અગ્નિપુરાણમ્

બ્રહ્માદિકારણાત્યાગક્રમાદ્રેચકયોગતઃ। નીત્વા શિવાન્તમાત્માનમાદાયોદ્ભવમુદ્રયા

બ્રહ્માદિ કારણોના ત્યાગના ક્રમથી, રેકકાયોગથી આત્માને શિવપર્યંત લઈ જઈ, ઉદ્ભવ મુદ્રાથી તેને ગ્રહણ કરવું.

હૃત્‌સમ્પુટિતમન્ત્રેણ રેચકેન વિધાનવિત્। શિષ્યસ્ય હૃદયામ્ભોજકર્ણિકાયાં વિનિક્ષિપેત્

મંત્રને હૃદયકમળમાં સ્થિર કરીને અને શ્વાસ છોડવાની રીતથી, જાણકાર ગુરુએ એ મંત્રને શિષ્યના હૃદયકમળના મધ્યમાં સ્થિર કરવો જોઈએ.

પૂજાં શિવસ્ય વહ્નેશ્ચ ગુરુઃ કુર્ય્યાત્તદોચિતાં। પ્રણતિઞ્ચાત્મને શિષયં સમયાન્ શ્રાવયેત્તથા

ગુરુએ શિવ અને અગ્નિની યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી, પોતાને વંદન કરવું, શિષ્યને નિયમો સમજાવા અને વ્રતના સંકલ્પો ઉચ્ચારવા જોઈએ.

દેવં ન નિન્દેચ્છાસ્ત્રાણિ નિર્મ્માલ્યાદિન લઙ્ઘયેત્। શિવાગ્નિગુરુપૂજા ચ કર્ત્તવ્યા જીવતાવધિ

દેવતાનો કે શાસ્ત્રોનો અપમાન ન કરવો, વપરાયેલ પુષ્પાદિનો ત્યાગ ન કરવો અને શિવ, અગ્નિ તથા ગુરુની પૂજા જીવનભર કરવી જરૂરી છે.

બાલબાલિશવૃદ્ધસ્ત્રીભોગભુગ્‌વ્યાધિતાત્મનાં। યથાશક્તિ દદીતાર્થં સમર્થસ્ય સમગ્રકાન્

બાળકો, અજ્ઞાનીઓ, વૃદ્ધો, સ્ત્રીઓ, ભોગમાં લીન અને રોગગ્રસ્તને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દાન આપવું અને સમર્થ વ્યક્તિએ સંપૂર્ણ રીતે દાન કરવું.

ભૂતાઙ્ગાનિ જટાભસ્મદણ્ડકૌપીનસંયમાન્। ઈશાનાદ્યૈર્હૃદાદ્યૈર્વા પરિજપ્ય યથાક્રમાત્

શરીરના તત્વો, જટા, ભસ્મ, દંડ, કૌપીન અને સંયમ—આ બધાનું ઉલ્લેખ, ઈશાનાદિ મંત્રો કે હૃદયાદિ મંત્રો દ્વારા ક્રમશઃ કરવો જોઈએ.

સ્વાહાન્તસંહિતામન્ત્રૈઃ પ્રાત્રેષ્વારોપ્ય પૂર્વવત્। સમ્પાદિતદ્રુતં હુત્વા સ્થણ્ડિલેશાય દર્શયેત્

સ્વાહા સાથે પૂરતા મંત્રો વડે, જેમ પહેલાં કરાયું હોય એમ, પાત્રો પર સ્થાપિત કરીને, વિધિપૂર્વક હોમ કરીને, બચેલાં દ્રવ્યને સ્થીળિ પર દર્શાવવું.

રક્ષણાય ઘટાધસ્તાદારોપ્ય ક્ષણમાત્રકં। શિવાદાજ્ઞાં સમાદાય દદીત વ્રતિને ગુરુઃ

રક્ષા માટે પાત્રની નીચે થોડો સમય રાખીને, શિવની આજ્ઞા મેળવી, ગુરુએ વ્રતીને એ આપવું જોઈએ.

એવં સમયદીક્ષાયાં વિશિષ્ટાયાં વિશેષતઃ। વહ્નિહોમાગમજ્ઞાનયોગ્યઃ સઞ્જાયતે શિશુઃ

આ રીતે વિશિષ્ટ સમયદીક્ષા દ્વારા, શિષ્ય અગ્નિહોમ અને શાસ્ત્રજ્ઞાન માટે યોગ્ય બની જાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ અથ પ્રાતઃ સમુત્થાય કૃતસ્નાનાદિકો ગુરુઃ। દધ્યાર્દ્રમાંસમદ્યાદેઃ પ્રશસ્તાઽભ્યવહારિતા

ઈશ્વરે કહ્યું: પછી સવારે ઉઠીને, સ્નાન વગેરે કરીને, ગુરુએ દહીં, માંસ અને મદિરા ટાળી, યોગ્ય ભોજન કરવું જોઈએ.

ગજાશ્વારોહણં સ્વપ્ને શુભં શુક્લાંશુકાદિકં । તૈલાભ્યઙ્ગાદિકં હીનં હોમો ઘોરેણ શાન્તયે

હાથી કે ઘોડા પર સવાર થવાનું સ્વપ્ન, સફેદ વસ્ત્ર વગેરે શુભ ચિહ્નો, તેલના મલિશનનો અભાવ—આ બધું અશુભ ગણાય છે; શાંતિ માટે કઠોર હોમ કરવો જોઈએ.

નિત્યકર્મ્મદ્વયં કૃત્વા પ્રવિશ્ય મખમણ્ડપં। સ્વાચાન્તો નિત્યવત્ કર્મ્મ કુર્યાન્નૈમિત્તિકે વિધૌ

દૈનિક બે કર્મો કરીને, યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશીને, પોતાને શુદ્ધ કરીને, જેમ દૈનિક કર્મ થાય છે એમ જ નિમિત્તિક કર્મ કરવું.

તતઃ સંશોધ્ય ચાત્માનં શિવહસ્તં તથાત્મનિ। વિન્યસ્ય કુમ્ભગં પ્રાચ્ચર્ય ઇન્દ્રાદીનામનુક્રમાત્

પછી પોતાને શુદ્ધ કરીને, શિવનું હસ્ત પોતાના પર સ્થિર કરીને, કુંભને પૂર્વ દિશામાં મૂકી, ક્રમશઃ ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓની પૂજા કરવી.

મણ્ડલો સ્થણ્ડિલે વાઽપિ પ્રકુર્વીત શિવાર્ચ્ચનં। તર્પણં પૂજનં વહ્નેઃ પૂર્ણાન્તં મન્ત્રતર્પણં

મંડળ અથવા સ્થીળિ પર શિવની પૂજા કરવી, તર્પણ, અગ્નિની પૂજા અને મંત્રતર્પણ પૂર્ણ કરવું.

દુઃસ્વપ્નદોષમોષાય શસ્ત્રેણાષ્ટાધિકં શતં। હુત્વા હૂં સમ્પુટેનૈવ વિદધ્યાત્ મન્ત્રદીપનં

અશુભ સ્વપ્નના દોષ દૂર કરવા માટે, શસ્ત્રમંત્રથી એકસો આઠ આહુતિ આપી, હૂં મંત્રથી સંરક્ષણ કરીને, મંત્રદીપન કરવું.

અન્તર્બલિવિધાનઞ્ચ મધ્યે સ્થણ્ડિલકુમ્ભયોઃ। કૃત્વા શિષ્યપ્રવેશાય લબ્ધાનુજ્ઞો બહિર્વ્રજેત્

સ્થીળિ અને કુંભ વચ્ચે આંતરિક બલિ આપવી, પછી શિષ્યના પ્રવેશ માટે અનુમતિ મેળવી બહાર જવું.

કુર્ય્યાત્સમયવત્તત્ર મણ્ડલારોપણાદિકં। સમ્પાતહોમં તન્નાડીરૂપદર્ભકરાનુગં

ત્યાં, નિયમ પ્રમાણે, મંડળ સ્થાપન અને સંબંધિત વિધિઓ, તથા દર્ભા અને નાળીઓ પ્રમાણે સંપાત હોમ કરવો.

તત્‌સન્નિધાનાય તિસ્રો હુત્વા મૂલાણુનાઽઽહુતીઃ। કુમ્ભસ્થં શિવમભ્યર્ચ્ચ્ય પાશસૂત્રમુપાહરેત્

તે દેવતાની હાજરી માટે, મૂળાનુસ્વારથી ત્રણ આહુતિ આપી, કુંભમાં શિવની પૂજા કરીને, પાશસૂત્ર લાવવું.

સ્વદક્ષિણોર્ધ્વકાયસ્ય શિષ્યસ્યાભ્યર્ચ્ચિતસ્ય ચ। તચ્છિખાયાં નિબધ્નીયાત્ પાદાઙ્ગુષ્ઠાવલમ્બિતં

પૂજિત શિષ્યના જમણા અને ઉપરના ભાગે, તેની શિખા સાથે પાશસૂત્ર બાંધવું, જે પગરાંના અંગૂઠા સુધી લટકે.

તં નિવેશ્ય નિવૃત્તેસ્તુ વ્યાપ્તિમાલોક્ય ચેતસા। જ્ઞેયાનિ ભુવનાન્યસ્યાં શતમષ્ટાધિકં તતઃ

પછી, મનથી તેની વ્યાપકતા જોવી અને તેને સ્થિર કરવી, તો જાણવું જોઈએ કે તેમાં એકસો આઠ જગતો વસે છે.

કપાલોઽજશ્ચ બુદ્ધશ્ચ વજ્રદેહઃ પ્રમર્દ્દનઃ । વિભૂતિરવ્યયઃ શાસ્તા પિનાકી ત્રિદશાધિપઃ

તે કપાલ, અજા, બુદ્ધ, વજ્રદેહ, પ્રમર્દન, વિભૂતિ, અવ્યય, શાસ્તા, પિનાકી અને દેવતાઓના સ્વામી છે.

અગ્ની રુદ્રો હુતાશી ચ પિઙ્ગલઃ ખાદકો હરઃ। જ્વલનો દહનો બભ્રુર્ભસ્માન્તકક્ષપાન્તકૌ

તે અગ્નિ, રુદ્ર, હુતાશી, પિંગળ, ખાદક, હર, જ્વલન, દહન, બભ્રુ, ભસ્માંતક અને ક્ષપાંતક છે.

યામ્યમૃત્યુહરો ધાતા વિધાતા કાર્ય્યરઞ્જકઃ। કાલો ધર્મ્મેઽપ્યધર્મશ્ચ સંયોક્તા ચ વિયોગકઃ

તે યામ્યમૃત્યુહર, ધાતા, વિધાતા, કાર્યરંજક, કાળ, ધર્મ અને અધર્મ, જોડનાર અને વિભાજક છે.

નૈર્ઋતો મારણો હન્તા ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભયાનકઃ। ઊર્દ્ધ્વાંશકો વિરૂપાક્ષો ધૂમ્રલોહિતદંષ્ટ્રવાન્

તે નૈરૃત, મારણ, હંતા, ભયાનક નજરવાળો, ભયાનક, ઊર્ધ્વાંશક, વિરુપાક્ષ અને ધૂમ્રલોહિત દાંતવાળો છે.

બલશ્ચાતિબલશ્ચૈવ પાશહસ્તો મહાબલઃ। શ્વેતશ્ચ જયભદ્રશ્ચ દીર્ઘબાહુર્જલાન્તકઃ

તે બલ, અતિબલ, પાશહસ્ત, મહાબલ, શ્વેત, જયભદ્ર, લાંબા હાથવાળો અને જળનો અંત લાવનાર છે.

વડવાસ્યશ્ચ ભીમશ્ચ દશૈતે વારુણાઃ સ્મૃતાઃ। શીઘ્રો લઘુર્વ્વાયુવેગઃ સૂક્ષ્મસ્તીક્ષ્ણઃ ક્ષપાન્તકઃ

તે વડવાસ્ય અને ભીમ પણ છે; આ દસ વારુણ કહેવાય છે: ઝડપી, હલકા, વાયુની ગતિવાળા, સૂક્ષ્મ, તીખા અને ક્ષપાંતક.

પઞ્ચાન્તકઃ પઞ્ચશિખઃ કપર્દ્દી મેઘવાહનઃ। જટામુકુટધારી ચ નાનારત્નધરસ્તથા

તે પંચાંતક, પંચશિખ, કપર્દી, મેઘવાહન, જટામુકુટ ધારણ કરનાર અને વિવિધ રત્નોથી શોભિત છે.

નિધીશો રૂપવાન્ ધન્યો સૌમ્યદેહઃ પ્રસાદકૃત્। પ્રકાશોઽપ્યથ લક્ષ્મીવાન્ કામરૂપો દશોત્તરે

તે ખજાનાના સ્વામી, સુંદર, ધન્ય, કોમળ શરીરવાળા, પ્રસાદ આપનાર, પ્રકાશમય, સમૃદ્ધ, ઇચ્છારૂપી અને દસ વધુ રૂપ ધરાવે છે.

વિદ્યાધરો જ્ઞાનધરઃ સર્વજ્ઞો વેદપારગઃ। માતૃવૃત્તશ્ચ પિઙ્ગાક્ષો ભૂતપાલો બલિપ્રિયઃ

તે વિદ્યા ધારક, જ્ઞાન ધારક, સર્વજ્ઞ, વેદ જાણનાર, માતૃવૃત્તિવાળા, પિંગળ આંખવાળા, ભૂતપાલક અને બલિપ્રિય છે.