અગ્નિપુરાણમ્

કુમ્ભેઽનલે શિવે સ્વસ્મિંસ્તતસ્તત્કૃત્યમાવિશેત્। અનુગ્રાહ્યાસ્ત્વયા શિષ્યાઃ શાસ્ત્રેણ સુપરીક્ષિતાઃ

કળશ, અગ્નિ, શિવ અને પોતાના અંદર, પછી જે જે કર્મ છે તેમાં પ્રવેશ કરવો. શિષ્યોને તું શાસ્ત્રથી સારી રીતે તપાસીને સ્વીકારવા.

ભૂપબન્માનવાદીનામભિષેકાદબીપ્સિતં। આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફડિતિ અસ્ત્રરાજાભિષેકતઃ

રાજા, બ્રાહ્મણ, માનવ અને અન્ય માટે અભિષેક મનગમતું હોય છે. 'આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફટ્'—શસ્ત્રરાજના અભિષેકથી.

ઈશ્વર ઉવાચ અભિષિક્તઃ શિવં વિષ્ણું પૂજયેદ્ભાસ્કરાદિકાન્। શઙ્ખભેર્ય્યાદિનિર્ઘાષૈઃ સ્નાપયેત્ પઞ્ચગવ્યકે

ઈશ્વરે કહ્યું: અભિષિક્ત વ્યક્તિએ શિવ, વિષ્ણુ, ભાસ્કર અને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરવું. શંખ, ભેરી વગેરેના ધ્વનિ સાથે, તેમને પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવવું.

યો દેવાન્દેબલોકં સ યાતિ સ્વકુલમુદ્ધરન્। વર્ષકોટિસહસ્રેષુ યત્ પાપં સમુપાર્જ્જિતં

જે દેવતાઓ અને દેવલોકનું પૂજન કરે છે, તે પોતાનું કુળ ઉદ્ધરતો જાય છે; કરોડો વર્ષોમાં જે પાપ સંચિત થયું હોય—

ઘૃતાભ્યઙ્ગેન દેવાનાં ભસ્મીભવતિ પાવકે। આઢકેન ઘૃતાદ્યૈશ્વ દેવાન્ સ્નાપ્ય સુરો ભવેત્

ઘીથી દેવતાઓને અભ્યંગ કરવાથી તે અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે; અને ઘી વગેરેથી દેવતાઓને સ્નાન કરાવવાથી મનુષ્ય દેવ બની જાય છે.

ચન્દનેનાનુલિપ્યાથ નાન્ધાદ્યૈઃ પૂજયેત્તથા। અલ્પાયાસન સ્તુતિભિ સ્તુતા દેવાસ્તુ સર્વદા

પછી ચંદન લગાવી, નાંદી વગેરેથી પૂજા કરવી જોઈએ અને દેવતાઓની હંમેશા સરળ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરવી જોઈએ.

અતીતાનાગતજ્ઞાનમન્ત્રધીભુક્તિમુક્તિદાઃ। ગૃહીત્વા પ્રશ્નસૂક્ષ્માર્ણે હૃતે દ્વાભ્યાં શુભાશુભં

તે દેવતાઓ ભૂતકાળ અને ભવિષ્યનું જ્ઞાન, મંત્રોની સમજ, બુદ્ધિ, ભોગ અને મુક્તિ આપે છે; સૂક્ષ્મ પ્રશ્નો ઉઠાવી, શુભ કે અશુભ પરિણામ બે રીતથી જાણી શકાય છે.

ત્રિભિર્જીવો મૂલધાતુશ્ચતુર્ભિબ્રાહ્મણાદિધીઃ। પઞ્ચાદૌ ભૂતતત્ત્વાદિ શેષ ચૈવં જપાદિકં

ત્રણથી જીવ અને મૂળ તત્વ થાય છે; ચારથી બ્રાહ્મણ વગેરેની બુદ્ધિ મળે છે; શરૂઆતમાં પાંચથી ભૂતાદિ તત્વો થાય છે અને બાકી જપ વગેરે છે.

એકત્રિકાતિત્રિકાન્તે પદે દ્વિપમકાન્તકે। અશુભં મધ્યમં મધ્યેષ્વિન્દ્રશ્ત્રિષુ નૃપઃ શુભઃ

એક, ત્રણ અથવા ત્રણના અંતે, અને બેના અંતે અશુભ ફળ મળે છે; મધ્યમાં મધ્યમ ફળ મળે છે; ત્રણમાં ઇન્દ્ર શુભ ફળ આપે છે, રાજન.

સઙ્‌ખયાવૃન્દે જીવિતાબ્દં યમોઽબ્દદરાહા ધ્રુવં। સૂર્ય્યેભાસ્યેશદુર્ગાશ્રીવિષ્ણુમન્ત્રૈર્લ્લિખેત્ કજે

અંકના જૂથમાં, આયુષ્ય, યમ, વર્ષ, તિથિ અને ધ્રુવથી નક્કી થાય છે; સૂર્ય, ચંદ્ર, ઈશ, દુર્ગા, શ્રી અને વિષ્ણુના મંત્રોથી ભોજપત્ર પર લખવું જોઈએ.

કઠિન્યા જપ્તયા સ્પ્ટષ્ટે ગોમૂત્રાકૃતિરેખયા। આરભ્યૈકં ત્રિકં યાવત્ત્રિચતુષ્કાવસાનકં

મજબૂત જપથી, ગૌમૂત્ર જેવી સ્પષ્ટ રેખાથી, એકથી શરૂ કરીને ત્રણ સુધી અને પછી ત્રણ તથા ચારના અંત સુધી જવું.

મરુદ્ વ્યોમ મરુદ્વીજૈશ્ચતુઃ ષષ્ટિપદે તથા। અક્ષાણાં પતનાત્ સ્પર્શાદ્વિષમાદૌ શુભાદિકં

મરુદગણ, આકાશ અને મરુદજાતો સાથે, ચોસઠ પગલાંઓમાં પણ; પાશાં પડવાથી કે સ્પર્શથી, વિસમ સંખ્યાની શરૂઆતમાં શુભાદિ ફળ નક્કી થાય છે.

એકત્રિકાદિમારભ્ય અન્તે ચાષ્ટત્રિકં તથા। ધ્વજાદ્યાયાઃ સમા હીના વિષમાઃ શોભનાદિદાઃ

એક કે ત્રણથી શરૂ કરીને, અને આઠ તથા ત્રણના અંતે પણ; ધ્વજ વગેરેમાં, ઓછું હોય તે અશુભ છે, વિસમ હોય તે શુભાદિ ફળ આપે છે.

આઇપલ્લવિતૈઃ કાદ્યૈઃ ષોડશસ્વરપૂર્વ્વગૈઃ। આદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈઃ કાદ્યૈસ્ત્રિપુરાનામમન્ત્રકાઃ

આ, ઇ, પ, લ્લ, વિ વગેરે અને સોળ સ્વરોથી; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે, ત્રિપુરાના મંત્રો બને છે.

હ્રીં વીજાઃ પ્રણવાદ્યાઃ સ્યુર્ન્નમોઽન્તા યત્ર પૂજને। મન્ત્રા વિંશતિસાહસ્રાઃ શતં ષષ્ઠ્યદિકં તતઃ

હ્રીં બીજ અને પ્રણવથી શરૂ થતા, પૂજામાં 'નમ:' પર પૂર્ણ થતા મંત્રો છે; આવા મંત્રો વીસ હજાર છે, પછી વધુ સો અને સાઠ થાય છે.

આં હ્રીં મન્ત્રાઃ સરસ્વત્યાશ્ચણ્ડિકાયાસ્તથૈવ ચ। તથા ગૌર્ય્યાશ્ચ દુર્ગાયા આં શ્રીં મન્ત્રાઃ શ્રિયસ્તથા

આં અને હ્રીં મંત્રો સરસ્વતી અને ચંડિકા માટે છે; એ જ રીતે ગૌરી અને દુર્ગા માટે, અને આં તથા શ્રીં મંત્રો શ્રી માટે છે.

તથા ક્ષૌં કૌં મન્ત્રાઃ સૂર્ય્યસ્ય આં હૌં મન્ત્રાઃ શિવસ્ય ચ। આં ગં મન્ત્રા ગણેશસ્ય આં મન્ત્રાશ્ચ તથા હરેઃ

એ જ રીતે ક્ષૌં અને કૌં મંત્રો સૂર્ય માટે, આં અને હૌં મંત્રો શિવ માટે, આં અને ગં મંત્રો ગણેશ માટે, અને આં મંત્રો હરિ માટે છે.

શતાર્દ્ધૈકાધિકૈઃ કાદ્યૈસ્તથા ષોડશભિઃ સ્વરૈઃ। કાદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈરાદ્યૈઃ કાન્તૈર્મ્મન્ત્રાસ્તથાખિલાઃ

એકસો એકાવન આરંભિક અક્ષરો અને સોળ સ્વરો સાથે; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે બધા મંત્રો બને છે.

રવીશદેવીવિષ્ણૂનાં ખબ્ધિદેવેન્દ્રવર્ત્તનાત્। શતત્રયં ષષ્ટ્યધિકં પ્રત્યેકં મણ્ડલં ક્રમાત્। અભિષિક્તો જપેદ્ ધ્યાયેચ્છિષ્યાદીન્ દીક્ષયેદ્‌ગુરુઃ

સૂર્ય, ઈશ, દેવી અને વિષ્ણુ માટે, અક્ષરગતિ, ઈન્દ્ર વગેરેથી, દરેક મંડળ માટે ત્રણસો સાઠ ક્રમશ: થાય છે; ગુરુ અભિષેક પામીને જપ, ધ્યાન અને શિષ્યોને દીક્ષા આપે.

ઈશ્વર ઉવાચ પ્રતિષ્ઠાં સમ્પ્રવક્ષ્યામિ ક્રમાત્ સઙ્‌ક્ષેપતો ગુહ। પીઠં શક્તિં શિવો લિઙ્ગં તદ્યોગઃ સ શિવાણુભિઃ

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે હું તને સંક્ષિપ્ત અને ક્રમવાર પ્રતિષ્ઠા સમજાવું છું, ગુહ: પીઠ, શક્તિ, શિવ, લિંગ અને એનું શિવાણુ સાથેનું યોગ.

પ્રતિષ્ઠાયાઃ પઞ્ચ ભેદાસ્તેષાં રૂપં વદામિ તે। યત્ર બ્રહ્મશિલાયોગઃ સા પ્રતિષ્ઠા વિશેષતઃ

પ્રતિષ્ઠાના પાંચ પ્રકાર છે, એના સ્વરૂપ હું તને કહું છું; જ્યાં બ્રહ્મશિલાનો સંયોગ થાય, તેને ખાસ પ્રતિષ્ઠા કહે છે.

સ્થાપનન્તુ યથાયોગં પીઠ એવ નિવેશનં। પ્રતિષ્ઠાભિન્નપીઠસ્ય સ્થિતસ્થાપનમુચ્યતે

યોગ પ્રમાણે સ્થાપન કરવું એ પીઠની સ્થાપના છે; પ્રતિષ્ઠાથી જુદી ન હોય એ પીઠની સ્થિર સ્થાપન કહેવાય છે.

ઉત્થાપનઞ્ચ સા પ્રોક્તા લિઙ્ગોદ્ધારપુરઃસરા। યસ્યા તુ લિઙ્ગમારોપ્ય સંસ્કારઃ ક્રિયતે બુધૈઃ

લિંગ ઉઠાવવાનો ક્રમ જે હોય, તે ઉત્થાપન કહેવાય છે; જેમાં લિંગને ઉંચે રાખીને વિદ્વાનો સંસ્કાર કરે છે.

આસ્થાપનં તદુદ્દિષ્ટં દ્વિધા વિષ્ણવાદિકસ્ય ચ । આસુ સર્વ્વાસુ ચૈતન્યં નિયુઞ્જીત પરં શિવમ્

વિષ્ણુ વગેરે દેવતાઓ માટે જે સ્થાપના કહેવામાં આવી છે, તે બે પ્રકારની છે. આ બધામાં, સર્વોચ્ચ અને શુભ ચૈતન્યને સ્થાપિત કરવું જોઈએ.

યદાધારાદિભેદેન પ્રાસાદેષ્વપિ પઞ્ચધા। પરીક્ષામથ મેદિન્યાઃ કુર્ય્યાત્પ્રાસાદકામ્યયા

જ્યારે પાયાં વગેરેના ભેદથી મંદિરોમાં પણ પાંચ પ્રકાર થાય છે, ત્યારે મંદિર બાંધવાની ઈચ્છાથી જમીનનું યોગ્ય રીતે પરીક્ષણ કરવું જોઈએ.

શુક્લાજ્યગન્ધા રક્તા ચ રક્તગન્ધા સુગન્ધિની । પીતા કૃષ્ણા સુરાદનધા વિપ્રાદીનાં મહી ક્રમાત્

યજ્ઞ માટે બ્રાહ્મણો અને અન્ય લોકો માટે, ક્રમશઃ સફેદ અને ઘી જેવી સુગંધવાળી, લાલ અને લાલ સુગંધવાળી, પીળી, કાળી અને દારૂથી રહિત એવી માટી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

પૂર્વ્વેશોત્તરસર્વત્ર પૂર્વા ચૈષાં વિશિષ્યતે । આખાતે હાસ્તિકે યસ્યાઃ પૂર્ણે મૃદધિકા ભવેત્

પૂર્વ, ઉત્તર અને સર્વત્રમાં, પૂર્વ દિશાની માટી વિશેષ રીતે પ્રશંસનીય છે. ખાડામાં જ્યાં માટી ભરપૂર મળે અને વધુ માટી મળે, તે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ઉત્તમાન્તાં મહીં વિદ્યાત્તોયાદ્યૈર્વા સમુક્ષિતાં। અસ્થ્યઙ્ગારાદિભિર્દુષ્ટામત્યન્તં શોધયેદ્ ગુરુઃ

જમીન શ્રેષ્ઠથી નીચલી સુધી ઓળખવી જોઈએ, અથવા પાણી વગેરેથી ધોઈ લેવાયેલી હોય. જો હાડકાં, કોળસા વગેરેથી દુષિત હોય, તો ગુરુએ તેને સારી રીતે શુદ્ધ કરવી જોઈએ.

નગરગ્રામદુર્ગાર્થં ગૃહપ્રાસાદકારણં । ખનનૈર્ગોકુલાવાસૈઃ કર્ષણૈર્વા મુહુર્મુહુઃ

શહેર, ગામ કે કિલ્લો બનાવવા માટે, કે ઘરો અને મંદિરો ઊભા કરવા માટે, વારંવાર ખોદકામ અથવા ઢોરથી ખેડાણ કરીને જમીન તૈયાર કરવી જોઈએ.