અગ્નિપુરાણમ્

શિષ્યં નિવેશ્ય પૂર્વાસ્યં સકલીકૃત્ય પૂજયેત્। કાઞ્ચિકૌદનમૃદ્‌ભસ્મદૂર્વાગોમયગોલકૈઃ

શિષ્યને પૂર્વ દિશા તરફ બેસાડીને, તેને સંપૂર્ણ બનાવી, કમરપટ્ટો, ભાત, માટી, ભસ્મ, દુર્વા ઘાસ અને ગૌમયના ગોળથી પૂજન કરવું.

સિદ્ધાર્થદધિતોયૈશ્ચ કુર્ય્યાન્નિર્મ્મઞ્છનં તતઃ। ક્ષારોદાનુક્રમેણાથ હૃદા વિદ્યેશશમ્બરૈ

પછી તૈયાર કરેલા ભાત, દહીં અને પવિત્ર જળથી અભિષેક કરવો. પછી, દૂધ અને ભાત ક્રમશઃ, અને વિદ્યા સ્વામિનાં મંત્રોથી અભિષેક કરવો.

કલસૈઃ સ્નાપયેચ્છિષ્યં સ્વધાધારણયાન્વિતં। પરિધાપ્ય સિને વસ્ત્રે નિવેશ્ય શિવદક્ષિણે

કળશથી શિષ્યને સ્નાન કરાવવું, સ્વધાની સ્થાપનાથી યુક્ત. પછી તેને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરાવી, શિવના દક્ષિણ બાજુ બેસાડવો.

પૂર્વ્વોદિતાસને શિષ્યં પુનઃ પૂર્વવદર્ચ્ચયેત્। ઉષ્ણીષં યોગપટ્ટઞ્ચ મુકુટં કર્ત્તરીં ઘટીં

પૂર્વે જણાવેલા આસન પર, ફરીથી પૂર્વવત્ શિષ્યનું પૂજન કરવું—ઉષ્નીષ, યોગપટ્ટા, મુકુટ, છરી અને ઘડીથી.

અક્ષમાલાં પુસ્તકાદિ શિવિકાદ્યધિકારકં। દીક્ષાવ્યાખ્યાપ્રતિષ્ઠાદ્યં જ્ઞાત્વાઽદ્યપ્રભૃતિ ત્વયા

અક્ષમાળા, પુસ્તક અને અન્ય ચિહ્નો, તેમજ પલંકી વગેરે અધિકાર ચિહ્નો સાથે, દીક્ષા, વ્યાખ્યા અને પ્રતિષ્ઠાના કર્મો આજે થી તારી ફરજ છે એમ જાણવું.

સુપરીક્ષ્ય વિધાતવ્યમાજ્ઞાં સંશ્રાવયેદિતિ। અભિવાદ્ય તતઃ શિષ્યં પ્રણિપત્ય મહેશ્વરં

સાવધાનીથી તપાસી વિધિ કરવી. આજ્ઞા જાહેર કરવી: 'શિષ્યને વંદન કરીને, પછી મહાદેવને નમન કરવું.'

વિઘ્નજ્વાલાપનોદાર્થં કુર્ય્યાદ્વિજ્ઞાપનાં યથા। અભિષેકાર્થમાદિષ્ટસ્ત્વયાઽહં ગુરુમુર્ત્તિના

વિઘ્ન અને અવરોધ દૂર કરવા માટે વિનંતી કરવી: 'ગુરુરૂપે, તમે મને અભિષેક માટે આજ્ઞા આપી છે.'

સંહિતાપારગઃ સોઽયમભિષિક્તો મયા શિવ। તૃપ્તયે મન્ત્રચક્રસ્ય પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્યજેત્

'જે શાસ્ત્રમાં પારંગત છે, તેને હવે મેં અભિષેક કર્યો છે, હે શિવ! મંત્રમંડળની તૃપ્તિ માટે, પાંચ પાંચ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.'

દદ્યાત્ પૂર્ણાં તતઃ શિષ્યં સ્થાપયેન્નિજદક્ષિણે। શિષ્યદક્ષિણપાણિસ્થા અહ્ગુલષ્ઠાદ્યઙ્ગુલીઃ ક્રમાત્

પછી પૂર્ણ અર્પણ આપવી, અને શિષ્યને પોતાની જમણી બાજુ બેસાડવો. શિષ્યના જમણા હાથમાં, લઘુમાથી આરંભ કરીને આંગળીઓ ક્રમશઃ મુકવી.

લાત્ર્છયેદુપબદ્ધાય દગ્ધદર્ભાગ્રશમ્બરૈઃ। કુસુમાનિ કરે દત્વા પ્રણામં કારયેદમું

બાંધેલા શિષ્યને દગ્ધ દર્ભાના ટોચથી સ્પર્શ કરવો. પછી તેના હાથમાં ફૂલો મૂકી, તેને પ્રણામ કરાવવો.

કુમ્ભેઽનલે શિવે સ્વસ્મિંસ્તતસ્તત્કૃત્યમાવિશેત્। અનુગ્રાહ્યાસ્ત્વયા શિષ્યાઃ શાસ્ત્રેણ સુપરીક્ષિતાઃ

કળશ, અગ્નિ, શિવ અને પોતાના અંદર, પછી જે જે કર્મ છે તેમાં પ્રવેશ કરવો. શિષ્યોને તું શાસ્ત્રથી સારી રીતે તપાસીને સ્વીકારવા.

ભૂપબન્માનવાદીનામભિષેકાદબીપ્સિતં। આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફડિતિ અસ્ત્રરાજાભિષેકતઃ

રાજા, બ્રાહ્મણ, માનવ અને અન્ય માટે અભિષેક મનગમતું હોય છે. 'આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફટ્'—શસ્ત્રરાજના અભિષેકથી.

ઈશ્વર ઉવાચ અભિષિક્તઃ શિવં વિષ્ણું પૂજયેદ્ભાસ્કરાદિકાન્। શઙ્ખભેર્ય્યાદિનિર્ઘાષૈઃ સ્નાપયેત્ પઞ્ચગવ્યકે

ઈશ્વરે કહ્યું: અભિષિક્ત વ્યક્તિએ શિવ, વિષ્ણુ, ભાસ્કર અને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરવું. શંખ, ભેરી વગેરેના ધ્વનિ સાથે, તેમને પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવવું.

યો દેવાન્દેબલોકં સ યાતિ સ્વકુલમુદ્ધરન્। વર્ષકોટિસહસ્રેષુ યત્ પાપં સમુપાર્જ્જિતં

જે દેવતાઓ અને દેવલોકનું પૂજન કરે છે, તે પોતાનું કુળ ઉદ્ધરતો જાય છે; કરોડો વર્ષોમાં જે પાપ સંચિત થયું હોય—

ઘૃતાભ્યઙ્ગેન દેવાનાં ભસ્મીભવતિ પાવકે। આઢકેન ઘૃતાદ્યૈશ્વ દેવાન્ સ્નાપ્ય સુરો ભવેત્

ઘીથી દેવતાઓને અભ્યંગ કરવાથી તે અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે; અને ઘી વગેરેથી દેવતાઓને સ્નાન કરાવવાથી મનુષ્ય દેવ બની જાય છે.

ચન્દનેનાનુલિપ્યાથ નાન્ધાદ્યૈઃ પૂજયેત્તથા। અલ્પાયાસન સ્તુતિભિ સ્તુતા દેવાસ્તુ સર્વદા

પછી ચંદન લગાવી, નાંદી વગેરેથી પૂજા કરવી જોઈએ અને દેવતાઓની હંમેશા સરળ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરવી જોઈએ.

અતીતાનાગતજ્ઞાનમન્ત્રધીભુક્તિમુક્તિદાઃ। ગૃહીત્વા પ્રશ્નસૂક્ષ્માર્ણે હૃતે દ્વાભ્યાં શુભાશુભં

તે દેવતાઓ ભૂતકાળ અને ભવિષ્યનું જ્ઞાન, મંત્રોની સમજ, બુદ્ધિ, ભોગ અને મુક્તિ આપે છે; સૂક્ષ્મ પ્રશ્નો ઉઠાવી, શુભ કે અશુભ પરિણામ બે રીતથી જાણી શકાય છે.

ત્રિભિર્જીવો મૂલધાતુશ્ચતુર્ભિબ્રાહ્મણાદિધીઃ। પઞ્ચાદૌ ભૂતતત્ત્વાદિ શેષ ચૈવં જપાદિકં

ત્રણથી જીવ અને મૂળ તત્વ થાય છે; ચારથી બ્રાહ્મણ વગેરેની બુદ્ધિ મળે છે; શરૂઆતમાં પાંચથી ભૂતાદિ તત્વો થાય છે અને બાકી જપ વગેરે છે.

એકત્રિકાતિત્રિકાન્તે પદે દ્વિપમકાન્તકે। અશુભં મધ્યમં મધ્યેષ્વિન્દ્રશ્ત્રિષુ નૃપઃ શુભઃ

એક, ત્રણ અથવા ત્રણના અંતે, અને બેના અંતે અશુભ ફળ મળે છે; મધ્યમાં મધ્યમ ફળ મળે છે; ત્રણમાં ઇન્દ્ર શુભ ફળ આપે છે, રાજન.

સઙ્‌ખયાવૃન્દે જીવિતાબ્દં યમોઽબ્દદરાહા ધ્રુવં। સૂર્ય્યેભાસ્યેશદુર્ગાશ્રીવિષ્ણુમન્ત્રૈર્લ્લિખેત્ કજે

અંકના જૂથમાં, આયુષ્ય, યમ, વર્ષ, તિથિ અને ધ્રુવથી નક્કી થાય છે; સૂર્ય, ચંદ્ર, ઈશ, દુર્ગા, શ્રી અને વિષ્ણુના મંત્રોથી ભોજપત્ર પર લખવું જોઈએ.

કઠિન્યા જપ્તયા સ્પ્ટષ્ટે ગોમૂત્રાકૃતિરેખયા। આરભ્યૈકં ત્રિકં યાવત્ત્રિચતુષ્કાવસાનકં

મજબૂત જપથી, ગૌમૂત્ર જેવી સ્પષ્ટ રેખાથી, એકથી શરૂ કરીને ત્રણ સુધી અને પછી ત્રણ તથા ચારના અંત સુધી જવું.

મરુદ્ વ્યોમ મરુદ્વીજૈશ્ચતુઃ ષષ્ટિપદે તથા। અક્ષાણાં પતનાત્ સ્પર્શાદ્વિષમાદૌ શુભાદિકં

મરુદગણ, આકાશ અને મરુદજાતો સાથે, ચોસઠ પગલાંઓમાં પણ; પાશાં પડવાથી કે સ્પર્શથી, વિસમ સંખ્યાની શરૂઆતમાં શુભાદિ ફળ નક્કી થાય છે.

એકત્રિકાદિમારભ્ય અન્તે ચાષ્ટત્રિકં તથા। ધ્વજાદ્યાયાઃ સમા હીના વિષમાઃ શોભનાદિદાઃ

એક કે ત્રણથી શરૂ કરીને, અને આઠ તથા ત્રણના અંતે પણ; ધ્વજ વગેરેમાં, ઓછું હોય તે અશુભ છે, વિસમ હોય તે શુભાદિ ફળ આપે છે.

આઇપલ્લવિતૈઃ કાદ્યૈઃ ષોડશસ્વરપૂર્વ્વગૈઃ। આદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈઃ કાદ્યૈસ્ત્રિપુરાનામમન્ત્રકાઃ

આ, ઇ, પ, લ્લ, વિ વગેરે અને સોળ સ્વરોથી; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે, ત્રિપુરાના મંત્રો બને છે.

હ્રીં વીજાઃ પ્રણવાદ્યાઃ સ્યુર્ન્નમોઽન્તા યત્ર પૂજને। મન્ત્રા વિંશતિસાહસ્રાઃ શતં ષષ્ઠ્યદિકં તતઃ

હ્રીં બીજ અને પ્રણવથી શરૂ થતા, પૂજામાં 'નમ:' પર પૂર્ણ થતા મંત્રો છે; આવા મંત્રો વીસ હજાર છે, પછી વધુ સો અને સાઠ થાય છે.

આં હ્રીં મન્ત્રાઃ સરસ્વત્યાશ્ચણ્ડિકાયાસ્તથૈવ ચ। તથા ગૌર્ય્યાશ્ચ દુર્ગાયા આં શ્રીં મન્ત્રાઃ શ્રિયસ્તથા

આં અને હ્રીં મંત્રો સરસ્વતી અને ચંડિકા માટે છે; એ જ રીતે ગૌરી અને દુર્ગા માટે, અને આં તથા શ્રીં મંત્રો શ્રી માટે છે.

તથા ક્ષૌં કૌં મન્ત્રાઃ સૂર્ય્યસ્ય આં હૌં મન્ત્રાઃ શિવસ્ય ચ। આં ગં મન્ત્રા ગણેશસ્ય આં મન્ત્રાશ્ચ તથા હરેઃ

એ જ રીતે ક્ષૌં અને કૌં મંત્રો સૂર્ય માટે, આં અને હૌં મંત્રો શિવ માટે, આં અને ગં મંત્રો ગણેશ માટે, અને આં મંત્રો હરિ માટે છે.

શતાર્દ્ધૈકાધિકૈઃ કાદ્યૈસ્તથા ષોડશભિઃ સ્વરૈઃ। કાદ્યૈસ્તૈઃ સસ્વરૈરાદ્યૈઃ કાન્તૈર્મ્મન્ત્રાસ્તથાખિલાઃ

એકસો એકાવન આરંભિક અક્ષરો અને સોળ સ્વરો સાથે; એ આરંભિક અક્ષરો અને સ્વરો સાથે બધા મંત્રો બને છે.

રવીશદેવીવિષ્ણૂનાં ખબ્ધિદેવેન્દ્રવર્ત્તનાત્। શતત્રયં ષષ્ટ્યધિકં પ્રત્યેકં મણ્ડલં ક્રમાત્। અભિષિક્તો જપેદ્ ધ્યાયેચ્છિષ્યાદીન્ દીક્ષયેદ્‌ગુરુઃ

સૂર્ય, ઈશ, દેવી અને વિષ્ણુ માટે, અક્ષરગતિ, ઈન્દ્ર વગેરેથી, દરેક મંડળ માટે ત્રણસો સાઠ ક્રમશ: થાય છે; ગુરુ અભિષેક પામીને જપ, ધ્યાન અને શિષ્યોને દીક્ષા આપે.