અગ્નિપુરાણમ્

કાલાગ્ન્યાદિશિવાન્તાનિ તત્ત્વાનિ પરિભાવયેત્। સમતત્ત્વે સમગ્રાણિ સૂત્રે મણિગણાનિવ

કાળાગ્નિથી શિવ સુધીના તત્ત્વોનું મનન કરે. બધા તત્ત્વોને સમાન માની, જેમ મણિઓ દોરામાં ગાંઠે, તેમ સૂત્રમાં ગાંઠે.

આવાહ્ય શિવતત્ત્વાદિ ગર્ભાધાનાદિ પૂર્વવત્। મૂલેન કિન્તુ કુર્વ્વીત સર્વ્વશુલ્કસમર્પણં

શિવતત્ત્વ અને અન્ય તત્ત્વોનું આવાહન કરીને, પહેલાની જેમ ગર્ભાધાન વગેરે વિધિઓ કરે, પણ મૂળમંત્રથી બધા દક્ષિણા અર્પણ કરે.

પ્રદદીત તતઃ પૂર્ણાં તત્ત્વવ્રાતોપગર્ભિતાં। એકયૈવ યયા શિષ્યો નિર્વ્વાણમધિગચ્છતિ

પછી તત્ત્વવ્રતથી યુક્ત પૂર્ણ અર્પણ આપે. માત્ર એથી શિષ્યને મોક્ષ મળે છે.

યોજનાયૈ શિવે ચાન્યાં સ્થિરત્વાપાદનાય ચ। દત્વા પૂર્ણાં પ્રકુર્વીત શિવકુમ્ભાભિષેચનં

શિવ સાથે એકતા અને સ્થિરતા માટે, પૂર્ણ અર્પણ આપી, શિવકુંભથી અભિષેક કરે.

ઈશ્વર ઉવાચ શિવમભ્યર્ચ્યાભિષેકં કુર્ય્યાચ્છિષ્યાદિકે ક્ષિયે। સુમ્ભાનીશાદિકાષ્ઠાસુ ક્રમશો નવ વિન્યસેત્

ઈશ્વરે કહ્યું: શિવની પૂજા કરીને, શિષ્ય અને અન્ય માટે અભિષેક કરે. આઠ લાકડાની પાટલ પર ક્રમશઃ નવને ગોઠવે.

તેષુ ક્ષારોદં ક્ષીરીદં દધ્યુદં ઘૃતસાગરં। ઇક્ષુકાદમ્બરીસ્વાદુમસ્તૂદાનષ્ટસાગરાન્

એમાં ક્ષારપાણી, દુધનું સાગર, દહીંનું સાગર, ઘીનું સાગર, ઈખુનું રસ, મધુર માદિરા, મધ અને આઠ સાગરો ગોઠવે.

નિવેશયેદ્ યથાસઙ્‌ખ્યમષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાનથ। એકં શિખણ્ડિનં રુદ્રં શ્રીકણ્ઠન્તુ દ્વિતીયકં

એમાં સંખ્યાનુસાર આઠ વિદ્યા-ઈશ્વરોને સ્થાપે. પછી એક શિખાવાળો રુદ્ર અને બીજું શ્રીકંઠ સ્થાપે.

ત્રિમૂર્ત્તમેકરુદ્રાક્ષમેકનેત્રં શિવોત્તમં। સપ્તમં સૂક્ષ્મનામાનમનન્તં રુદ્રમષ્ટમં

સાતમો મહાદેવ, જે ત્રિમૂર્તિ છે, એકમાત્ર રુદ્રની આંખ ધરાવે છે, અને સર્વોચ્ચ શિવ કહેવાય છે. સાતમાને સૂક્ષ્મ નામથી અનંત પણ કહે છે. આઠમો રુદ્ર છે.

મધ્યે શિવં સમુદ્રઞ્ચ શિંવમન્ત્રં ચ વિન્યસેત્। યાગાલયાન્ દિગીશસ્ય રચિતે સ્નાનમણ્ડપે

યાગશાળામાં દિશાના સ્વામી માટે બનાવેલા સ્નાનમંડપના મધ્યમાં, શિવ, સમુદ્ર અને શિંવ મંત્રની સ્થાપના કરવી.

કુર્ય્યાત્ કરદ્વયાયામાં વેદીમષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રિતાં। શ્રીપર્ણાદ્યાસને તત્ર વિન્યસ્યાનન્તમાનસં

બે હાથ જેટલી લાંબી અને આઠ આંગળી જેટલી ઊંચી વેદી બનાવવી. ત્યાં શ્રીપર્ણ વગેરે પાંદડાના આસન પર અનંત મનની સ્થાપના કરવી.

શિષ્યં નિવેશ્ય પૂર્વાસ્યં સકલીકૃત્ય પૂજયેત્। કાઞ્ચિકૌદનમૃદ્‌ભસ્મદૂર્વાગોમયગોલકૈઃ

શિષ્યને પૂર્વ દિશા તરફ બેસાડીને, તેને સંપૂર્ણ બનાવી, કમરપટ્ટો, ભાત, માટી, ભસ્મ, દુર્વા ઘાસ અને ગૌમયના ગોળથી પૂજન કરવું.

સિદ્ધાર્થદધિતોયૈશ્ચ કુર્ય્યાન્નિર્મ્મઞ્છનં તતઃ। ક્ષારોદાનુક્રમેણાથ હૃદા વિદ્યેશશમ્બરૈ

પછી તૈયાર કરેલા ભાત, દહીં અને પવિત્ર જળથી અભિષેક કરવો. પછી, દૂધ અને ભાત ક્રમશઃ, અને વિદ્યા સ્વામિનાં મંત્રોથી અભિષેક કરવો.

કલસૈઃ સ્નાપયેચ્છિષ્યં સ્વધાધારણયાન્વિતં। પરિધાપ્ય સિને વસ્ત્રે નિવેશ્ય શિવદક્ષિણે

કળશથી શિષ્યને સ્નાન કરાવવું, સ્વધાની સ્થાપનાથી યુક્ત. પછી તેને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરાવી, શિવના દક્ષિણ બાજુ બેસાડવો.

પૂર્વ્વોદિતાસને શિષ્યં પુનઃ પૂર્વવદર્ચ્ચયેત્। ઉષ્ણીષં યોગપટ્ટઞ્ચ મુકુટં કર્ત્તરીં ઘટીં

પૂર્વે જણાવેલા આસન પર, ફરીથી પૂર્વવત્ શિષ્યનું પૂજન કરવું—ઉષ્નીષ, યોગપટ્ટા, મુકુટ, છરી અને ઘડીથી.

અક્ષમાલાં પુસ્તકાદિ શિવિકાદ્યધિકારકં। દીક્ષાવ્યાખ્યાપ્રતિષ્ઠાદ્યં જ્ઞાત્વાઽદ્યપ્રભૃતિ ત્વયા

અક્ષમાળા, પુસ્તક અને અન્ય ચિહ્નો, તેમજ પલંકી વગેરે અધિકાર ચિહ્નો સાથે, દીક્ષા, વ્યાખ્યા અને પ્રતિષ્ઠાના કર્મો આજે થી તારી ફરજ છે એમ જાણવું.

સુપરીક્ષ્ય વિધાતવ્યમાજ્ઞાં સંશ્રાવયેદિતિ। અભિવાદ્ય તતઃ શિષ્યં પ્રણિપત્ય મહેશ્વરં

સાવધાનીથી તપાસી વિધિ કરવી. આજ્ઞા જાહેર કરવી: 'શિષ્યને વંદન કરીને, પછી મહાદેવને નમન કરવું.'

વિઘ્નજ્વાલાપનોદાર્થં કુર્ય્યાદ્વિજ્ઞાપનાં યથા। અભિષેકાર્થમાદિષ્ટસ્ત્વયાઽહં ગુરુમુર્ત્તિના

વિઘ્ન અને અવરોધ દૂર કરવા માટે વિનંતી કરવી: 'ગુરુરૂપે, તમે મને અભિષેક માટે આજ્ઞા આપી છે.'

સંહિતાપારગઃ સોઽયમભિષિક્તો મયા શિવ। તૃપ્તયે મન્ત્રચક્રસ્ય પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્યજેત્

'જે શાસ્ત્રમાં પારંગત છે, તેને હવે મેં અભિષેક કર્યો છે, હે શિવ! મંત્રમંડળની તૃપ્તિ માટે, પાંચ પાંચ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.'

દદ્યાત્ પૂર્ણાં તતઃ શિષ્યં સ્થાપયેન્નિજદક્ષિણે। શિષ્યદક્ષિણપાણિસ્થા અહ્ગુલષ્ઠાદ્યઙ્ગુલીઃ ક્રમાત્

પછી પૂર્ણ અર્પણ આપવી, અને શિષ્યને પોતાની જમણી બાજુ બેસાડવો. શિષ્યના જમણા હાથમાં, લઘુમાથી આરંભ કરીને આંગળીઓ ક્રમશઃ મુકવી.

લાત્ર્છયેદુપબદ્ધાય દગ્ધદર્ભાગ્રશમ્બરૈઃ। કુસુમાનિ કરે દત્વા પ્રણામં કારયેદમું

બાંધેલા શિષ્યને દગ્ધ દર્ભાના ટોચથી સ્પર્શ કરવો. પછી તેના હાથમાં ફૂલો મૂકી, તેને પ્રણામ કરાવવો.

કુમ્ભેઽનલે શિવે સ્વસ્મિંસ્તતસ્તત્કૃત્યમાવિશેત્। અનુગ્રાહ્યાસ્ત્વયા શિષ્યાઃ શાસ્ત્રેણ સુપરીક્ષિતાઃ

કળશ, અગ્નિ, શિવ અને પોતાના અંદર, પછી જે જે કર્મ છે તેમાં પ્રવેશ કરવો. શિષ્યોને તું શાસ્ત્રથી સારી રીતે તપાસીને સ્વીકારવા.

ભૂપબન્માનવાદીનામભિષેકાદબીપ્સિતં। આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફડિતિ અસ્ત્રરાજાભિષેકતઃ

રાજા, બ્રાહ્મણ, માનવ અને અન્ય માટે અભિષેક મનગમતું હોય છે. 'આં શ્રાં શ્રૌં પશું હૂં ફટ્'—શસ્ત્રરાજના અભિષેકથી.

ઈશ્વર ઉવાચ અભિષિક્તઃ શિવં વિષ્ણું પૂજયેદ્ભાસ્કરાદિકાન્। શઙ્ખભેર્ય્યાદિનિર્ઘાષૈઃ સ્નાપયેત્ પઞ્ચગવ્યકે

ઈશ્વરે કહ્યું: અભિષિક્ત વ્યક્તિએ શિવ, વિષ્ણુ, ભાસ્કર અને અન્ય દેવતાઓનું પૂજન કરવું. શંખ, ભેરી વગેરેના ધ્વનિ સાથે, તેમને પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવવું.

યો દેવાન્દેબલોકં સ યાતિ સ્વકુલમુદ્ધરન્। વર્ષકોટિસહસ્રેષુ યત્ પાપં સમુપાર્જ્જિતં

જે દેવતાઓ અને દેવલોકનું પૂજન કરે છે, તે પોતાનું કુળ ઉદ્ધરતો જાય છે; કરોડો વર્ષોમાં જે પાપ સંચિત થયું હોય—

ઘૃતાભ્યઙ્ગેન દેવાનાં ભસ્મીભવતિ પાવકે। આઢકેન ઘૃતાદ્યૈશ્વ દેવાન્ સ્નાપ્ય સુરો ભવેત્

ઘીથી દેવતાઓને અભ્યંગ કરવાથી તે અગ્નિમાં ભસ્મ થાય છે; અને ઘી વગેરેથી દેવતાઓને સ્નાન કરાવવાથી મનુષ્ય દેવ બની જાય છે.

ચન્દનેનાનુલિપ્યાથ નાન્ધાદ્યૈઃ પૂજયેત્તથા। અલ્પાયાસન સ્તુતિભિ સ્તુતા દેવાસ્તુ સર્વદા

પછી ચંદન લગાવી, નાંદી વગેરેથી પૂજા કરવી જોઈએ અને દેવતાઓની હંમેશા સરળ સ્તુતિઓથી પ્રશંસા કરવી જોઈએ.

અતીતાનાગતજ્ઞાનમન્ત્રધીભુક્તિમુક્તિદાઃ। ગૃહીત્વા પ્રશ્નસૂક્ષ્માર્ણે હૃતે દ્વાભ્યાં શુભાશુભં

તે દેવતાઓ ભૂતકાળ અને ભવિષ્યનું જ્ઞાન, મંત્રોની સમજ, બુદ્ધિ, ભોગ અને મુક્તિ આપે છે; સૂક્ષ્મ પ્રશ્નો ઉઠાવી, શુભ કે અશુભ પરિણામ બે રીતથી જાણી શકાય છે.

ત્રિભિર્જીવો મૂલધાતુશ્ચતુર્ભિબ્રાહ્મણાદિધીઃ। પઞ્ચાદૌ ભૂતતત્ત્વાદિ શેષ ચૈવં જપાદિકં

ત્રણથી જીવ અને મૂળ તત્વ થાય છે; ચારથી બ્રાહ્મણ વગેરેની બુદ્ધિ મળે છે; શરૂઆતમાં પાંચથી ભૂતાદિ તત્વો થાય છે અને બાકી જપ વગેરે છે.

એકત્રિકાતિત્રિકાન્તે પદે દ્વિપમકાન્તકે। અશુભં મધ્યમં મધ્યેષ્વિન્દ્રશ્ત્રિષુ નૃપઃ શુભઃ

એક, ત્રણ અથવા ત્રણના અંતે, અને બેના અંતે અશુભ ફળ મળે છે; મધ્યમાં મધ્યમ ફળ મળે છે; ત્રણમાં ઇન્દ્ર શુભ ફળ આપે છે, રાજન.