્ વ્યોમ મરુદ્વીજૈશ્ચતુઃ ષષ્ટિપદે તથા। અક્ષાણાં પતનાત્ સ્પર્શાદ્વિષમાદૌ શુભાદિકં

મરુદગણ, આકાશ અને મરુદજાતો સાથે, ચોસઠ પગલાંઓમાં પણ; પાશાં પડવાથી કે સ્પર્શથી, વિસમ સંખ્યાની શરૂઆતમાં શુભાદિ ફળ નક્કી થાય છે.

એકત્રિકાદિમારભ્ય અન્તે ચાષ્ટત્રિકં તથા। ધ્વજાદ્યાયાઃ સમા હીના વિષમાઃ શોભનાદિદાઃ

એક કે ત્રણથી શરૂ કરીને, અને આઠ તથા ત્રણના અંતે પણ; ધ્વજ વગેરેમાં, ઓછું હોય તે અશુભ છે, વિસમ હોય તે શુભાદિ ફળ આપે છે.

આઇપલ્લવિતૈઃ કાદ્યૈઃ ષોડશસ્વરપૂર્વ્વગૈઃ। આદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈઃ કાદ્યૈસ્ત્રિપુરાનામમન્ત્રકાઃ

આ, ઇ, પ, લ્લ, વિ વગેરે અને સોળ સ્વરોથી; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે, ત્રિપુરાના મંત્રો બને છે.

હ્રીં વીજાઃ પ્રણવાદ્યાઃ સ્યુર્ન્નમોઽન્તા યત્ર પૂજને। મન્ત્રા વિંશતિસાહસ્રાઃ શતં ષષ્ઠ્યદિકં તતઃ

હ્રીં બીજ અને પ્રણવથી શરૂ થતા, પૂજામાં 'નમ:' પર પૂર્ણ થતા મંત્રો છે; આવા મંત્રો વીસ હજાર છે, પછી વધુ સો અને સાઠ થાય છે.

આં હ્રીં મન્ત્રાઃ સરસ્વત્યાશ્ચણ્ડિકાયાસ્તથૈવ ચ। તથા ગૌર્ય્યાશ્ચ દુર્ગાયા આં શ્રીં મન્ત્રાઃ શ્રિયસ્તથા

આં અને હ્રીં મંત્રો સરસ્વતી અને ચંડિકા માટે છે; એ જ રીતે ગૌરી અને દુર્ગા માટે, અને આં તથા શ્રીં મંત્રો શ્રી માટે છે.

તથા ક્ષૌં કૌં મન્ત્રાઃ સૂર્ય્યસ્ય આં હૌં મન્ત્રાઃ શિવસ્ય ચ। આં ગં મન્ત્રા ગણેશસ્ય આં મન્ત્રાશ્ચ તથા હરેઃ

એ જ રીતે ક્ષૌં અને કૌં મંત્રો સૂર્ય માટે, આં અને હૌં મંત્રો શિવ માટે, આં અને ગં મંત્રો ગણેશ માટે, અને આં મંત્રો હરિ માટે છે.

શતાર્દ્ધૈકાધિકૈઃ કાદ્યૈસ્તથા ષોડશભિઃ સ્વરૈઃ। કાદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈરાદ્યૈઃ કાન્તૈર્મ્મન્ત્રાસ્તથાખિલાઃ

એકસો એકાવન આરંભિક અક્ષરો અને સોળ સ્વરો સાથે; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે બધા મંત્રો બને છે.

રવીશદેવીવિષ્ણૂનાં ખબ્ધિદેવેન્દ્રવર્ત્તનાત્। શતત્રયં ષષ્ટ્યધિકં પ્રત્યેકં મણ્ડલં ક્રમાત્। અભિષિક્તો જપેદ્ ધ્યાયેચ્છિષ્યાદીન્ દીક્ષયેદ્‌ગુરુઃ

સૂર્ય, ઈશ, દેવી અને વિષ્ણુ માટે, અક્ષરગતિ, ઈન્દ્ર વગેરેથી, દરેક મંડળ માટે ત્રણસો સાઠ ક્રમશ: થાય છે; ગુરુ અભિષેક પામીને જપ, ધ્યાન અને શિષ્યોને દીક્ષા આપે.

ઈશ્વર ઉવાચ પ્રતિષ્ઠાં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ ક્રમાત્ સઙ્‌ક્ષેપતો ગુહ। પીઠં શક્તિં શિવો લિઙ્ગં તદ્યોગઃ સ શિવાણુભિઃ

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે હું તને સંક્ષિપ્ત અને ક્રમવાર પ્રતિષ્ઠા સમજાવું છું, ગુહ: પીઠ, શક્તિ, શિવ, લિંગ અને એનું શિવાણુ સાથેનું યોગ.

પ્રતિષ્ઠાયાઃ પઞ્ચ ભેદાસ્તેષાં રૂપં વદામિ તે। યત્ર બ્રહ્મશિલાયોગઃ સા પ્રતિષ્ઠા વિશેષતઃ

પ્રતિષ્ઠાના પાંચ પ્રકાર છે, એના સ્વરૂપ હું તને કહું છું; જ્યાં બ્રહ્મશિલાનો સંયોગ થાય, તેને ખાસ પ્રતિષ્ઠા કહે છે.

સ્થાપનન્તુ યથાયોગં પીઠ એવ નિવેશનં। પ્રતિષ્ઠાભિન્નપીઠસ્ય સ્થિતસ્થાપનમુચ્યતે

યોગ પ્રમાણે સ્થાપન કરવું એ પીઠની સ્થાપના છે; પ્રતિષ્ઠાથી જુદી ન હોય એ પીઠની સ્થિર સ્થાપન કહેવાય છે.

ઉત્થાપનઞ્ચ સા પ્રોક્તા લિઙ્ગોદ્ધારપુરઃસરા। યસ્યા તુ લિઙ્ગમારોપ્ય સંસ્કારઃ ક્રિયતે બુધૈઃ

લિંગ ઉઠાવવાનો ક્રમ જે હોય, તે ઉત્થાપન કહેવાય છે; જેમાં લિંગને ઉંચે રાખીને વિદ્વાનો સંસ્કાર કરે છે.

આસ્થાપનં તદુદ્દિષ્ટં દ્વિધા વિષ્ણવાદિકસ્ય ચ । આસુ સર્વ્વાસુ ચૈતન્યં નિયુઞ્જીત પરં શિવમ્

વિષ્ણુ વગેરે દેવતાઓ માટે જે સ્થાપના કહેવામાં આવી છે, તે બે પ્રકારની છે. આ બધામાં, સર્વોચ્ચ અને શુભ ચૈતન્યને સ્થાપિત કરવું જોઈએ.

યદાધારાદિભેદેન પ્રાસાદેષ્વપિ પઞ્ચધા। પરીક્ષામથ મેદિન્યાઃ કુર્ય્યાત્પ્રાસાદકામ્યયા

જ્યારે પાયાં વગેરેના ભેદથી મંદિરોમાં પણ પાંચ પ્રકાર થાય છે, ત્યારે મંદિર બાંધવાની ઈચ્છાથી જમીનનું યોગ્ય રીતે પરીક્ષણ કરવું જોઈએ.

શુક્લાજ્યગન્ધા રક્તા ચ રક્તગન્ધા સુગન્ધિની । પીતા કૃષ્ણા સુરાદનધા વિપ્રાદીનાં મહી ક્રમાત્

યજ્ઞ માટે બ્રાહ્મણો અને અન્ય લોકો માટે, ક્રમશઃ સફેદ અને ઘી જેવી સુગંધવાળી, લાલ અને લાલ સુગંધવાળી, પીળી, કાળી અને દારૂથી રહિત એવી માટી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

પૂર્વ્વેશોત્તરસર્વત્ર પૂર્વા ચૈષાં વિશિષ્યતે । આખાતે હાસ્તિકે યસ્યાઃ પૂર્ણે મૃદધિકા ભવેત્

પૂર્વ, ઉત્તર અને સર્વત્રમાં, પૂર્વ દિશાની માટી વિશેષ રીતે પ્રશંસનીય છે. ખાડામાં જ્યાં માટી ભરપૂર મળે અને વધુ માટી મળે, તે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ઉત્તમાન્તાં મહીં વિદ્યાત્તોયાદ્યૈર્વા સમુક્ષિતાં। અસ્થ્યઙ્ગારાદિભિર્દુષ્ટામત્યન્તં શોધયેદ્ ગુરુઃ

જમીન શ્રેષ્ઠથી નીચલી સુધી ઓળખવી જોઈએ, અથવા પાણી વગેરેથી ધોઈ લેવાયેલી હોય. જો હાડકાં, કોળસા વગેરેથી દુષિત હોય, તો ગુરુએ તેને સારી રીતે શુદ્ધ કરવી જોઈએ.

નગરગ્રામદુર્ગાર્થં ગૃહપ્રાસાદકારણં । ખનનૈર્ગોકુલાવાસૈઃ કર્ષણૈર્વા મુહુર્મુહુઃ

શહેર, ગામ કે કિલ્લો બનાવવા માટે, કે ઘરો અને મંદિરો ઊભા કરવા માટે, વારંવાર ખોદકામ અથવા ઢોરથી ખેડાણ કરીને જમીન તૈયાર કરવી જોઈએ.

મણ્ડપે દ્વારપૂજાદિ મન્ત્રતૃપ્ત્યવસાનકં । કર્મ્મ નિર્વર્ત્યાઘોરાસ્ત્રં સહસ્રં વિધિના યજેત્

મંડપમાં, દ્વારપૂજા વગેરે પછી અને મંત્રોથી વિધિ પૂર્ણ થયા પછી, નિયમ મુજબ અઘોરાસ્ત્રથી હજાર હવન કરવું જોઈએ.

સમીકૃત્યોપલિપ્તાયાં ભૂમૌ સંશોધયેદ્દિશઃ। સ્વર્ણદધ્યક્ષતૈ રેખાઃ પ્રકુર્વીત પ્રદક્ષિણં

જમીનને સમાન અને લિપેલી બનાવી, દિશાઓનું શુદ્ધિકરણ કરવું. પછી સોનાં, દહીં અને અખંડિત ધાનથી દિશામાં રેખાઓ દોરવી, અને એ clockwise દિશામાં કરવું.

મધ્યાદીશાનકોષ્ઠસ્થે પૂર્ણકુમ્ભે શિવં યજેત્। વાચસ્તુમભ્યર્ચ્ય તત્તોયૈઃ સિઞ્ચેત્ કુદ્દાલકાદિકં

મધ્યમાં, ઈશાન કોણે પૂર્ણ કુંભ મૂકી, શિવજીની પૂજા કરવી. પછી યજમાનનું સન્માન કરીને એ જળથી ખોદકામના સાધનો છાંટવા.

વાહ્યે રક્ષોગણાનિષ્ટ્વા વિધિના દિગ્બલિં ક્ષિપેત્। ભૂમિં સંસિચ્ય સંસ્નાપ્ય કુદ્દાલાદ્યં પ્રપૂજયેત્

બહાર રક્ષાસમૂહને વિધિપૂર્વક શાંત કરીને, દિશાઓમાં બલિ અર્પણ કરવી. પછી જમીન પર પાણી છાંટીને, ખોદકામના સાધનો વગેરેની પૂજા કરવી.

અન્યં વસ્ત્રયુગચ્છન્નં કુમ્ભં સ્કન્ધે દ્વિજન્મનઃ। નિધાય ગીતવાદ્યાદિબ્રહ્મઘોષસમાકુલં

બીજો કુંભ, બે કપડાંથી ઢાંકીને, દ્વિજના ખભા પર મૂકવામાં આવે છે. એ સમયે ગીત, વાદ્ય અને બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચાર સાથે યાત્રા થાય છે.

પૂજાં કુમ્ભે સમાહૃત્ય પ્રાપ્તે લગ્નેઽગ્નિકોષ્ઠકે। કુદ્દાલેનાભિષિક્તેન મધ્વક્તેન તુ ખાનયેત્

કુંભની પૂજા પૂર્ણ કરીને, અગ્નિકુંડ માટે શુભ મુહૂર્ત આવે ત્યારે, મધથી ભીંજવેલી ખુરપીથી ખોદકામ કરવું.

નૈર્ઋત્યાં ક્ષેપયેન્મૃત્સ્નાં ખાતે કુમ્ભજલં ક્ષિપેત્। પુરસ્ય પૂર્વ્વસીમાન્તં નયેદ્ યાવદભીપ્સિતં

ખોદેલી માટી દક્ષિણપશ્ચિમમાં મૂકવી, અને કુંભનું જળ ખાડામાં ઢોળવું. પછી એ જળને જમીનના ઇચ્છિત પૂર્વ સીમા સુધી લઈ જવું.

અથ તત્ર ક્ષણં સ્થિત્વા ભ્રામયેત્ પરિતઃ પુરં। સિઞ્ચન્ સીમાન્તચિહ્ણાનિ યાવદીશાનગોચરં

પછી ત્યાં થોડો સમય ઊભા રહી, સમગ્ર ભૂમિની પરિક્રમા કરવી. સીમાચિહ્નો સુધી, એટલે કે ઈશાન દિશા સુધી પાણી છાંટવું.

અર્ઘ્યદાનમિદં પ્રોક્તં તત્ર કુમ્ભપરિભ્રમાત્। ઇત્થં પરિગ્રહં ભૂમેઃ કુર્વ્વીત તદનન્તરં

આ અર્ઘ્યદાનની વિધિ કુંભ સાથે પરિભ્રમણ કર્યા પછી નિર્ધારિત છે. આ રીતે જમીનનું સ્વીકાર કરવું જોઈએ.

કર્કરાન્તં જલાન્તં વા શલ્યદોષજિઘાંસયા। ખાનયેદ્ ભૂઃ કુમારીં ચેદ્ વિધિના શલ્યમુદ્ધરેત્

જમીન કંકરયુક્ત કે પાણીયુક્ત હોય અને દોષ દૂર કરવા હોય, તો જમીન ખોદવી. જો અંદર કાંઈ વિઘ્ન હોય, તો કન્યાએ નિયમ મુજબ તે દૂર કરવું.