અગ્નિપુરાણમ્

વૃષો વૃષધરો વીર્ય્યો ગ્રસનઃ સર્વતોમુખઃ। લોહિતશ્ચૈવ વિજ્ઞેયા દશ રુદ્રાઃ ફણિસ્થિતાઃ

તે વૃષ, વૃષધર, શક્તિશાળી, ગ્રસન, સર્વ દિશામાં મુખવાળો અને લોહિત છે; આ દસ રુદ્રો ફણીઓમાં સ્થિત કહેવાય છે.

શમ્ભુર્વિભુર્ગણાધ્યક્ષસ્ત્રયક્ષસ્ત્રિદશવન્દિતઃ। સંહારશ્ચ વિહારશ્ચ લાભો લિપ્સુર્વિચક્ષણઃ

તે શંભુ, વિભૂ, ગણાધ્યક્ષ, ત્રિનયન, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત, સંહાર, વિહાર, લાભ, ઇચ્છુક અને વિવેકી છે.

અત્તા કુહકકાલાગ્નિરુદ્રો હાટક એવ ચ। કૂષ્માણ્ડશ્ચૈવ સત્યશ્ચ બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ચ સપ્તમઃ

તે ભોજન કરનાર, માયા, કાળ, અગ્નિ, રુદ્ર, હાટક, કુષ્માંડ, સત્ય, બ્રહ્મા અને સાતમો વિષ્ણુ છે.

રુદ્રશ્ચાષ્ટાવિમે રુદ્રાઃ કટાહાભ્યન્તરે સ્થિતાઃ। એતેષામેવ નામાનિ ભુવનાનામપિ સ્મરેત્

આ આઠ રુદ્રો, રુદ્ર સહિત, પાત્રની અંદર સ્થિત છે; એમના નામો અને જગતોના નામો પણ યાદ રાખવા જોઈએ.

ભવોદ્ભવઃ સર્વભૂતઃ સર્વભૂતસુખપ્રદઃ। સર્વસાન્નિધ્યકૃદ્ બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રશરાર્ચ્ચિતઃ

તે ભવ, ઉદ્ભવ, સર્વભૂત, સર્વ જીવને સુખ આપનાર, સર્વત્ર હાજરી કરાવનાર અને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર દ્વારા પૂજિત છે.

સંસ્તુત પૂર્વસ્થિત ઓં સાક્ષિન્ ઓં રુદ્રાન્તક ઓં પતઙ્ગ ઓં શબ્દ ઓં સૂક્ષ્મ ઓં શિવ સર્વ સર્વ્વદ સર્વ્વસાન્નિધ્યકર બ્રહ્મવિષ્ણુરુદ્રકર ઓં નમઃ શિવાય ઓં નમો નમઃ । અષ્ટાવિંશતિ પાદાનિ વ્યોમવ્યાપિ મનો ગુહ। સદ્યોહૃદસ્ત્રનેત્રાણિ મન્ત્રવર્ણાષ્ટકો મતઃ

બીજાકારો મકારશ્ચ નાડ્યાવિડાપિઙ્ગલાહ્વયે। પ્રાણાપાનાવુભૌ વાયૂ ઘ્રાણોપસ્થૌ તથેન્દ્રિયે

બીજરૂપ 'મ' અક્ષર છે, અને નાડીઓનું નામ ઇડા અને પિંગલા છે; પ્રાણ અને અપાન બંને વાયુ છે, અને ઘ્રાણ તથા સ્પર્શેન્દ્રિય પણ છે.

ગન્ધસ્તુ વિષયઃ પ્રોક્તો ગન્ધાદિગુણપઞ્ચકે। પાર્થિવં મણ્ડલં પીતં વજ્રાઙ્કં ચતુરસ્રકં

ગંધ એ પાંચ પ્રકારના ગુણોમાંથી એક છે, જે વિષય તરીકે ઓળખાય છે. પૃથ્વી તત્ત્વને પીળા ચોરસ રૂપમાં, ઉપર વજ્રનું ચિહ્ન હોય તેમ દર્શાવાય છે.

વિસ્તારો યોજનાનાન્તુ કોટિરસ્ય શતાહતા। અત્રૈવાન્તર્ગતા જ્ઞેયા યોનયોઽપિ ચતુર્દ્દશ

આ પૃથ્વીનું વિસ્તરણ કરોડો યોજન જેટલું છે; તેમાં ચૌદ યોનિઓ સમાવિષ્ટ છે, એવું સમજવું.

પ્રથમા સર્વદેવાનાં મન્વાદ્યા દેવયોનયઃ। મૃગપક્ષી ચ પશવશ્ચતુર્દ્ધા તુ સરીસૃપાઃ

પ્રથમ યોનીમાં સર્વ દેવતાઓ, મનુ વગેરે દેવયોનિઓ આવે છે; પશુ, પક્ષી અને ચતુષ્પદ પ્રાણીઓ, તેમજ ચાર પ્રકારનાં સરીસૃપો છે.

સ્થાવરં પઞ્ચમં સર્વં યોનિઃ ષષ્ઠી અમાનુષી। પૈશાચં રાક્ષસં યાક્ષં ગાન્ધર્વ્વં ચૈન્દ્રમેવ ચ

પાંચમી યોનીમાં સ્થાવર એટલે કે સ્થિર જીવ છે; છઠ્ઠી યોની અમાનુષ છે જેમાં પિશાચ, રાક્ષસ, યક્ષ, ગંધર્વ અને ઇન્દ્રની યોનિ આવે છે.

સૌમ્યં પ્રાણેશ્વરં બ્રાહ્મમષ્ટમં પરિકીર્ત્તિતં। અષ્ટાનાં પાર્થિવન્તત્ત્વમધિકારાસ્પદં મતં

આઠમી યોની સૌમ્ય, પ્રાણેશ્વર અને બ્રહ્માની કહેવાય છે; આ આઠ યોનિઓ પૃથ્વી તત્ત્વના અધિકાર ક્ષેત્ર માનવામાં આવે છે.

લયસ્તુ પ્રકૃતૌ બુદ્ધૌ ભોગો બ્રહ્મા ચ કારણં। તતો જાગ્રદવસ્થાનૈઃ સમસ્તૈર્ભુવનાદિભિઃ

લય પ્રકૃતિ અને બુદ્ધિમાં થાય છે; ભોગ, બ્રહ્મા અને કારણ પણ તેમાં આવે છે; પછી જાગૃતિની સ્થિતિ અને બધા લોકાદિ દ્વારા યાત્રા થાય છે.

ભાવ્યં ત્વયાઽનુકૂલેન વિધિં વિજ્ઞાપયેદિતિ। આવાહયેત્તતો દેવીં રક્ષાં વાગીશ્વરીં હૃદા

તમે શુભભાવથી વિધિ જણાવવી જોઈએ; પછી હૃદયમાં રક્ષારૂપ દેવી વાગીશ્વરીનું આવાહન કરો.

ઇચ્છાજ્ઞાનક્રિયારૂપાં ષડ્વિધાં હ્યેકકારણં। પૂજયેત્તર્પયેદ્દેવીં પ્રકારેણામુના તતઃ

દેવી છ પ્રકારની છે: ઇચ્છા, જ્ઞાન અને ક્રિયા, બધું એક જ કારણમાં છે; આ રીતે દેવીની પૂજા કરો અને સંતોષ આપો.

વાગીશ્વરીં વિનિઃશેષયોનિવિક્ષોભકારણં। હૃત્સમ્પુટાર્થબીજાદિહૂં ફડન્તશરાણુના

વાગીશ્વરી સર્વ યોનિઓમાં હલચલનું કારણ છે; હૃદય-કપ અને બીજાક્ષરથી, 'હૂં ફટ્' અંતે, તેનો સ્મરણ કરો.

તાડયેદ્ધૃદયે તસ્ય પ્રવિશેત્સ વિધાનવિત્। તતઃ શિષ્યસ્ય ચૈતન્યં હૃદિ વહ્નિકણોપમં

શિષ્યના હૃદયમાં આ પ્રહાર કરો; વિધિમાં નિપુણ વ્યક્તિ પ્રવેશ કરે છે; પછી શિષ્યનું ચૈતન્ય હૃદયમાં અગ્નિની ચિંક જેવી થાય છે.

નિવૃત્તિસ્થં યુતં પાશૈર્જ્યેષ્ઠયા વિભજેદ્યથા। ઓં હાં હૂં હઃ હૂં ફટ્। ઓં હં સ્વાહેત્યેનેનાથ પૂરકેણાઙ્કુશમુદ્રયા

નિવૃત્તિમાં સ્થિત, બંધનથી જોડાયેલ, મોટી દ્વારા વિભાજન કરો: 'ઑં હાં હૂં હઃ હૂં ફટ્; ઑં હં સ્વાહા,' પછી શ્વાસ ખેંચીને અંકુશ મુદ્રા કરો.

તદાકૃષ્ય સ્વમન્ત્રેણ ગૃહીત્વાઽઽત્મનિ યોજયેત્। ઓં હાં હ્રૂં હામ્ આત્મને નમઃ। પિત્રોર્વિભાવ્ય સંયોગં ચૈતન્યં રેચકેન તત્

પછી પોતાના મંત્રથી ખેંચીને, આત્મામાં જોડો: 'ઑં હાં હ્રૂં હાં, આત્માને નમ:' માતા-પિતાના સંયોગ અને ચૈતન્યને રેચકથી કલ્પના કરો.

બ્રહ્માદિકારણત્યાગક્રમાન્નીત્વા શિવાસ્પદં। ગર્ભાધાનાર્થમાદાય યુગપત્ સર્વયોનિષુ

બ્રહ્મા વગેરેના અધિકારનો ત્યાગ કરીને, શિવના સ્થાન સુધી લઈ જાવ; ગર્ભાધાન માટે, સર્વ યોનિઓમાં એકસાથે ગ્રહણ કરો.

ક્ષિપેદ્વાગીશ્વરીયોનૌ વામયોદ્ભવમુદ્રયા। ઓં હાં હાં હાં આત્મને નમઃ । પૂજયેદપ્યનેનૈવ તર્પયેદપિ પઞ્ચધા

વામ હસ્તની ઉદ્ભવ મુદ્રાથી વાગીશ્વરીની યોનિમાં પ્રવેશ કરો: 'ઑં હાં હાં હાં, આત્માને નમ:' એ જ રીતે પૂજા કરો અને પાંચ રીતે સંતોષ આપો.

અન્યયોનિષુ સર્વ્વાસુ દેહશુદ્ધિં હૃદા ચરેત્। નાત્ર પુંસવનં સ્ત્ર્યાદિશરીરસ્યાપિ સમ્ભવાત્

બાકી બધી યોનિઓમાં, હૃદયથી શરીરશુદ્ધિ કરો; અહીં પુરૂષજનન વિધિ નથી, કારણ કે સ્ત્રી શરીર પણ થઈ શકે છે.

સીમન્તોન્નયનં વાપિ દૈવાન્યઙ્ગાનિ દેહવત્। શિરસા જન્મ કુર્વ્વીત જુગુપ્સન્ સર્વ્વદેહિનાં

અથવા, સીમંતોન્નયન અથવા અન્ય દૈવી અંગો, જેમ શરીર માટે હોય તેમ કરો; જન્મ શિર્ષથી કરો, સર્વ દેહધારીઓથી વિમુખ રહો.

તથૈવ ભાવયેદેષામધિકારં શિવાણુના ભોગં કવચમન્ત્રેણ શસ્ત્રેણ વિષયાત્મના

એ જ રીતે, શિવ-અક્ષરથી તેમના અધિકારનું ધ્યાન કરો; ભોગને કવચમંત્રથી અને શસ્ત્રથી વિષયરૂપે જાણો.

મોહરૂપમભેદઞ્ચ લયસઞ્જ્ઞં વિભાવયેત્। શિવેન સ્રોતસાં શુદ્ધિં હૃદા તત્ત્વવિશોધનં

મોહરૂપ અને ભેદરહિત, લયરૂપ સ્થિતિનું મનમાં ધ્યાન કરવું જોઈએ. શ્રી શિવ દ્વારા, હૃદયમાં સર્વ પ્રવાહોની શુદ્ધિ અને તત્ત્વોની સાચી ઓળખ કરવી જોઈએ.

પઞ્ચ પઞ્ચાહુતીઃ કુર્ય્યાત્ ગર્ભાધાનાદિષુ ક્રમાત્। માયયા મલકર્માદિપાશબન્ધનિવૃત્તયે

માયાથી થતા મલ, કર્મ અને અન્ય બંધનો દૂર કરવા માટે, ગર્ભાધાનથી આરંભ કરીને ક્રમશઃ પાંચ પાંચ આહુતિઓના પાંચ સમૂહો અર્પણ કરવા જોઈએ.

નિષ્કૃત્યૈવ હૃદા પશ્ચાદ્ યજેત શતમાહુતીઃ। મલશક્તિનિરોધેન પાશાનાઞ્ચ વિયોજનં

હૃદયથી શુદ્ધિ કર્યા પછી, પછી શત આહુતિઓ અર્પણ કરવી. મલશક્તિને રોકવાથી બંધનોમાંથી છૂટકારો મળે છે.

સ્વાહાન્તાયુધમન્ત્રેણ પઞ્ચપઞ્ચાહુતીર્યજેત્। માયાદ્યન્તસ્ય પાશસ્ય સપ્તવારાસ્ત્રજપ્તયા

'સ્વાહા'થી પૂર્ણ થતો મંત્ર શસ્ત્રરૂપે લઈને, પાંચ પાંચ આહુતિઓના પાંચ સમૂહો અર્પણ કરવા. માયાથી આરંભે જે બંધ છે, તેના માટે સાત વાર શસ્ત્રમંત્રનો જાપ કરવો.