અગ્નિપુરાણમ્

બ્રહ્માદિકારણત્યાગક્રમાન્નીત્વા શિવાસ્પદં। ગર્ભાધાનાર્થમાદાય યુગપત્ સર્વયોનિષુ

બ્રહ્મા વગેરેના અધિકારનો ત્યાગ કરીને, શિવના સ્થાન સુધી લઈ જાવ; ગર્ભાધાન માટે, સર્વ યોનિઓમાં એકસાથે ગ્રહણ કરો.

ક્ષિપેદ્વાગીશ્વરીયોનૌ વામયોદ્ભવમુદ્રયા। ઓં હાં હાં હાં આત્મને નમઃ । પૂજયેદપ્યનેનૈવ તર્પયેદપિ પઞ્ચધા

વામ હસ્તની ઉદ્ભવ મુદ્રાથી વાગીશ્વરીની યોનિમાં પ્રવેશ કરો: 'ઑં હાં હાં હાં, આત્માને નમ:' એ જ રીતે પૂજા કરો અને પાંચ રીતે સંતોષ આપો.

અન્યયોનિષુ સર્વ્વાસુ દેહશુદ્ધિં હૃદા ચરેત્। નાત્ર પુંસવનં સ્ત્ર્યાદિશરીરસ્યાપિ સમ્ભવાત્

બાકી બધી યોનિઓમાં, હૃદયથી શરીરશુદ્ધિ કરો; અહીં પુરૂષજનન વિધિ નથી, કારણ કે સ્ત્રી શરીર પણ થઈ શકે છે.

સીમન્તોન્નયનં વાપિ દૈવાન્યઙ્ગાનિ દેહવત્। શિરસા જન્મ કુર્વ્વીત જુગુપ્સન્ સર્વ્વદેહિનાં

અથવા, સીમંતોન્નયન અથવા અન્ય દૈવી અંગો, જેમ શરીર માટે હોય તેમ કરો; જન્મ શિર્ષથી કરો, સર્વ દેહધારીઓથી વિમુખ રહો.

તથૈવ ભાવયેદેષામધિકારં શિવાણુના ભોગં કવચમન્ત્રેણ શસ્ત્રેણ વિષયાત્મના

એ જ રીતે, શિવ-અક્ષરથી તેમના અધિકારનું ધ્યાન કરો; ભોગને કવચમંત્રથી અને શસ્ત્રથી વિષયરૂપે જાણો.

મોહરૂપમભેદઞ્ચ લયસઞ્જ્ઞં વિભાવયેત્। શિવેન સ્રોતસાં શુદ્ધિં હૃદા તત્ત્વવિશોધનં

મોહરૂપ અને ભેદરહિત, લયરૂપ સ્થિતિનું મનમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ. શ્રી શિવ દ્વારા, હૃદયમાં સર્વ પ્રવાહોની શુદ્ધિ અને તત્ત્વોની સાચી ઓળખ કરવી જોઈએ.

પઞ્ચ પઞ્ચાહુતીઃ કુર્ય્યાત્ ગર્ભાધાનાદિષુ ક્રમાત્। માયયા મલકર્માદિપાશબન્ધનિવૃત્તયે

માયાથી થતા મલ, કર્મ અને અન્ય બંધનો દૂર કરવા માટે, ગર્ભાધાનથી આરંભ કરીને ક્રમશઃ પાંચ પાંચ આહુતિઓના પાંચ સમૂહો અર્પણ કરવા જોઈએ.

નિષ્કૃત્યૈવ હૃદા પશ્ચાદ્ યજેત શતમાહુતીઃ। મલશક્તિનિરોધેન પાશાનાઞ્ચ વિયોજનં

હૃદયથી શુદ્ધિ કર્યા પછી, પછી શત આહુતિઓ અર્પણ કરવી. મલશક્તિને રોકવાથી બંધનોમાંથી છૂટકારો મળે છે.

સ્વાહાન્તાયુધમન્ત્રેણ પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્યજેત્। માયાદ્યન્તસ્ય પાશસ્ય સપ્તવારાસ્ત્રજપ્તયા

'સ્વાહા'થી પૂર્ણ થતો મંત્ર શસ્ત્રરૂપે લઈને, પાંચ પાંચ આહુતિઓના પાંચ સમૂહો અર્પણ કરવા. માયાથી આરંભે જે બંધ છે, તેના માટે સાત વાર શસ્ત્રમંત્રનો જાપ કરવો.

કર્ત્તર્ય્યા છેદનં કુર્ય્યાત્ કલ્પશસ્ત્રેણ તદ્યથા। ઓં હૂં નિવૃત્તિકલાપાશાય હૂં ફટ્। બન્ધકત્વઞ્ચ નિર્વર્ત્ય હસ્તાભ્યાઞ્ચ શરાણુના

વિધિ મુજબ કૃત્રીમ ચપ્પુથી બંધને કાપવું, 'ઑં હૂં નિવૃત્તિકલાપાશાય હૂં ફટ્' એમ મંત્રોચ્ચાર સાથે. પછી બંને હાથ અને બાણમંત્રથી બંધન પૂર્ણ કરવું.

વિસૃજ્ય વર્ત્તુલીકૃત્ય ઘૃતપૂર્ણે સ્રુવે ધરેત્। દહેદનુકલાસ્ત્રેણ કેવલાસ્ત્રેણ ભસ્મસાત્

બંધ છોડીને, ઘીથી ભરેલી ચમચી ગોળ ફેરવીને રાખવી. અનુશસ્ત્રમંત્ર અને મુખ્ય શસ્ત્રમંત્રથી બધું ભસ્મ કરી નાખવું.

કુર્યાત્ પઞ્ચાહુતીર્દત્વા પાશાઙ્કુશનિવૃત્તયે। ઓં હઃ અસ્ત્રાય હૂં ફટ્। પ્રાયશ્ચિત્તં તતઃ કુર્યાદસ્ત્રાહુતિભિરષ્ટભિઃ

પાશાંકુશ જેવા બંધ દૂર કરવા માટે પાંચ આહુતિઓ અર્પણ કરવી: 'ઑં હઃ શસ્ત્રાય હૂં ફટ્'. પછી પ્રાયશ્ચિત્તરૂપે આઠ શસ્ત્રઆહુતિઓ આપવી.

અથાવાહ્ય વિધાતારં પૂજયેત્તર્પયેત્તથા। તત ઓં હાં શબ્દસ્પર્શશુદ્ધબ્રહ્મન્ ગૃહાણ સ્વાહેત્યાહુતિત્રયેણાધિકારમસ્ય સમર્પયેત્ । દગ્ધનિઃશેષપાપસ્ય બ્રહ્મન્નસ્ય પશોસ્ત્વયા

પછી વિધાતા (સર્જનહાર)ને બોલાવી પૂજા અને તર્પણ કરવું. પછી 'ઑં હાં, શબ્દ અને સ્પર્શથી શુદ્ધ બ્રહ્મન, ગ્રહણ કર, સ્વાહા' એમ ત્રણ આહુતિઓથી અધિકાર અર્પણ કરવો. હે બ્રાહ્મણ, તું યજ્ઞપશુના સર્વ પાપો સંપૂર્ણ દગ્ધ કરે છે.

બન્ધાય ન પુનઃ સ્થેયં શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેદિતિ। તતો વિસૃજ્ય ધાતારં નાડ્યા દક્ષિણયા શનૈઃ

ફરીથી બંધન ન રહેવું જોઈએ, શિવની આજ્ઞા જાહેર કરવી. પછી વિધાતાને ધીમે ધીમે દક્ષિણ નાડી દ્વારા વિદાય આપવી.

સંહારમુદ્રયાત્માનં કુમ્ભકેન નિજાત્મના। પૂજયિત્વાર્ઘ્યંપાત્રસ્થતોયબિન્દુસુધોપમં

સંહારમુદ્રાથી અને પોતાના શ્વાસને રોકીને, અમૃત જેવું શુદ્ધ જળબિંદુ ધરાવતી અર્ઘ્યપાત્રની પૂજા કરવી.

આદાય યોજયેત્ સૂત્રે રેચકેનોદ્ભવાખ્યયા। પૂજયિત્વાર્ઘ્યપાત્રસ્થતોયબિન્દું સુધોપમં

તે જળબિંદુ લઈને, ઉદ્ભવ નામના રેચક શ્વાસથી સૂત્ર સાથે જોડવું. અમૃત સમાન શુદ્ધ જળબિંદુ ધરાવતી અર્ઘ્યપાત્રની પૂજા કરવી.

આપ્યાયનાય શિષ્યસ્ય ગુરૂઃ શિરસિ વિન્યસેત્। વિસૃજ્ય પિતરૌ દદ્યાદ્વૌષડન્તશિવાણુના। પૂરણાય વિધિઃ પૂર્ણો નિવૃત્તિરિતિ શોધિતા

શિષ્યના પોષણ માટે ગુરુએ તે જળબિંદુ તેના મસ્તકે મૂકવી. પછી માતાપિતાને 'વૌષડ'થી પૂર્ણ થતો શિવમંત્ર ઉચ્ચારી આપવું. આ વિધિ પૂર્ણ થાય છે અને નિવૃત્તિથી શુદ્ધિ થાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ તત્ત્વયોરથ સન્ધાનં કુર્ય્યાચ્છુદ્ધવિશુદ્ધયોઃ। હ્રસ્વદીર્ઘપ્રયોગેણ નાદનાદાન્તસઙ્ગિના

ઈશ્વરે કહ્યું: પછી, શુદ્ધ અને વિશુદ્ધ બંને તત્ત્વોનું સંયોજન, ટૂંકા-લાંબા ઉચ્ચાર અને આરંભથી અંત સુધીના નાદ સાથે કરવું.

ઓં હાં હ્રૂં હામ્ અપ્તેજોવાયુરાકાશં તન્માત્રેન્દ્રિયબુદ્ધયઃ। ગુણત્રયમહઙ્કાશ્ચતુર્વિંશઃ પુમાનિતિ

ઑં હાં હ્રૂં હાં - પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, તન્માત્રા, ઇન્દ્રિયો, બુદ્ધિ, ત્રણ ગુણ, અહંકાર અને ચોવીસમો પુરુષ - આમ.

પ્રતિષ્ઠાયાં નિવિષ્ટાનિ તત્ત્વાન્યેતાનિ ભાવયેત્। પઞ્ચવિંશતિસઙ્ખ્યાનિ ખાદિયાન્તાક્ષરાણિ ચ

આ તત્ત્વોને આધારસ્થાનમાં સ્થિત માની ધ્યાન કરવું. તે પચ્ચીસ છે અને 'ખ'થી 'ય' સુધીના અક્ષરો પણ તેમાં આવે છે.

પઞ્ચાશદધિકા ષષ્ટિર્ભુવનૈસ્તુલ્યસઞ્જ્ઞિતાઃ। તાવન્ત એવ રુદ્રાશ્ચ વિજ્ઞેયાસ્તત્ર તદ્યથા

પચાસ ઉપરાંત છાસઠ, જે ભુવનોના નામથી ઓળખાય છે, એટલાં જ રુદ્રો પણ છે, જેમ નીચે વર્ણવાયું છે.

અમરેશઃ પ્રભાવશ્ચ નૈમિષઃ પુષ્કરોઽપિ ચ। તથા પાદિશ્ચ દણ્ડિશ્ચ ભાવભૂતિરથાષ્ટમઃ

અમરેશ, પ્રભાવ, નૈમિષ, પુષ્કર, પાદિ, દંડિ, ભાવભૂતિ અને અષ્ટમ - આ આઠ નામો છે.

તુ. સ્કન્દપુરાણે (૭.૧.૧૦) તીર્થાનાં મહાભૂતાનુસારેણ વર્ગીકરણમ્ નકુલીશો હરિશ્ચન્દ્રઃ શ્રીશૈલો દશમઃ સ્મૃતઃ। અન્વીશોઽસ્નાતિકેશશ્ચ મહાકાલોઽથ મધ્યમઃ

નકુલીષ, હરિશ્ચંદ્ર, શ્રીશૈલ દસમું ગણાય છે. અનુીષ, અસ્નાતિકેશ, મહાકાળ અને મધ્યમ - આ નામો પણ છે.

કેદારો ભૈરવશ્ચૈવ દ્વિતીયાષ્ટકમીરિતં। તતો ગયાકુરુક્ષેત્રખલાનાદિકનાદિકે

કેદાર અને ભૈરવ, તેમજ બીજું અષ્ટક કહેવામાં આવ્યું છે; ત્યારબાદ ગયા, કુરુક્ષેત્ર, ખલાન અને બીજા સ્થળોનું નામ લેવામાં આવ્યું છે.

વિમલશ્ચાટ્ટહાસશ્ચ મહેન્દ્રો ભીમ એવ ચ। વસ્વાપદં રુદ્રકોટિરવિયુક્તો મહાબલઃ

વિમલ અને અઠ્ઠહાસ, મહેન્દ્ર અને ભીમ; વસ્વાપદ, રુદ્રકોટિ, અને મહાબળ, જે સૂર્ય વિના છે.

ગોકર્ણો ભદ્રકર્ણશ્ચ સ્વર્ણાક્ષઃ સ્થાણુરેવ ચ। અજેશશ્ચૈવ સર્વજ્ઞો ભાસ્વરઃ સૂદ નાન્તરઃ

ગોકર્ણ અને ભદ્રકર્ણ, સ્વર્ણાક્ષ અને સ્થાણુ; અજેશ, સર્વજ્ઞ, પ્રકાશમાન, સૂદ અને નાંતર.

સુબાહુર્મ્મત્તરૂપી ચ વિશાલો જટિલસ્તથા। રૌદ્રોઽથ પિઙ્ગલાક્ષશ્ચ કાલદંષ્ટ્રી ભવેત્તતઃ

સુબાહુ, મસ્ત અવસ્થાવાળો, વિશાળ અને જટિલ; રૌદ્ર અને પિંગળ આંખોવાળો, પછી કાળદંષ્ટ્રી આવે છે.

વિદુરશ્ચૈવ ઘોરશ્ચ પ્રાજાપત્યો હુતાશનઃ। કામરૂપી તથા કાલઃ કર્ણોઽપ્યથ ભયાનકઃ

વિદુર અને ઘોર, પ્રજાપતિનો, હુતાશન; કામરૂપ, કાળ, કર્ણ અને ભયાનક.

મતઙ્ગઃ પિઙ્ગલશ્ચૈવ હરો વૈ ધાતૃસઞ્જ્ઞકઃ। શઙ્કુકર્ણો વિધાનશ્ચ શ્રીકણ્ઠશ્ચન્દ્રશેખરઃ

મતંગ અને પિંગળ, હર જે ધાતૃ નામે ઓળખાય છે; શંકુકર્ણ, વિધાન, શ્રીકંઠ અને ચંદ્રશેખર.