અગ્નિપુરાણમ્

અકૃતં વાક્યહીનં ચ તત્ પૂરય મહેશ્વર । સપૂતત્વં પરેશાન પવિત્રં પાપનાશનમ્

હે મહાદેવ! જે કંઈ અધૂરૂં રહી ગયું હોય કે શબ્દોથી અધૂરું હોય, તે તમે પૂર્ણ કરો. હે પરમેશ્વર! તમે પવિત્રતા આપો, શુદ્ધતા આપો અને પાપોનો નાશ કરો.

ત્વયા પવિત્રિતં સર્વ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્। ખણ્ડિતં યન્મયા દેવ વ્રતં વૈકલ્પયોગતઃ

તમારા દ્વારા સમગ્ર જગત, સ્થાવર અને જંગમ, પવિત્ર થાય છે. હે દેવ! મારા દ્વારા જો કોઈ વ્રત અવગણનાથી તૂટી ગયું હોય,

એકીભવતુ તત્ સર્વં તવાજ્ઞાસૂત્રગુમ્ફિતમ્। જપં નિવેદ્ય દેવસ્ય ભક્ત્યા સ્તોત્રં વિધાય ચ

તે બધું તમારું આજ્ઞાસૂત્ર બની એકરૂપ થઈ જાય. ભગવાનને જાપ અર્પણ કરીને અને ભક્તિપૂર્વક સ્તોત્ર રચી, અર્પણ કરવું.

નત્વા તુ ગુરુણાદિષ્ટં ગૃહ્ણીયાન્નિયમન્નરઃ। ચતુર્મ્માસં ત્રિમાસં વા ત્ર્યહમેકાહમેવ ચ

ગુરુએ જે નિયમ આપ્યો હોય, તે વંદન કરીને સ્વીકારવો જોઈએ, પછી તે ચાર મહિના, ત્રણ મહિના, ત્રણ દિવસ કે એક દિવસ માટે હોય.

પ્રણમ્ય ક્ષમયિત્વેશં ગત્વા કુણ્ડાન્તિકં વ્રતી। પાવલકસ્થે શિવેઽપ્યેવં પવિત્રાણાં ચતુષ્ટયમ્

પ્રભુને વંદન કરીને ક્ષમા માંગવી, પછી વ્રતીએ કુંડ પાસે જવું. અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવની હાજરીમાં પણ, આ રીતે ચાર પ્રકારની પવિત્રતાઓ થાય છે.

સમારોપ્ય સમભ્યર્ચ્ચ્ય પુષ્પધૂપાક્ષતાદિભિઃ। અન્તર્બલિં પવિત્રઞ્ચ રુદ્રદિભ્યો નિવેદયેત્

પુષ્પ, ધૂપ, અક્ષત વગેરેથી પૂજન કરીને, આંતરબલિ અને પવિત્રતા રુદ્રાદિ દેવતાઓને અર્પણ કરવી.

પ્રવિશ્યાન્તઃ શિવં સ્તુત્વા સપ્રણામં ક્ષમાપયેત્। પ્રાયશ્ચિત્તકૃતં હોમં કૃત્વા હુત્વા ચ પાયસં

અંદર જઈ, શિવજીનું સ્તવન કરીને, પ્રણામ સાથે ક્ષમા માંગવી. પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ હોમ કરીને, પાયસનું હોમ કરવું.

શનૈઃ પૂર્ણાહુતિં દત્વા વહ્નિસ્થં વિસૃજેચ્છિવં। હોમં વ્યાહૃતિમિઃ કૃત્વા રુન્ધ્યાન્નિષ્ઠુરયાઽનલં

હળવે હળવે પૂર્ણાહુતિ આપી, અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવને વિસર્જન કરવું. વ્યાહૃતિ સાથે હોમ કરીને, અગ્નિને નિર્દયતાથી નહિ, પણ શાંતિથી બુઝાવવી.

અગ્ન્યાદિભ્યસ્તતો દદ્યાદાહુતીનાં ચતુષ્ટયં। દિક્પતિભ્યસ્તતો દદ્યાત્ સપવિત્રં બહિર્બલિં

પછી અગ્નિ વગેરેને ચાર આહુતિ આપવી. પછી દિશાઓના રક્ષકોને પવિત્રતા અને બહારની બલિ અર્પણ કરવી.

સિદ્ધાન્તપુસ્તકે દદ્યાત્ સપ્રમાણં પવિત્રકં ।। ઓં હાં ભૂઃ સ્વાહા। ઓં હાં ભુવઃ સ્વાહા। ઓં હાં સ્વઃ સ્વાહા। ઓં હાં ભુર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા। હોમં વ્યાહૃતિભિઃ કૃત્વા દત્વાઽઽહુતિચતુષ્ટયં

પવિત્રતાને યોગ્ય માપ સાથે સિદ્ધાંતગ્રંથમાં મુકવી. 'ૐ હાં ભૂઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં ભુવઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં સ્વઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા' એમ વ્યાહૃતિ સાથે હોમ કરીને ચાર આહુતિ આપવી.

ઓં હાં અગ્નયે સ્વાહા। ઓં હાં સોમાય સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા। ગુરું શિવમિવાભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રભૂષાદિવિસ્તરૈઃ। સમગ્નં સફલં તસ્ય ક્રિયાકાણ્ડાદિ વાર્ષિકં ।। યસ્ય તુષ્ટો ગુરુઃ સમ્યગિત્યાહ પરમેશ્વરઃ। ઇત્થં ગુરોઃ સમારોપ્ય હૃદાલમ્બિપવિત્રકં

દ્વિજાદીન્ ભોજયિત્વા તુ ભક્ત્યા વસ્ત્રાદિકં દદેત્। દાનેનાનેન દેવેશ પ્રીયતાં મે સદાશિવઃ

દ્વિજાદિ લોકોને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવવું અને વસ્ત્રાદિ દાન આપવું. આ દાનથી, હે દેવેશ, સદા શિવ મારા પર પ્રસન્ન થાય.

ભક્ત્યા સ્નાનાદિકં પ્રાતઃ કૃત્વા શમ્ભોઃ સમાહરેત્। પવિત્રાણ્યષ્ટપુષ્પૈસ્તં પૂજયિત્વા વિસર્જ્જયેત્

ભક્તિપૂર્વક સવારે સ્નાન વગેરે કરી, શંભુ માટે એકત્રિત થવું. આઠ ફૂલો અને પવિત્રતાઓથી પૂજન કરીને, પછી વિસર્જન કરવું.

નિત્યં નૈમિત્તિકં કૃત્વા વિસ્તરેણ યથા પુરા। પવિત્રાણિ સમારોપ્ય પ્રણમ્યાગ્નૌ શિવં યજેત્

હંમેશા નિયમિત અને વિશિષ્ટ વિધિઓ પૂર્વવત્ વિધિવત્ કરીને, પવિત્રતાઓ સ્થાપિત કરી, અગ્નિમાં શિવની પૂજા કરવી.

પ્રાયશ્ચિત્તં તતોઽસ્ત્રેણ હુત્વા પૂર્ણાહુતિં યજેત્। ભુક્તિકામઃ શિવાયાથ કુર્ય્યાત્ કર્મ્મસમર્પણં

પછી શસ્ત્રમંત્રથી પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ હોમ કરીને, પૂર્ણાહુતિ આપવી. જે ભોગ ઇચ્છે છે, તે પછી પોતાના કર્મો શિવને અર્પણ કરવું.

ત્વત્‌પ્રસાદેન કર્મ્મેદં મમાસ્તુ ફલસાધકં। મુક્તિકામસ્તુ કર્મ્મેદં માઽસ્તુ મે નાથ બન્ધકં

તમારી કૃપાથી, મારા આ કર્મનું ફળ મને પ્રાપ્ત થાય. મુક્તિ ઇચ્છતો છું, એ માટે, હે નાથ, આ કર્મ મને બંધનનું કારણ ન બને.

વહ્નિસ્થં નાડીયોગેન શિવં સંયોજયેચ્છિવે। હૃદિ ન્યસ્યાગ્નિસઙ્ઘાતં પાવકં ચ વિસર્જયેત્

નાડીઓ દ્વારા સ્થાપિત અગ્નિને, શુભમાં મહાદેવ સાથે જોડવું જોઈએ. પછી હૃદયમાં અગ્નિનો સમૂહ રાખી, પવિત્ર કરનારને મુક્ત કરવો જોઈએ.

સમાચમ્ય પ્રવિશ્યાન્તઃ કુમ્ભાનુગતસંવરાન્। શિવે સંયોજ્ય સાક્ષેપં ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જયેત્

પાણી પીધા પછી, અંદર પ્રવેશી, કુંભકમાં શ્વાસ રોકી, તેને મહાદેવ સાથે જોડવું અને મનથી અર્પણ કરી, 'માફ કરો' એમ કહી મુક્ત કરવું.

વિસૃજ્ય લોકપાલાદીનાદાયેશાત્ પવિત્રકં। સતિ ચણ્ડેશ્વરે પૂજાં કૃત્વા દત્વા પવિત્રકં

દિશાના રક્ષકોને વિદાય આપી, પવિત્ર દોરો લેવું. ચંડેશ્વર હાજર હોય તો, તેમની પૂજા કરી, પવિત્ર દોરો અર્પણ કરવો.

તન્નિર્માલ્યાદિકં તસ્મૈ સપવિત્રં સમર્પયેત્। અથવા સ્થણ્ડિલે ચણ્ડં વિધિના પૂર્વવદ્યજેત્

તેને બધી નિર્માલ્ય વસ્તુઓ અને પવિત્ર દોરો અર્પણ કરવું. અથવા, વેદી પર ચંડની અગાઉની રીત પ્રમાણે પૂજા કરવી.

યત્ કિઞ્ચિદ્વાર્ષિકં કર્મ્મ કૃતં ન્યૂનાધિકં મયા। તદસ્તુ પરિપૂર્ણં મે ચણ્ડ નાથ તવાજ્ઞયા

હું જે વાર્ષિક કર્મ કર્યું છે, તેમાં ઓછું કે વધારે થયું હોય, હે ચંડનાથ, તમારી આજ્ઞાથી એ બધું પૂરું થાય.

ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય દેવેશં નત્વા સ્તુત્વા વિસર્જયેત્ । ત્યક્તનિર્મ્માલ્યકઃ શુદ્ધઃ સ્નાપયિત્વા શિવં યજેત્

આ રીતે દેવોના સ્વામી ને જાણ કરી, નમન કરી, સ્તુતિ કરી, વિદાય લેવી. પછી નિર્માલ્ય છોડીને, શુદ્ધ થઈ, સ્નાન કરી, મહાદેવની પૂજા કરવી.

ઈશ્વર ઉવાચ વક્ષ્યે દમનકારોહવિધિં પૂર્વવદાચરેત્। હરકોપાત્ પુરા જાતો ભૈરવો દમિતાઃ સુરાઃ

ઈશ્વરે કહ્યું: હવે હું દમનકાની ડાળ મૂકાશે તે વિધિ કહું છું, જે પહેલાં જેવી જ કરવી. પહેલાં હરાના ક્રોધથી ભૈરવ જન્મ્યા અને દેવતાઓને શાંત કર્યા.

તેનાથ શપ્તો વિટપો ભવેતિ ત્રિપુરારિણા। પ્રસન્નેનેરિતં ચેદં પૂજયિષ્યન્ત્રિ યે નરાઃ

પછી ત્રિપુરારીએ એ ડાળને વૃક્ષ બનવાનો શાપ આપ્યો. અને પ્રસન્ન થઈ કહ્યું કે, જે મનુષ્ય તેની પૂજા કરશે, તેને કલ્યાણ મળશે.

પરિપૂર્ણફલં તેષાં નાન્યથા તે ભવિષ્યતિ। સપ્તમ્યાં વા ત્રયો દશ્યાં દમનં સંહિતાત્મભિઃ

તેમને પૂર્ણ ફળ મળશે, બીજું નહિ. સાતમી કે તેરમીના દિવસે, શાસ્ત્રજ્ઞ લોકો દમનકાની ડાળ લેવી.

સમ્પૂજ્ય બોધયેદ્‌ વૃક્ષં ભવવાક્યેન મન્ત્રવિત્। હરપ્રસાદસમ્ભૂત ત્વમત્ર સન્નિધીભવ

સાચી રીતે પૂજા કરીને, મંત્રજ્ઞ એ વૃક્ષને જગાડે: 'હરાની કૃપાથી જન્મેલું, અહીં ઉપસ્થિત થો' એમ બોલવું.

શિવકાર્યં સમુદ્દિશ્ય નેતવ્યોઽસિ શિવાજ્ઞયા। ગૃહેઽપ્યામન્ત્રણં કુર્ય્યાત્ સાયાહ્ને ચાધિવાસનં

શિવના કાર્ય માટે, શિવની આજ્ઞાથી તને લાવવું. ઘરમાં પણ આમંત્રણ આપવું અને સાંજે સ્થાપના કરવી.

યથાવિધિ સમભ્યર્ચ્ય સૂર્ય્યશઙ્કરપાવકાન્। દેવસ્ય પશ્ચિમે મૂલં દદ્યાત્તસ્ય મૃદા યુતં

વિધિ પ્રમાણે, સૂર્ય, શંકર અને અગ્નિની પૂજા કરી, દેવના પશ્ચિમ બાજુએ તેની મૂળને માટી સાથે મૂકવી.

વામેન શિરસા વાઽથ નાલં ધાત્રીં તથોત્તરે। દક્ષિણે ભગ્નપત્રઞ્ચ પ્રાચ્યાં પુષ્પઞ્ચ ધારણં

ડાબી બાજુએ ડાળ કે ફળ, ઉત્તર બાજુએ ડાંગર, દક્ષિણ બાજુએ તૂટેલું પાન અને પૂર્વ બાજુએ ફૂલ મૂકવું.