અગ્નિપુરાણમ્

રલવાઃ શષસાઃ વર્ણાઃ ષડ્ વિદ્યાયાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ। પદાનિ પ્રણવાદીનિ એકવિંશતિસઙ્‌ખ્યયા

ર, લ, વ, શ, ષ અને સ—આ છ અક્ષરો વિદ્યામાં જણાવ્યા છે. પ્રણવથી શરૂ થતી એકવીસ પદોની સંખ્યા છે.

ઓં નમઃ શિવાય સર્વપ્રભવે હં શિવાય ઈશાનમૂર્દ્ધાય તત્‌પુરુષવક્ત્રાય અઘોરહૃદયાય વામદેવગુહ્યાય સદ્યોજાતમૂર્ત્તયે ઓં નમો નમો ગુહ્યાતિગુહ્યાય ગોપ્ત્રે અનિધનાય સર્વાધિપાય જ્યોતીરૂપાય પરમેશ્વરાય ભાવેન ઓં વ્યોમ। ઓં રૂદ્રાણાં ભુવનાનાઞ્ચ સ્વરૂપમથ કથ્યતે। પ્રથમો વામદેવઃ સ્યાત્તતઃ સર્વભવોદ્ભવઃ

'ઓં, શિવને નમન, સર્વના સ્વામી, હં શિવને, ઈશાનમસ્તકને, તત્પુરુષમુખને, અઘોરહૃદયને, વામદેવ ગુપ્તને, સદ્યોજાતમૂર્તિને, ઓં નમો નમો ગુપ્તાતિગુપ્તને, રક્ષકને, અનિધનને, સર્વાધિપતિને, પ્રકાશરૂપને, પરમેશ્વરને, સ્વરૂપે ઓં આકાશ. ઓં, હવે રુદ્રો અને લોકોના સ્વરૂપ વર્ણવાય છે. પ્રથમ વામદેવ, પછી સર્વભવોદભવ.'

વજ્રદેહઃ પ્રભુર્દ્ધાતા ક્રમવિક્રમસુપ્રભાઃ। વટુઃ પ્રશાન્તનામા ચ પરમાક્ષરસઞ્‌જ્ઞકઃ

વજ્ર જેવું દેહ ધરાવનાર, પ્રભુ, ધારક, ક્રમશઃ તેજસ્વી, વટુ, પ્રશાંત નામે, અને પરમ અક્ષર કહેવાતા.

શિવશ્ચ સશિવો બભ્રુરક્ષયઃ શમ્ભુરેવ ચ। અદૃષ્ટરૂપનામાનૌ તથાઽન્યો રૂપવર્દ્ધનઃ

શિવ, સશિવ, બભ્રુ, અક્ષય, શંભુ, અને બે અદૃશ્યરૂપ નામવાળા, તથા એક રૂપવર્ધન નામે.

મનોન્મનો મહાવીર્ય્યશ્ચિત્રાડ્ગસ્તદનન્તરં। કલ્યાણ ઇતિ વિજ્ઞેયાઃ પઞ્ચવિંશતિસઙ્ખ્યયા

મનોન્મન, મહાવીર્ય, ચિત્રાંગ, અને પછી કલ્યાણ—આ રીતે પાંચવીસ ગણવામાં આવે છે.

મન્ત્રો ઘોરામરૌ વીજે નાડ્યૌ દ્વે તત્ર તે યથા। પૂષા ચ હસ્તિજિહ્વા ચ વ્યાનનાગૌ પ્રભઞ્જનૌ

મંત્ર, ઘોરામર, બે બીજ, અને બે નાડીઓ: પૂષા અને હસ્તિજિહ્વા, વ્યાન અને પ્રભંજન.

વિષયો રૂપમેવૈકમિન્દ્રિયે પાદચક્ષુષી। શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપઞ્ચ ત્રય એતે ગુણાઃ સ્મૃતા

વિષય માત્ર રૂપ છે એક ઇન્દ્રિયમાં, પગ અને આંખ. ધ્વનિ, સ્પર્શ અને રૂપ—આ ત્રણ ગુણ ગણાય છે.

અવસ્થાઽત્ર સુષુપ્તિશ્ચ રુદ્રો દેવસ્તુ કારણં। વિદ્યામધ્યગતં સર્વં ભાવયેદ્ભવનાદિકં

અહીં અવસ્થા સુષુપ્તિ છે; રુદ્ર દેવતા અને કારણ છે. સર્વ ભવને વિદ્યા વચ્ચે સ્થિત માની ધ્યાન કરવું.

તાડનં છેદનં તત્ર પ્રવેશઞ્ચાપિ યોજનં। આકૃષ્ય ગ્રહણં કુર્યાદ્વિદ્યયા હૃત્‌પ્રદેશતઃ

ત્યાં મારવું, કાપવું, પ્રવેશવું અને જોડવું—આ બધું વિદ્યા વડે હૃદયસ્થાનમાંથી ખેંચી પકડી લેવું.

આત્મન્યારોપ્ય સઙગૃહ્ય કલાં કુણ્ડે નિવેશયેત્। રુદ્રં કારણમાવાહ્ય વિજ્ઞાપ્ય ચ શિશું પ્રતિ

પોતાના અંદર શક્તિ એકત્ર કરીને, તેને પાત્રમાં મૂકે. પછી, રુદ્રને કારણરૂપે બોલાવી, બાળક માટે વિનંતી કરે.

પિત્રોરાવાહનં કૃત્વા હૃદયે તાડયેચ્છિશું। પ્રવિશ્ય પૂર્વમન્ત્રેણ તદાત્મનિ નિયોજયેત્

પિતામાતા ને બોલાવી, બાળકના હૃદય પર સ્પર્શ કરે. પહેલાંના મંત્રથી અંદર પ્રવેશી, તેને પોતાના અંદર સ્થિર કરે.

આકૃષ્યાદાય પૂર્વોક્તવિધિનાઽઽત્મનિ યોજયેત્। વામયા યોજયેદ્ યોનૌ ગૃહીત્વા દ્વાદશાન્તતઃ

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે ખેંચીને અને લઈ, તેને પોતાના અંદર જોડે. ડાબા હાથથી, દ્વાદશાંત સ્થાનેથી પકડી, તેને યોનિમાં સ્થાપિત કરે.

કુર્વ્વીત દેહસમ્પત્તિં જન્માધિકારમેવ ચ। ભોગં લયન્તથા શ્રોતઃ શુદ્ધિતત્ત્વવિશોધનં

દેહની પૂર્ણતા, જન્મનો અધિકાર, ભોગ અને લય, તથા નાડીની શુદ્ધિ અને તત્વની સ્પષ્ટતા પ્રાપ્ત કરે.

નિઃ શેષમલકર્મ્માદિપાશબન્ધનિવૃત્તયે। નિષ્કૃત્યૈવ વિધાનેન યજેત શતમાહુતીઃ

બધા દોષો, કર્મબંધન અને અન્ય બંધનો દૂર કરવા માટે, નિયમ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત કરે અને સો આહુતિ આપે.

અસ્ત્રેણ પાશશૈથિલ્યં મલશક્તિં તિરોહિતાં। છેદનં મર્દ્દનં તેષાં વર્ત્તુલીકરણં તથા

અસ્ત્રમંત્રથી બંધનને ઢીલા કરે, દોષશક્તિને છુપાવે, તેને કાપે, દબાવે અને ગોળ આકારમાં ફેરવે.

દાહં તદક્ષરાભાવં પ્રાયશ્ચિત્તમથોદિતં। રુદ્રાણ્યાવાહનં પૂજા રૂપગન્ધસમર્પણં

દહન, તે અક્ષરોનું અભાવ અને પ્રાયશ્ચિત્ત પછી, રુદ્રાણીનું આવાહન, પૂજા અને રૂપ-સુગંધ અર્પણ કરે.

ઓં હ્રીં રૂપગન્ધૌ શુલ્કં રુદ્ર ગૃહાણ સ્વાહા। સંશ્રાવ્ય શામ્ભવીમાજ્ઞાં રુદ્રં વિસૃજ્ય કારણં। વિધાયાત્મનિ ચૈતન્યં પાશસૂત્રે નિવેશયેત્

'ૐ હ્રીં, રૂપ અને સુગંધ, દક્ષિણા—હે રુદ્ર, સ્વીકારો, સ્વાહા!' એમ શાંભવીની આજ્ઞા ઉચ્ચારી, રુદ્રને કારણરૂપે વિદાય આપે, ચેતન્યને પોતાના અંદર સ્થિર કરે અને તેને બંધનસૂત્રમાં મૂકે.

વિન્દું શિરસિ વિન્યસ્ય વિસૃજેત્ પિતરૌ તતઃ। દદ્યાત્ પૂર્ણાં વિધાનેન સમસ્તવિધિપૂરણીં

બિંદુને માથે મૂકી, પછી પિતામાતાને વિદાય આપે. નિયમ પ્રમાણે સંપૂર્ણ અર્પણ કરે અને બધા વિધિઓ પૂર્ણ કરે.

પૂર્વોક્તવિધિના કાર્ય્યં વિદ્યાયાં તાડનાદિકં। સ્વવીજન્તુ વિશેષઃ સ્યાદિતિ વિદ્યા વિશોધિતા

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે જ્ઞાનવિધિમાં સ્પર્શ વગેરે કરે. પોતાનું વિશિષ્ટ બીજમંત્ર લે અને એ રીતે જ્ઞાન શુદ્ધ થાય.

ઈશ્વર ઉવાચ અથૈકતાત્ત્વિકી દીક્ષા લઘુત્વાદુપદિશ્યતે । સૂત્રબન્ધાદિ કુર્વ્વીત યથાયોગં નિજાત્મના

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે એકમાત્ર તત્ત્વની દીક્ષા સંક્ષિપ્ત રીતે કહે છે. સૂત્રબંધી અને અન્ય ક્રિયાઓ યોગ્ય રીતે પોતાના દ્વારા કરે.

કાલાગ્ન્યાદિશિવાન્તાનિ તત્ત્વાનિ પરિભાવયેત્। સમતત્ત્વે સમગ્રાણિ સૂત્રે મણિગણાનિવ

કાળાગ્નિથી શિવ સુધીના તત્ત્વોનું મનન કરે. બધા તત્ત્વોને સમાન માની, જેમ મણિઓ દોરામાં ગાંઠે, તેમ સૂત્રમાં ગાંઠે.

આવાહ્ય શિવતત્ત્વાદિ ગર્ભાધાનાદિ પૂર્વવત્। મૂલેન કિન્તુ કુર્વ્વીત સર્વ્વશુલ્કસમર્પણં

શિવતત્ત્વ અને અન્ય તત્ત્વોનું આવાહન કરીને, પહેલાની જેમ ગર્ભાધાન વગેરે વિધિઓ કરે, પણ મૂળમંત્રથી બધા દક્ષિણા અર્પણ કરે.

પ્રદદીત તતઃ પૂર્ણાં તત્ત્વવ્રાતોપગર્ભિતાં। એકયૈવ યયા શિષ્યો નિર્વ્વાણમધિગચ્છતિ

પછી તત્ત્વવ્રતથી યુક્ત પૂર્ણ અર્પણ આપે. માત્ર એથી શિષ્યને મોક્ષ મળે છે.

યોજનાયૈ શિવે ચાન્યાં સ્થિરત્વાપાદનાય ચ। દત્વા પૂર્ણાં પ્રકુર્વીત શિવકુમ્ભાભિષેચનં

શિવ સાથે એકતા અને સ્થિરતા માટે, પૂર્ણ અર્પણ આપી, શિવકુંભથી અભિષેક કરે.

ઈશ્વર ઉવાચ શિવમભ્યર્ચ્યાભિષેકં કુર્ય્યાચ્છિષ્યાદિકે ક્ષિયે। સુમ્ભાનીશાદિકાષ્ઠાસુ ક્રમશો નવ વિન્યસેત્

ઈશ્વરે કહ્યું: શિવની પૂજા કરીને, શિષ્ય અને અન્ય માટે અભિષેક કરે. આઠ લાકડાની પાટલ પર ક્રમશઃ નવને ગોઠવે.

તેષુ ક્ષારોદં ક્ષીરીદં દધ્યુદં ઘૃતસાગરં। ઇક્ષુકાદમ્બરીસ્વાદુમસ્તૂદાનષ્ટસાગરાન્

એમાં ક્ષારપાણી, દુધનું સાગર, દહીંનું સાગર, ઘીનું સાગર, ઈખુનું રસ, મધુર માદિરા, મધ અને આઠ સાગરો ગોઠવે.

નિવેશયેદ્ યથાસઙ્‌ખ્યમષ્ટૌ વિદ્યેશ્વરાનથ। એકં શિખણ્ડિનં રુદ્રં શ્રીકણ્ઠન્તુ દ્વિતીયકં

એમાં સંખ્યાનુસાર આઠ વિદ્યા-ઈશ્વરોને સ્થાપે. પછી એક શિખાવાળો રુદ્ર અને બીજું શ્રીકંઠ સ્થાપે.

ત્રિમૂર્ત્તમેકરુદ્રાક્ષમેકનેત્રં શિવોત્તમં। સપ્તમં સૂક્ષ્મનામાનમનન્તં રુદ્રમષ્ટમં

સાતમો મહાદેવ, જે ત્રિમૂર્તિ છે, એકમાત્ર રુદ્રની આંખ ધરાવે છે, અને સર્વોચ્ચ શિવ કહેવાય છે. સાતમાને સૂક્ષ્મ નામથી અનંત પણ કહે છે. આઠમો રુદ્ર છે.

મધ્યે શિવં સમુદ્રઞ્ચ શિંવમન્ત્રં ચ વિન્યસેત્। યાગાલયાન્ દિગીશસ્ય રચિતે સ્નાનમણ્ડપે

યાગશાળામાં દિશાના સ્વામી માટે બનાવેલા સ્નાનમંડપના મધ્યમાં, શિવ, સમુદ્ર અને શિંવ મંત્રની સ્થાપના કરવી.