અગ્નિપુરાણમ્

પિત્રોરાવાહનં કૃત્વા હૃદયે તાડયેચ્છિશું। પ્રવિશ્ય પૂર્વમન્ત્રેણ તદાત્મનિ નિયોજયેત્

પિતામાતા ને બોલાવી, બાળકના હૃદય પર સ્પર્શ કરે. પહેલાંના મંત્રથી અંદર પ્રવેશી, તેને પોતાના અંદર સ્થિર કરે.

આકૃષ્યાદાય પૂર્વોક્તવિધિનાઽઽત્મનિ યોજયેત્। વામયા યોજયેદ્ યોનૌ ગૃહીત્વા દ્વાદશાન્તતઃ

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે ખેંચીને અને લઈ, તેને પોતાના અંદર જોડે. ડાબા હાથથી, દ્વાદશાંત સ્થાનેથી પકડી, તેને યોનિમાં સ્થાપિત કરે.

કુર્વ્વીત દેહસમ્પત્તિં જન્માધિકારમેવ ચ। ભોગં લયન્તથા શ્રોતઃ શુદ્ધિતત્ત્વવિશોધનં

દેહની પૂર્ણતા, જન્મનો અધિકાર, ભોગ અને લય, તથા નાડીની શુદ્ધિ અને તત્વની સ્પષ્ટતા પ્રાપ્ત કરે.

નિઃ શેષમલકર્મ્માદિપાશબન્ધનિવૃત્તયે। નિષ્કૃત્યૈવ વિધાનેન યજેત શતમાહુતીઃ

બધા દોષો, કર્મબંધન અને અન્ય બંધનો દૂર કરવા માટે, નિયમ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત કરે અને સો આહુતિ આપે.

અસ્ત્રેણ પાશશૈથિલ્યં મલશક્તિં તિરોહિતાં। છેદનં મર્દ્દનં તેષાં વર્ત્તુલીકરણં તથા

અસ્ત્રમંત્રથી બંધનને ઢીલા કરે, દોષશક્તિને છુપાવે, તેને કાપે, દબાવે અને ગોળ આકારમાં ફેરવે.

દાહં તદક્ષરાભાવં પ્રાયશ્ચિત્તમથોદિતં। રુદ્રાણ્યાવાહનં પૂજા રૂપગન્ધસમર્પણં

દહન, તે અક્ષરોનું અભાવ અને પ્રાયશ્ચિત્ત પછી, રુદ્રાણીનું આવાહન, પૂજા અને રૂપ-સુગંધ અર્પણ કરે.

ઓં હ્રીં રૂપગન્ધૌ શુલ્કં રુદ્ર ગૃહાણ સ્વાહા। સંશ્રાવ્ય શામ્ભવીમાજ્ઞાં રુદ્રં વિસૃજ્ય કારણં। વિધાયાત્મનિ ચૈતન્યં પાશસૂત્રે નિવેશયેત્

'ૐ હ્રીં, રૂપ અને સુગંધ, દક્ષિણા—હે રુદ્ર, સ્વીકારો, સ્વાહા!' એમ શાંભવીની આજ્ઞા ઉચ્ચારી, રુદ્રને કારણરૂપે વિદાય આપે, ચેતન્યને પોતાના અંદર સ્થિર કરે અને તેને બંધનસૂત્રમાં મૂકે.

વિન્દું શિરસિ વિન્યસ્ય વિસૃજેત્ પિતરૌ તતઃ। દદ્યાત્ પૂર્ણાં વિધાનેન સમસ્તવિધિપૂરણીં

બિંદુને માથે મૂકી, પછી પિતામાતાને વિદાય આપે. નિયમ પ્રમાણે સંપૂર્ણ અર્પણ કરે અને બધા વિધિઓ પૂર્ણ કરે.

પૂર્વોક્તવિધિના કાર્ય્યં વિદ્યાયાં તાડનાદિકં। સ્વવીજન્તુ વિશેષઃ સ્યાદિતિ વિદ્યા વિશોધિતા

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે જ્ઞાનવિધિમાં સ્પર્શ વગેરે કરે. પોતાનું વિશિષ્ટ બીજમંત્ર લે અને એ રીતે જ્ઞાન શુદ્ધ થાય.

ઈશ્વર ઉવાચ અથૈકતાત્ત્વિકી દીક્ષા લઘુત્વાદુપદિશ્યતે । સૂત્રબન્ધાદિ કુર્વ્વીત યથાયોગં નિજાત્મના

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે એકમાત્ર તત્ત્વની દીક્ષા સંક્ષિપ્ત રીતે કહે છે. સૂત્રબંધી અને અન્ય ક્રિયાઓ યોગ્ય રીતે પોતાના દ્વારા કરે.

કાલાગ્ન્યાદિશિવાન્તાનિ તત્ત્વાનિ પરિભાવયેત્। સમતત્ત્વે સમગ્રાણિ સૂત્રે મણિગણાનિવ

કાળાગ્નિથી શિવ સુધીના તત્ત્વોનું મનન કરે. બધા તત્ત્વોને સમાન માની, જેમ મણિઓ દોરામાં ગાંઠે, તેમ સૂત્રમાં ગાંઠે.

આવાહ્ય શિવતત્ત્વાદિ ગર્ભાધાનાદિ પૂર્વવત્। મૂલેન કિન્તુ કુર્વ્વીત સર્વ્વશુલ્કસમર્પણં

શિવતત્ત્વ અને અન્ય તત્ત્વોનું આવાહન કરીને, પહેલાની જેમ ગર્ભાધાન વગેરે વિધિઓ કરે, પણ મૂળમંત્રથી બધા દક્ષિણા અર્પણ કરે.

પ્રદદીત તતઃ પૂર્ણાં તત્ત્વવ્રાતોપગર્ભિતાં। એકયૈવ યયા શિષ્યો નિર્વ્વાણમધિગચ્છતિ

પછી તત્ત્વવ્રતથી યુક્ત પૂર્ણ અર્પણ આપે. માત્ર એથી શિષ્યને મોક્ષ મળે છે.

યોજનાયૈ શિવે ચાન્યાં સ્થિરત્વાપાદનાય ચ। દત્વા પૂર્ણાં પ્રકુર્વીત શિવકુમ્ભાભિષેચનં

શિવ સાથે એકતા અને સ્થિરતા માટે, પૂર્ણ અર્પણ આપી, શિવકુંભથી અભિષેક કરે.

ઈશ્વર ઉવાચ શિવમભ્યર્ચ્યાભિષેકં કુર્ય્યાચ્છિષ્યાદિકે ક્ષિયે। સુમ્ભાનીશાદિકાષ્ઠાસુ ક્રમશો નવ વિન્યસેત્

ઈશ્વરે કહ્યું: શિવની પૂજા કરીને, શિષ્ય અને અન્ય માટે અભિષેક કરે. આઠ લાકડાની પાટલ પર ક્રમશઃ નવને ગોઠવે.

તેષુ ક્ષારોદં ક્ષીરીદં દધ્યુદં ઘૃતસાગરં। ઇક્ષુકાદમ્બરીસ્વાદુમસ્તૂદાનષ્ટસાગરાન્

એમાં ક્ષારપાણી, દુધનું સાગર, દહીંનું સાગર, ઘીનું સાગર, ઈખુનું રસ, મધુર માદિરા, મધ અને આઠ સાગરો ગોઠવે.

નિવેશયેદ્ યથાસઙ્‌ખ્યમષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાનથ। એકં શિખણ્ડિનં રુદ્રં શ્રીકણ્ઠન્તુ દ્વિતીયકં

એમાં સંખ્યાનુસાર આઠ વિદ્યા-ઈશ્વરોને સ્થાપે. પછી એક શિખાવાળો રુદ્ર અને બીજું શ્રીકંઠ સ્થાપે.

ત્રિમૂર્ત્તમેકરુદ્રાક્ષમેકનેત્રં શિવોત્તમં। સપ્તમં સૂક્ષ્મનામાનમનન્તં રુદ્રમષ્ટમં

સાતમો મહાદેવ, જે ત્રિમૂર્તિ છે, એકમાત્ર રુદ્રની આંખ ધરાવે છે, અને સર્વોચ્ચ શિવ કહેવાય છે. સાતમાને સૂક્ષ્મ નામથી અનંત પણ કહે છે. આઠમો રુદ્ર છે.

મધ્યે શિવં સમુદ્રઞ્ચ શિંવમન્ત્રં ચ વિન્યસેત્। યાગાલયાન્ દિગીશસ્ય રચિતે સ્નાનમણ્ડપે

યાગશાળામાં દિશાના સ્વામી માટે બનાવેલા સ્નાનમંડપના મધ્યમાં, શિવ, સમુદ્ર અને શિંવ મંત્રની સ્થાપના કરવી.

કુર્ય્યાત્ કરદ્વયાયામાં વેદીમષ્ટાઙ્ગુલોચ્છ્રિતાં। શ્રીપર્ણાદ્યાસને તત્ર વિન્યસ્યાનન્તમાનસં

બે હાથ જેટલી લાંબી અને આઠ આંગળી જેટલી ઊંચી વેદી બનાવવી. ત્યાં શ્રીપર્ણ વગેરે પાંદડાના આસન પર અનંત મનની સ્થાપના કરવી.

શિષ્યં નિવેશ્ય પૂર્વાસ્યં સકલીકૃત્ય પૂજયેત્। કાઞ્ચિકૌદનમૃદ્‌ભસ્મદૂર્વાગોમયગોલકૈઃ

શિષ્યને પૂર્વ દિશા તરફ બેસાડીને, તેને સંપૂર્ણ બનાવી, કમરપટ્ટો, ભાત, માટી, ભસ્મ, દુર્વા ઘાસ અને ગૌમયના ગોળથી પૂજન કરવું.

સિદ્ધાર્થદધિતોયૈશ્ચ કુર્ય્યાન્નિર્મ્મઞ્છનં તતઃ। ક્ષારોદાનુક્રમેણાથ હૃદા વિદ્યેશશમ્બરૈ

પછી તૈયાર કરેલા ભાત, દહીં અને પવિત્ર જળથી અભિષેક કરવો. પછી, દૂધ અને ભાત ક્રમશઃ, અને વિદ્યા સ્વામિનાં મંત્રોથી અભિષેક કરવો.

કલસૈઃ સ્નાપયેચ્છિષ્યં સ્વધાધારણયાન્વિતં। પરિધાપ્ય સિને વસ્ત્રે નિવેશ્ય શિવદક્ષિણે

કળશથી શિષ્યને સ્નાન કરાવવું, સ્વધાની સ્થાપનાથી યુક્ત. પછી તેને સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરાવી, શિવના દક્ષિણ બાજુ બેસાડવો.

પૂર્વ્વોદિતાસને શિષ્યં પુનઃ પૂર્વવદર્ચ્ચયેત્। ઉષ્ણીષં યોગપટ્ટઞ્ચ મુકુટં કર્ત્તરીં ઘટીં

પૂર્વે જણાવેલા આસન પર, ફરીથી પૂર્વવત્ શિષ્યનું પૂજન કરવું—ઉષ્નીષ, યોગપટ્ટા, મુકુટ, છરી અને ઘડીથી.

અક્ષમાલાં પુસ્તકાદિ શિવિકાદ્યધિકારકં। દીક્ષાવ્યાખ્યાપ્રતિષ્ઠાદ્યં જ્ઞાત્વાઽદ્યપ્રભૃતિ ત્વયા

અક્ષમાળા, પુસ્તક અને અન્ય ચિહ્નો, તેમજ પલંકી વગેરે અધિકાર ચિહ્નો સાથે, દીક્ષા, વ્યાખ્યા અને પ્રતિષ્ઠાના કર્મો આજે થી તારી ફરજ છે એમ જાણવું.

સુપરીક્ષ્ય વિધાતવ્યમાજ્ઞાં સંશ્રાવયેદિતિ। અભિવાદ્ય તતઃ શિષ્યં પ્રણિપત્ય મહેશ્વરં

સાવધાનીથી તપાસી વિધિ કરવી. આજ્ઞા જાહેર કરવી: 'શિષ્યને વંદન કરીને, પછી મહાદેવને નમન કરવું.'

વિઘ્નજ્વાલાપનોદાર્થં કુર્ય્યાદ્વિજ્ઞાપનાં યથા। અભિષેકાર્થમાદિષ્ટસ્ત્વયાઽહં ગુરુમુર્ત્તિના

વિઘ્ન અને અવરોધ દૂર કરવા માટે વિનંતી કરવી: 'ગુરુરૂપે, તમે મને અભિષેક માટે આજ્ઞા આપી છે.'

સંહિતાપારગઃ સોઽયમભિષિક્તો મયા શિવ। તૃપ્તયે મન્ત્રચક્રસ્ય પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્યજેત્

'જે શાસ્ત્રમાં પારંગત છે, તેને હવે મેં અભિષેક કર્યો છે, હે શિવ! મંત્રમંડળની તૃપ્તિ માટે, પાંચ પાંચ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.'

દદ્યાત્ પૂર્ણાં તતઃ શિષ્યં સ્થાપયેન્નિજદક્ષિણે। શિષ્યદક્ષિણપાણિસ્થા અહ્ગુલષ્ઠાદ્યઙ્ગુલીઃ ક્રમાત્

પછી પૂર્ણ અર્પણ આપવી, અને શિષ્યને પોતાની જમણી બાજુ બેસાડવો. શિષ્યના જમણા હાથમાં, લઘુમાથી આરંભ કરીને આંગળીઓ ક્રમશઃ મુકવી.