અગ્નિપુરાણમ્

શૈલૂષં દુપ્ટગન્ધર્વં સિન્ધુતીરનિવાસિનમ્। તક્ષઞ્ચ પુષ્કરં પુત્રં સ્થાપયિત્વાથ દેશયોઃ

શૈલૂષ, જે દુષ્ટ ગંધર્વ હતો અને સિંધુ નદીના કાંઠે રહેતો, તથા તેના પુત્ર તક્ષ અને પુષ્કર—આ બધાને તેણે એ પ્રદેશમાં જીવતા રાખ્યા.

ભરતોગાત્સશત્રુઘ્નો રાઘવં પૂજયન્ સ્થિતઃ। રામો દુષ્ટાન્નિહત્યાજૌ શિષ્ટાન્ સમ્પાલ્ય માનવઃ

ભરત શત્રુઘ્ન સાથે રવાના થયા, જ્યારે રાઘવ ત્યાં રહીને પૂજનીય બન્યા; રામે યુદ્ધમાં દુષ્ટોને સંહાર્યા અને બાકીના લોકોએ ન્યાયથી રક્ષા કરી.

પુત્રૌ કુશલ્વૌ જાતૌ વાલ્મીકેરાશ્રમે વરૌ। લોકાપવાદાત્ત્યક્તાયાં જ્ઞાતૌ સુચરિતશ્રવાત્

કુશ અને લવ, એમના બે ઉત્તમ પુત્રો, વાલ્મીકિના આશ્રમમાં જન્મ્યા; સીતાને લોકનિંદાના કારણે છોડી દેવામાં આવી, છતાં એમનો સારો વર્તન સૌને જાણી પડ્યો.

રાજ્યેભિષિચ્ય બ્રહ્માહમસ્મીતિ ધ્યાનતત્પરઃ। દશવર્ષસહસ્ત્રાણિ દશવર્ષસતાનિ ચ

પુત્રોને રાજ્ય સોંપીને, રામે 'હું બ્રહ્મ છું' એમ ધ્યાનમાં તલ્લીન થઈ, દસ હજાર અને દસ સો વર્ષ સુધી તપ કર્યો.

અગ્નિરુવાચ હરિવંશમ્પ્રવક્ષયામિ વિષ્ણુનાભ્યમ્બુજાદજઃ । બ્રહ્મણોત્રિસ્તતઃ સોમઃ સોમાજ્જાતઃ પુરૂરવાઃ

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું હરિવંશનું વર્ણન કરું છું, જે વિષ્ણુના કમળનાભિમાંથી જન્મ્યો; બ્રહ્માથી અત્રી, પછી સોમ, અને સોમથી પુરૂરવા જન્મ્યા.

તસ્માદાયુરભૂત્તસ્માન્નહુષોઽતો યયાતિકઃ। યદુઞ્ચ તુર્વસુન્તસ્માદ્દેવયાની વ્યજાયત

પછી આયુ, પછી નહુષ, અને પછી યયાતિ થયા; યયાતિથી યદુ અને તુર્વસુ, અને એમના વંશમાંથી દેવયાની જન્મી.

દ્રુહ્યઞ્ચાનુઞ્ચ પૂરુઞ્ચ શર્મ્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। યદોઃ કુલે યાદવાશ્ચ વસુદેવસ્તદુત્તમઃ

દ્રુહ્યુ, અનુ અને પુરુ તથા વૃષપરવનની પુત્રી શર્મિષ્ઠા જન્મ્યા; યદુના વંશમાં યાદવો અને એમા વસુદેવ શ્રેષ્ઠ હતા.

ભૂવો ભારાવતારાર્થં દેવક્યાં વસુદેવતઃ। હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાઃ ષડ્‌ગર્ભા યોગનિદ્રયા

પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે, વસુદેવ અને દેવકીમાંથી યોગમાયાથી હિરણ્યકશિપુના છ પુત્રો જન્મ્યા.

વિષ્ણુપ્રયુક્તયા નીતા દેવકીજઠરં પુરા । અભૂચ્ચ સપ્તમો ગર્ભો દેવક્યા જઠરાદ્ બલઃ

વિષ્ણુની શક્તિથી એ બધાને પૂર્વે દેવકીના ગર્ભમાં લાવવામાં આવ્યા; અને દેવકીના ગર્ભમાંથી સાતમો ગર્ભ બલરામ થયો.

સઙ્‌ક્રામિતોઽભૂદ્રોહિણ્યાં રૌહિણેયસ્તતો ઇરિઃ । કૃષ્ણાષ્ટમ્યાઞ્ચ નભસિ અર્દ્ધરાત્રે ચતુર્ભુજઃ

એ ગર્ભ રોહિણીમાં સ્થાનાંતરિત થયો અને રૌહિણેય તરીકે ઓળખાયો; અને કૃષ્ણાષ્ટમીની રાત્રે, અર્ધરાત્રે, ચતુરભુજ ભગવાન જન્મ્યા.

દેવક્યા વસુદેવેન સ્તુતો બાલો દ્વિબાહુકઃ । વસુદેવઃ કંસભયાદ્યસોદાશયનેઽનયત્

દેવકી અને વસુદેવે બે હાથવાળા બાળકની સ્તુતિ કરી; વસુદેવે કન્સના ભયથી તેને યશોદાના પાળણામાં મૂકી દીધો.

યશોદાવાલિકાં ગૃહ્ય દેવકીશયનેઽનયત્ । કંસો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા તાઞ્ચિક્ષએપ શિલાતલે

યશોદાની પુત્રીને લઈ, દેવકીના પાળણામાં મૂકી; કન્સે બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળી, તેને પથ્થર પર ફેંકી દીધી.

વારીતોપિ સ દેવક્યા મૃત્યુર્ગર્ભોષ્ટમો મમ। શ્રુત્વાઽશરીણીં વાચં મત્તો ગર્ભાસ્તુ મારિતાઃ

છતાં પણ, દેવકીની આ અઠવાં ગર્ભે, મારા રૂપે, કન્સનો મૃત્યુ બની; મારી અવાજ સાંભળી, કન્સે બધા ગર્ભો મારી નાખ્યા.

સમર્પિતાસ્તુ દેવક્યા વિવાહસમયેરિતાઃ। સા ક્ષિપ્તા બાલિકા કંસમાકશસ્થાબ્રવીદિદમ્

જે ગર્ભો દેવકીના લગ્ન સમયે આપવામાં આવ્યા હતા, તે બધાને નષ્ટ કરી દીધા; પણ જ્યારે કન્યાને ફેંકવામાં આવી, ત્યારે એ આકાશમાંથી કન્સને બોલી.

કિં મયા ક્ષિપ્તાયા કંસ જાતો યસ્ત્વાં વધિષ્યતિ। સર્વસ્વભૂતો દેવાનાં ભૂભારહરણાય સઃ

'કન્સ, મને ફેંકવાથી શું ફાયદો? જે તારો વિનાશ કરશે, તે પહેલેથી આવી ગયો છે; એ દેવતાઓનો આધાર છે અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા આવ્યો છે.'

ઇત્યુક્ત્વા સા ચ સુમ્ભાદીન્ હત્વેન્દ્રેણ ચ સંસ્તુતા। આર્યા દુર્ગા વેદગર્ભા અમ્બિકા ભદ્રકાલ્યપિ

આવી રીતે બોલીને, એ સ્ત્રી, ઈન્દ્ર દ્વારા સુમ્ભ વગેરે દૈતોને મારીને સ્તુતિ પામી; એ આર્યા, દુર્ગા, વેદની જનની, અંબિકા અને ભદ્રકાળી છે.

ભદ્રા ક્ષોમ્યા ક્ષેમકરી નૈકબાહુર્નમામિ તામ્। ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નામ સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્

એ ભદ્રા, ક્ષોમ્યા, ક્ષેમકારી અને અનેક હાથવાળી છે—હું એને વંદન કરું છું; જે કોઈ ત્રણેય સંધ્યાએ એનું નામ લે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ પામે છે.

કંસોપિ પૂતનાદીંશ્ચ પ્રૈષયદ્ બાલનાશને। યશોદાપતિનન્દાય વસુદેવેન ચાર્પિતૌ

કંસએ પણ પૂતના અને બીજા દુષ્ટોને બાળકને મારવા મોકલ્યા હતા. યશોદા અને નંદ, જેને વસુદેવએ બાળકની જવાબદારી સોંપી હતી, એણે પ્રેમથી તેનું પાલન કર્યું.

રક્ષણાય ચ સંસાદેર્ભીતેનૈવ હિ ગોકુલે। રામકૃષ્ણૌ ચેરતુસ્તૌ ગોભિર્ગોપાલકૈઃ સહ

બાળકોની સુરક્ષા માટે, ભયના કારણે, રામ અને કૃષ્ણ ગોકુલમાં ગાયો અને ગોપાળક બાળકો સાથે રમતા ફરતા રહ્યા.

સર્વસ્ય જગતઃ પાલૌ ગોપાલૌ તૌ બભૂવતુઃ। કૃષ્ણશ્ચોલૂખલે બદ્ધો દામ્ના વ્યગ્રયશોદયા

આ બંને, સમગ્ર જગતના રક્ષક, ગોપાળ બની ગયા. કૃષ્ણને વ્યસ્ત યશોદાએ દોરીથી ઓખળ સાથે બાંધી દીધો હતો.

યમલાર્જુનમધ્યેઽગાદ્ ભગ્નૌ ચ યમલાર્જુનૌ। પરિવૃત્તશ્ચ શકટઃ પાદક્ષેપાત્ સ્તનાર્થિના

કૃષ્ણ યમલાર્જુન વૃક્ષો વચ્ચે ગયો અને એ વૃક્ષો તૂટી પડ્યા. સ્તનપાન માંગતા બાળકના પગના ધક્કાથી રથ પણ ઉલટાઈ ગયો.

પૂતના સ્તનપાનેન સા હતા હન્તુમુદ્યતા। વૃન્દાવનગતઃ કૃષ્ણઃ કાલિયં યમુનાહ્રદાત્

પૂતના, જે બાળકને મારવા આવી હતી, તે સ્તનપાન કરતી વખતે મરી ગઈ. કૃષ્ણ વ્રિંદાવન ગયો અને યમુનાના તળાવમાં કાળિયાને વશ કર્યો.

જિત્વા નિઃ સાર્ય ચાબ્ધિસ્થઞ્ચકાર બલસંસ્તુતઃ। ક્ષેમં તાલવનં ચક્રે હત્વા ધેનુકગર્દ્દભમ્

કૃષ્ણએ કાળિયાને હરાવીને પાણીમાંથી બહાર કાઢ્યો અને તેની શક્તિ માટે વખાણાયો. તેણે ધેનુક નામના ગધેડા દાનવને મારી તાળવનને સુરક્ષિત કર્યું.

અરિષ્ટવૃષભં હત્વા કેશિનં હયરૂપિણમ્। શક્રોત્સવં પરિત્યજ્ય કારિતો ગોત્રયજ્ઞકઃ

કૃષ્ણએ અરીષ્ટ નામના વાછરડાદાનવ અને ઘોડા રૂપે આવેલા કેશીને મારી નાખ્યા. પછી તેણે ઇન્દ્ર મહોત્સવ છોડીને ગોપાળક યજ્ઞ કરાવ્યો.

પર્વતં ઘારયિત્વા ચ શક્રાદ્ વૃપ્ટિર્નિવારિતા। નમસ્કૃતો મહેન્દ્રેણ ગોવિન્દોઽથાર્જુનોર્પિતઃ

કૃષ્ણએ પર્વત ઉંચકીને ઇન્દ્ર દ્વારા વરસાવેલી વરસાદ રોકી દીધી. ત્યારબાદ મહેન્દ્રએ ગોવિંદની પૂજા કરી અને તેને અર્જુનને અર્પણ કર્યો.

ઇન્દ્રોત્સવસ્તુ તુષ્ટેન ભૂયઃ કૃષ્ણેન કારિતઃ। રથસ્થો મથુરાઞ્ચાગાત્ કંસોક્તાક્રૂરસંસ્તુતઃ

પછી કૃષ્ણ પ્રસન્ન થઈને ફરીથી ઇન્દ્ર મહોત્સવ કરાવ્યો. પછી તે રથમાં બેસી કમ્સના આદેશથી અક્રૂર દ્વારા વખાણાતો મથુરા ગયો.

ગોપીભિરનુરક્તાબિઃ ક્રીડિતાભિર્નિરીક્ષિતઃ। રજકં ચાપ્રયચ્છન્તં ઇત્વા વસ્ત્રાણિ ચાગ્રહીત્

કૃષ્ણને પ્રેમાળ ગોપીઓએ રમતાં રમતાં જોઈને આનંદ કર્યો. તેણે કપડાં આપવાથી ઇનકાર કરનાર ધોબીને હરાવ્યો અને કપડાં લઈ લીધાં.

સહ રામેણ માલાભૃન્માલાકારે વરન્દદૌ। દત્તાનુલેપનાં કુબ્જામૃજું ચક્રેઽહનદ્ ગજમ્

રામ સાથે કૃષ્ણે માળા પહેરી અને માળાવાળાને વરદાન આપ્યું. તે પછી તેણે સુગંધ લગાવનારી કુબજાને સીધી કરી અને હાથીને મારી નાખ્યો.

મત્તં કુવલયાપીડં દ્વારિ રઙ્ગં પ્રવિશ્ય ચ। કંસાદીનાં પશ્યતાં ચ મઞ્ચસ્થાનાં નિયુદ્ધકમ્

કૃષ્ણે દરવાજા પર ઉગ્ર અને મદમાં આવેલા કુવલયાપીડ હાથીનો સામનો કર્યો અને પછી રંગભૂમિમાં કમ્સ તથા અન્ય મહાનુભાવો સામે કુસ્તી કરી.