અગ્નિપુરાણમ્

વસિષ્ઠાદીન્નમસ્કૃત્ય કૌશલ્યાઞ્ચૈવ કેકયીમ્ । સુમિત્રાં પ્રાપ્તરાજ્યોઽથ દ્વિજાદીન્ સોઽભ્યપૂજયત્

વસિષ્ઠ અને બીજા મહર્ષિઓને, તેમજ કૌશલ્યા, કૈકેયી અને સુમિત્રાને વંદન કરીને, રાજ્ય મેળવ્યા પછી રામે બ્રાહ્મણોનું સન્માન કર્યું.

વાસુદેવં સ્વમાત્માનમશ્વમેધૈરથાયજત્। સર્વદાનાનિ સ દદૌ પાલયામાસ સ પ્રજાઃ

રામે પોતાના આત્મા, વસુદેવની, અશ્વમેઘ યજ્ઞથી પૂજા કરી. તેણે બધાં દાન આપ્યાં અને પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

પુત્રવદ્ધર્મ્મકામાદીન્ દુષ્ટનિગ્રહણે રતઃ। સર્વધર્મ્મપરો લોકઃ સર્વશસ્યા ચ મેદિની

રામે પ્રજાને પુત્ર સમાન પ્રેમ આપ્યો, ધર્મ અને કામમાં તત્પર રહ્યો, દુષ્ટોને દંડ આપતો રહ્યો. આખી પ્રજા ધર્મમાં લાગેલી રહી અને ધરતી પર સર્વત્ર સમૃદ્ધિ હતી.

નારદ ઉવાચ રાજ્યસ્થં રાઘવં જગ્મુરગસ્ત્યાદ્યાઃ સુપૂજિતાઃ। ધન્યસ્ત્વં વિજયી યસ્માદિન્દ્રજિદ્વિનિપાતિતઃ

નારદે કહ્યું: અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ રામ પાસે આવ્યા, તેમને ખૂબ સન્માન મળ્યું. હે રામ, તું ધન્ય અને વિજયી છે, કારણ કે ઇન્દ્રજિત તારા હાથે મારાયો.

બ્રહ્માત્મજઃ પુલસ્ત્યોભૂદ્ વિશ્રવાસ્તસ્યનૈકષી। પુષ્પોત્કટાભૂત્ પ્રથમા તત્પુત્રોભૂદ્ધનેશ્વરઃ

બ્રહ્માના પુત્ર પુલસ્ત્યના નૈકષી નામની પત્નીથી વિશ્રવાસ જન્મ્યા. પુષ્પોત્કટા તેમની પ્રથમ પત્ની હતી અને તેનો પુત્ર ધનના દેવ બન્યો.

નૈકષ્યાં રાવણો જજ્ઞે વિંશદ્બાહુર્દ્દશાનનઃ। તપસા બ્રહ્મદત્તેન વરેણ જિતદૈવતઃ

નૈકષીમાંથી રાવણ જન્મ્યો, જેને વીસ હાથ અને દસ માથાં હતાં. તેણે તપ અને બ્રહ્માના વર્દાનથી દેવતાઓને જીત્યા.

કુમ્ભકર્ણઃ સનિદ્રોઽભૂદ્ધર્મ્મિષ્ઠોઽભૂદ્ધિભીષણઃ। સ્વસા શૂર્પણખા તેષાં રાવણાન્મેઘનાદકઃ

કુંભકર્ણ હંમેશા ઊંઘતો રહેતો, વિભીષણ ધર્મનિષ્ઠ હતો. તેમની બહેન શૂર્પણખા હતી અને રાવણનો પુત્ર મેઘનાદ હતો.

ઇન્દ્રં જિત્વેન્દ્રજિચ્ચાભૂદ્રાવણાદધિકો બલી। હતસ્ત્વયા લક્ષમણેન દેવાદેઃ ક્ષેમમિચ્છતા

ઇન્દ્રજિતે ઇન્દ્રને જીત્યો અને રાવણથી પણ વધુ બળવાન થયો. પણ તું અને લક્ષ્મણે, દેવતાઓના કલ્યાણ માટે, તેને માર્યા.

ઇત્યુક્ત્વા તે ગતા વિપ્રા અગસ્ત્યાદ્યા નમસ્કૃતાઃ। દેવપ્રાર્થિતરામોક્તઃ શત્રુઘ્નો લવણાર્દ્દનઃ

આ રીતે કહીને અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ, જેમને સન્માન મળ્યો હતો, ચાલ્યા ગયા. દેવતાઓની વિનંતીથી રામે શત્રુઘ્નના, લવણના વિજયની વાત કહી.

અભૂત્ પૂર્મ્મથુરા કાચિદ્ રામોક્તો ભરતોઽવધીત્। કોટિત્રયઞ્ચ શૈલૂષપુત્રાણાં નિશિતૈઃ શરૈઃ

એક સમયે મથુરા નામનું એક શહેર હતું, જેને રામના આદેશથી ભરતે નાશ કરી દીધું; અને તેણે તીક્ષ્ણ બાણોથી શૈલૂષના ત્રણ કરોડ પુત્રોને મારી નાખ્યા.

શૈલૂષં દુપ્ટગન્ધર્વં સિન્ધુતીરનિવાસિનમ્। તક્ષઞ્ચ પુષ્કરં પુત્રં સ્થાપયિત્વાથ દેશયોઃ

શૈલૂષ, જે દુષ્ટ ગંધર્વ હતો અને સિંધુ નદીના કાંઠે રહેતો, તથા તેના પુત્ર તક્ષ અને પુષ્કર—આ બધાને તેણે એ પ્રદેશમાં જીવતા રાખ્યા.

ભરતોગાત્સશત્રુઘ્નો રાઘવં પૂજયન્ સ્થિતઃ। રામો દુષ્ટાન્નિહત્યાજૌ શિષ્ટાન્ સમ્પાલ્ય માનવઃ

ભરત શત્રુઘ્ન સાથે રવાના થયા, જ્યારે રાઘવ ત્યાં રહીને પૂજનીય બન્યા; રામે યુદ્ધમાં દુષ્ટોને સંહાર્યા અને બાકીના લોકોએ ન્યાયથી રક્ષા કરી.

પુત્રૌ કુશલ્વૌ જાતૌ વાલ્મીકેરાશ્રમે વરૌ। લોકાપવાદાત્ત્યક્તાયાં જ્ઞાતૌ સુચરિતશ્રવાત્

કુશ અને લવ, એમના બે ઉત્તમ પુત્રો, વાલ્મીકિના આશ્રમમાં જન્મ્યા; સીતાને લોકનિંદાના કારણે છોડી દેવામાં આવી, છતાં એમનો સારો વર્તન સૌને જાણી પડ્યો.

રાજ્યેભિષિચ્ય બ્રહ્માહમસ્મીતિ ધ્યાનતત્પરઃ। દશવર્ષસહસ્ત્રાણિ દશવર્ષસતાનિ ચ

પુત્રોને રાજ્ય સોંપીને, રામે 'હું બ્રહ્મ છું' એમ ધ્યાનમાં તલ્લીન થઈ, દસ હજાર અને દસ સો વર્ષ સુધી તપ કર્યો.

અગ્નિરુવાચ હરિવંશમ્પ્રવક્ષયામિ વિષ્ણુનાભ્યમ્બુજાદજઃ । બ્રહ્મણોત્રિસ્તતઃ સોમઃ સોમાજ્જાતઃ પુરૂરવાઃ

અગ્નિ બોલ્યા: હવે હું હરિવંશનું વર્ણન કરું છું, જે વિષ્ણુના કમળનાભિમાંથી જન્મ્યો; બ્રહ્માથી અત્રી, પછી સોમ, અને સોમથી પુરૂરવા જન્મ્યા.

તસ્માદાયુરભૂત્તસ્માન્નહુષોઽતો યયાતિકઃ। યદુઞ્ચ તુર્વસુન્તસ્માદ્દેવયાની વ્યજાયત

પછી આયુ, પછી નહુષ, અને પછી યયાતિ થયા; યયાતિથી યદુ અને તુર્વસુ, અને એમના વંશમાંથી દેવયાની જન્મી.

દ્રુહ્યઞ્ચાનુઞ્ચ પૂરુઞ્ચ શર્મ્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી। યદોઃ કુલે યાદવાશ્ચ વસુદેવસ્તદુત્તમઃ

દ્રુહ્યુ, અનુ અને પુરુ તથા વૃષપરવનની પુત્રી શર્મિષ્ઠા જન્મ્યા; યદુના વંશમાં યાદવો અને એમા વસુદેવ શ્રેષ્ઠ હતા.

ભૂવો ભારાવતારાર્થં દેવક્યાં વસુદેવતઃ। હિરણ્યકશિપોઃ પુત્રાઃ ષડ્‌ગર્ભા યોગનિદ્રયા

પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે, વસુદેવ અને દેવકીમાંથી યોગમાયાથી હિરણ્યકશિપુના છ પુત્રો જન્મ્યા.

વિષ્ણુપ્રયુક્તયા નીતા દેવકીજઠરં પુરા । અભૂચ્ચ સપ્તમો ગર્ભો દેવક્યા જઠરાદ્ બલઃ

વિષ્ણુની શક્તિથી એ બધાને પૂર્વે દેવકીના ગર્ભમાં લાવવામાં આવ્યા; અને દેવકીના ગર્ભમાંથી સાતમો ગર્ભ બલરામ થયો.

સઙ્‌ક્રામિતોઽભૂદ્રોહિણ્યાં રૌહિણેયસ્તતો ઇરિઃ । કૃષ્ણાષ્ટમ્યાઞ્ચ નભસિ અર્દ્ધરાત્રે ચતુર્ભુજઃ

એ ગર્ભ રોહિણીમાં સ્થાનાંતરિત થયો અને રૌહિણેય તરીકે ઓળખાયો; અને કૃષ્ણાષ્ટમીની રાત્રે, અર્ધરાત્રે, ચતુરભુજ ભગવાન જન્મ્યા.

દેવક્યા વસુદેવેન સ્તુતો બાલો દ્વિબાહુકઃ । વસુદેવઃ કંસભયાદ્યસોદાશયનેઽનયત્

દેવકી અને વસુદેવે બે હાથવાળા બાળકની સ્તુતિ કરી; વસુદેવે કન્સના ભયથી તેને યશોદાના પાળણામાં મૂકી દીધો.

યશોદાવાલિકાં ગૃહ્ય દેવકીશયનેઽનયત્ । કંસો બાલધ્વનિં શ્રુત્વા તાઞ્ચિક્ષએપ શિલાતલે

યશોદાની પુત્રીને લઈ, દેવકીના પાળણામાં મૂકી; કન્સે બાળકનો રડવાનો અવાજ સાંભળી, તેને પથ્થર પર ફેંકી દીધી.

વારીતોપિ સ દેવક્યા મૃત્યુર્ગર્ભોષ્ટમો મમ। શ્રુત્વાઽશરીણીં વાચં મત્તો ગર્ભાસ્તુ મારિતાઃ

છતાં પણ, દેવકીની આ અઠવાં ગર્ભે, મારા રૂપે, કન્સનો મૃત્યુ બની; મારી અવાજ સાંભળી, કન્સે બધા ગર્ભો મારી નાખ્યા.

સમર્પિતાસ્તુ દેવક્યા વિવાહસમયેરિતાઃ। સા ક્ષિપ્તા બાલિકા કંસમાકશસ્થાબ્રવીદિદમ્

જે ગર્ભો દેવકીના લગ્ન સમયે આપવામાં આવ્યા હતા, તે બધાને નષ્ટ કરી દીધા; પણ જ્યારે કન્યાને ફેંકવામાં આવી, ત્યારે એ આકાશમાંથી કન્સને બોલી.

કિં મયા ક્ષિપ્તાયા કંસ જાતો યસ્ત્વાં વધિષ્યતિ। સર્વસ્વભૂતો દેવાનાં ભૂભારહરણાય સઃ

'કન્સ, મને ફેંકવાથી શું ફાયદો? જે તારો વિનાશ કરશે, તે પહેલેથી આવી ગયો છે; એ દેવતાઓનો આધાર છે અને પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા આવ્યો છે.'

ઇત્યુક્ત્વા સા ચ સુમ્ભાદીન્ હત્વેન્દ્રેણ ચ સંસ્તુતા। આર્યા દુર્ગા વેદગર્ભા અમ્બિકા ભદ્રકાલ્યપિ

આવી રીતે બોલીને, એ સ્ત્રી, ઈન્દ્ર દ્વારા સુમ્ભ વગેરે દૈતોને મારીને સ્તુતિ પામી; એ આર્યા, દુર્ગા, વેદની જનની, અંબિકા અને ભદ્રકાળી છે.

ભદ્રા ક્ષોમ્યા ક્ષેમકરી નૈકબાહુર્નમામિ તામ્। ત્રિસન્ધ્યં યઃ પઠેન્નામ સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્

એ ભદ્રા, ક્ષોમ્યા, ક્ષેમકારી અને અનેક હાથવાળી છે—હું એને વંદન કરું છું; જે કોઈ ત્રણેય સંધ્યાએ એનું નામ લે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ પામે છે.

કંસોપિ પૂતનાદીંશ્ચ પ્રૈષયદ્ બાલનાશને। યશોદાપતિનન્દાય વસુદેવેન ચાર્પિતૌ

કંસએ પણ પૂતના અને બીજા દુષ્ટોને બાળકને મારવા મોકલ્યા હતા. યશોદા અને નંદ, જેને વસુદેવએ બાળકની જવાબદારી સોંપી હતી, એણે પ્રેમથી તેનું પાલન કર્યું.

રક્ષણાય ચ સંસાદેર્ભીતેનૈવ હિ ગોકુલે। રામકૃષ્ણૌ ચેરતુસ્તૌ ગોભિર્ગોપાલકૈઃ સહ

બાળકોની સુરક્ષા માટે, ભયના કારણે, રામ અને કૃષ્ણ ગોકુલમાં ગાયો અને ગોપાળક બાળકો સાથે રમતા ફરતા રહ્યા.