અગ્નિપુરાણમ્

શિરસા પાશશૈથિલ્યે નિષ્કૃત્યૈવં શતં જપેત્। એવં પાશવિયોગેઽપિ તતઃ શસ્ત્રાત્મજપ્તયા

માથાથી પાશ ઢીલો કરવા, તેને દૂર કરીને, આ રીતે શતવાર જપ કરવો; એ જ રીતે, પાશ વિયોગ માટે પછી શસ્ત્રાત્મા જપ કરવો.

છિન્દ્યાદસ્ત્રેણ કર્ત્તંર્ય્યા કલાબીજવતા યથા। ઓં હ્રીં પ્રતિષ્ઠાકલાપાશાય હઃ ફટ્। વિસૃજ્ય વર્ત્તુલીકૃત્ય પાશમસ્ત્રેણ પૂર્વવત્

જેમ ચંદ્રકલાના બીજથી બંધન કાપી શકાય, તેમ મંત્રરૂપ શસ્ત્ર વડે બંધન તોડી નાખવું જોઈએ. 'ઓં હ્રીં પ્રતિષ્ઠા-કલાના બંધનને, હઃ ફટ્' એમ ઉચ્ચારી, એ બંધનને શસ્ત્રમંત્રથી પૂર્વવત્ વર્તુળ આકારમાં છોડવું.

ઘૃતપૂર્ણે સ્રુવે દત્વા કલાસ્ત્રેણૈવ હોમયેત્। અસ્ત્રેણ જુહુયાત્ પઞ્ચ પાશાઙ્કુરનિવૃત્તયે

લોણચી પૂરી ઘી લઈ, ચંદ્રકલાના શસ્ત્રમંત્રથી અગ્નિમાં આહુતિ આપવી. એ શસ્ત્રમંત્રથી પાંચ આહુતિ આપી, બંધનનાં અંકુરો દૂર કરવા.

પ્રાયશ્ચિત્તનિષેધાર્થં દદ્યાદષ્ટાહુતીસ્તતઃ। ઓં હઃ અસ્ત્રાય હ્રૂં ફટ્। હૃદાવાહ્ય હૃષીકેશં કૃત્વા પૂજનતર્પણે

દોષ અને પ્રાયશ્ચિત્ત દૂર કરવા માટે પછી આઠ આહુતિ આપવી: 'ઓં હઃ શસ્ત્રને, હ્રૂં ફટ્.' હૃદયમાં હૃષીકેશને આવાહન કરી, પૂજન અને તર્પણ કરવું.

પૂર્વ્વોક્તવિધિના કુર્ય્યાદધિકારસમર્પણં। ઓં હાં રસશુલ્કં ગૃહાણ સ્વાહા। નિઃશેષદગ્ધપાશસ્ય પશોરસ્ય હરે ત્વયા

પહેલાં જે વિધિ સમજાવી, એ પ્રમાણે અધિકાર સમર્પણ કરવું: 'ઓં હાં, રસનું દક્ષિણાં સ્વીકાર, સ્વાહા.' હે હરિ, તારા દ્વારા એ પશુના બંધન સંપૂર્ણપણે દગ્ધ થયા છે, હવે એ બંધાયેલો ન રહે.

ન સ્થેયં બન્ધકત્વેન શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેદિતિ। તતો વિસૃજ્ય ગોવિન્દં વિદ્યાત્માનં નિયોજ્ય ચ

બંધનરૂપે રહેવું નહીં, એવી શિવની આજ્ઞા જાહેર કરવી. પછી, વિમુક્ત કરી, જ્ઞાનરૂપ ગોવિંદને નિમણૂક કરવી.

બાહુમુક્તાર્દ્ધદૃશ્યેન ચન્દ્રબિમ્બેન સન્નિભં। સંહારમુદ્રયા સ્વસ્થં વિધાયોદ્ભવમુદ્રયા

બાહુને અર્ધદૃશ્ય રાખી, ચંદ્રની કલાની જેમ, સંહારમુદ્રાથી મન સ્થિર કરી, પછી ઉદ્ભવમુદ્રા ધારણ કરવી.

સૂત્રે સંયોજ્ય વિન્યસ્ય તોયબિન્દું યથા પુરા। વિસૃજ્ય પિતરૌ વહ્નેઃ પૂજિતૌ કુસુમાદિભિઃ

સૂત્રથી જોડીને, પહેલાં જેવું જ પાણીનું બિંદુ મૂકી, પછી અગ્નિના માતા-પિતાને ફૂલો વગેરેથી પૂજ્યા પછી વિમુક્ત કરવું.

ઈશ્વર ઉવાચ સન્ધાનમથ વિદ્યાયાઃ પ્રાચીનકલયા સહ। કુર્વીત પૂર્વવત્ કૃત્વા તત્ત્વં વર્ણય તદ્યથા

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે વિદ્યા અને પ્રાચીન કલાનું સંયોજન, પહેલાં જેવું જ કરવું. પછી એ તત્વને જેમ છે તેમ વર્ણન કરવું.

ઓં હોં ક્ષીમિતિ સન્ધાનં। રાગશ્ચ શુદ્ધવિદ્યા ચ નિયતિઃ કલયા સહ। કાલો માયા તથાઽવિદ્યા તત્ત્વાનામિતિ સપ્તકં

'ઓં હોં ક્ષી' એ સંયોજન છે. રાગ, શુદ્ધ વિદ્યા, નિયતિ કલાસહિત, કાળ, માયા અને અવિદ્યા—આ સાત તત્વો છે.

રલવાઃ શષસાઃ વર્ણાઃ ષડ્ વિદ્યાયાં પ્રકીર્ત્તિતાઃ। પદાનિ પ્રણવાદીનિ એકવિંશતિસઙ્‌ખ્યયા

ર, લ, વ, શ, ષ અને સ—આ છ અક્ષરો વિદ્યામાં જણાવ્યા છે. પ્રણવથી શરૂ થતી એકવીસ પદોની સંખ્યા છે.

ઓં નમઃ શિવાય સર્વપ્રભવે હં શિવાય ઈશાનમૂર્દ્ધાય તત્‌પુરુષવક્ત્રાય અઘોરહૃદયાય વામદેવગુહ્યાય સદ્યોજાતમૂર્ત્તયે ઓં નમો નમો ગુહ્યાતિગુહ્યાય ગોપ્ત્રે અનિધનાય સર્વાધિપાય જ્યોતીરૂપાય પરમેશ્વરાય ભાવેન ઓં વ્યોમ। ઓં રૂદ્રાણાં ભુવનાનાઞ્ચ સ્વરૂપમથ કથ્યતે। પ્રથમો વામદેવઃ સ્યાત્તતઃ સર્વભવોદ્ભવઃ

'ઓં, શિવને નમન, સર્વના સ્વામી, હં શિવને, ઈશાનમસ્તકને, તત્પુરુષમુખને, અઘોરહૃદયને, વામદેવ ગુપ્તને, સદ્યોજાતમૂર્તિને, ઓં નમો નમો ગુપ્તાતિગુપ્તને, રક્ષકને, અનિધનને, સર્વાધિપતિને, પ્રકાશરૂપને, પરમેશ્વરને, સ્વરૂપે ઓં આકાશ. ઓં, હવે રુદ્રો અને લોકોના સ્વરૂપ વર્ણવાય છે. પ્રથમ વામદેવ, પછી સર્વભવોદભવ.'

વજ્રદેહઃ પ્રભુર્દ્ધાતા ક્રમવિક્રમસુપ્રભાઃ। વટુઃ પ્રશાન્તનામા ચ પરમાક્ષરસઞ્‌જ્ઞકઃ

વજ્ર જેવું દેહ ધરાવનાર, પ્રભુ, ધારક, ક્રમશઃ તેજસ્વી, વટુ, પ્રશાંત નામે, અને પરમ અક્ષર કહેવાતા.

શિવશ્ચ સશિવો બભ્રુરક્ષયઃ શમ્ભુરેવ ચ। અદૃષ્ટરૂપનામાનૌ તથાઽન્યો રૂપવર્દ્ધનઃ

શિવ, સશિવ, બભ્રુ, અક્ષય, શંભુ, અને બે અદૃશ્યરૂપ નામવાળા, તથા એક રૂપવર્ધન નામે.

મનોન્મનો મહાવીર્ય્યશ્ચિત્રાડ્ગસ્તદનન્તરં। કલ્યાણ ઇતિ વિજ્ઞેયાઃ પઞ્ચવિંશતિસઙ્ખ્યયા

મનોન્મન, મહાવીર્ય, ચિત્રાંગ, અને પછી કલ્યાણ—આ રીતે પાંચવીસ ગણવામાં આવે છે.

મન્ત્રો ઘોરામરૌ વીજે નાડ્યૌ દ્વે તત્ર તે યથા। પૂષા ચ હસ્તિજિહ્વા ચ વ્યાનનાગૌ પ્રભઞ્જનૌ

મંત્ર, ઘોરામર, બે બીજ, અને બે નાડીઓ: પૂષા અને હસ્તિજિહ્વા, વ્યાન અને પ્રભંજન.

વિષયો રૂપમેવૈકમિન્દ્રિયે પાદચક્ષુષી। શબ્દઃ સ્પર્શશ્ચ રૂપઞ્ચ ત્રય એતે ગુણાઃ સ્મૃતા

વિષય માત્ર રૂપ છે એક ઇન્દ્રિયમાં, પગ અને આંખ. ધ્વનિ, સ્પર્શ અને રૂપ—આ ત્રણ ગુણ ગણાય છે.

અવસ્થાઽત્ર સુષુપ્તિશ્ચ રુદ્રો દેવસ્તુ કારણં। વિદ્યામધ્યગતં સર્વં ભાવયેદ્ભવનાદિકં

અહીં અવસ્થા સુષુપ્તિ છે; રુદ્ર દેવતા અને કારણ છે. સર્વ ભવને વિદ્યા વચ્ચે સ્થિત માની ધ્યાન કરવું.

તાડનં છેદનં તત્ર પ્રવેશઞ્ચાપિ યોજનં। આકૃષ્ય ગ્રહણં કુર્યાદ્વિદ્યયા હૃત્‌પ્રદેશતઃ

ત્યાં મારવું, કાપવું, પ્રવેશવું અને જોડવું—આ બધું વિદ્યા વડે હૃદયસ્થાનમાંથી ખેંચી પકડી લેવું.

આત્મન્યારોપ્ય સઙગૃહ્ય કલાં કુણ્ડે નિવેશયેત્। રુદ્રં કારણમાવાહ્ય વિજ્ઞાપ્ય ચ શિશું પ્રતિ

પોતાના અંદર શક્તિ એકત્ર કરીને, તેને પાત્રમાં મૂકે. પછી, રુદ્રને કારણરૂપે બોલાવી, બાળક માટે વિનંતી કરે.

પિત્રોરાવાહનં કૃત્વા હૃદયે તાડયેચ્છિશું। પ્રવિશ્ય પૂર્વમન્ત્રેણ તદાત્મનિ નિયોજયેત્

પિતામાતા ને બોલાવી, બાળકના હૃદય પર સ્પર્શ કરે. પહેલાંના મંત્રથી અંદર પ્રવેશી, તેને પોતાના અંદર સ્થિર કરે.

આકૃષ્યાદાય પૂર્વોક્તવિધિનાઽઽત્મનિ યોજયેત્। વામયા યોજયેદ્ યોનૌ ગૃહીત્વા દ્વાદશાન્તતઃ

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે ખેંચીને અને લઈ, તેને પોતાના અંદર જોડે. ડાબા હાથથી, દ્વાદશાંત સ્થાનેથી પકડી, તેને યોનિમાં સ્થાપિત કરે.

કુર્વ્વીત દેહસમ્પત્તિં જન્માધિકારમેવ ચ। ભોગં લયન્તથા શ્રોતઃ શુદ્ધિતત્ત્વવિશોધનં

દેહની પૂર્ણતા, જન્મનો અધિકાર, ભોગ અને લય, તથા નાડીની શુદ્ધિ અને તત્વની સ્પષ્ટતા પ્રાપ્ત કરે.

નિઃ શેષમલકર્મ્માદિપાશબન્ધનિવૃત્તયે। નિષ્કૃત્યૈવ વિધાનેન યજેત શતમાહુતીઃ

બધા દોષો, કર્મબંધન અને અન્ય બંધનો દૂર કરવા માટે, નિયમ પ્રમાણે પ્રાયશ્ચિત્ત કરે અને સો આહુતિ આપે.

અસ્ત્રેણ પાશશૈથિલ્યં મલશક્તિં તિરોહિતાં। છેદનં મર્દ્દનં તેષાં વર્ત્તુલીકરણં તથા

અસ્ત્રમંત્રથી બંધનને ઢીલા કરે, દોષશક્તિને છુપાવે, તેને કાપે, દબાવે અને ગોળ આકારમાં ફેરવે.

દાહં તદક્ષરાભાવં પ્રાયશ્ચિત્તમથોદિતં। રુદ્રાણ્યાવાહનં પૂજા રૂપગન્ધસમર્પણં

દહન, તે અક્ષરોનું અભાવ અને પ્રાયશ્ચિત્ત પછી, રુદ્રાણીનું આવાહન, પૂજા અને રૂપ-સુગંધ અર્પણ કરે.

ઓં હ્રીં રૂપગન્ધૌ શુલ્કં રુદ્ર ગૃહાણ સ્વાહા। સંશ્રાવ્ય શામ્ભવીમાજ્ઞાં રુદ્રં વિસૃજ્ય કારણં। વિધાયાત્મનિ ચૈતન્યં પાશસૂત્રે નિવેશયેત્

'ૐ હ્રીં, રૂપ અને સુગંધ, દક્ષિણા—હે રુદ્ર, સ્વીકારો, સ્વાહા!' એમ શાંભવીની આજ્ઞા ઉચ્ચારી, રુદ્રને કારણરૂપે વિદાય આપે, ચેતન્યને પોતાના અંદર સ્થિર કરે અને તેને બંધનસૂત્રમાં મૂકે.

વિન્દું શિરસિ વિન્યસ્ય વિસૃજેત્ પિતરૌ તતઃ। દદ્યાત્ પૂર્ણાં વિધાનેન સમસ્તવિધિપૂરણીં

બિંદુને માથે મૂકી, પછી પિતામાતાને વિદાય આપે. નિયમ પ્રમાણે સંપૂર્ણ અર્પણ કરે અને બધા વિધિઓ પૂર્ણ કરે.

પૂર્વોક્તવિધિના કાર્ય્યં વિદ્યાયાં તાડનાદિકં। સ્વવીજન્તુ વિશેષઃ સ્યાદિતિ વિદ્યા વિશોધિતા

પહેલાં જણાવ્યા પ્રમાણે જ્ઞાનવિધિમાં સ્પર્શ વગેરે કરે. પોતાનું વિશિષ્ટ બીજમંત્ર લે અને એ રીતે જ્ઞાન શુદ્ધ થાય.