અગ્નિપુરાણમ્

ઓં કાલાત્મના ત્વયા દેવ યદ્દિષ્ટં મામકે વિધૌ । કૃતં ક્લિષ્ટં સમુત્સૃષ્ટં કૃતં ગુપ્તઞ્ચ યત્ કૃતં

ૐ, કાળરૂપ ભગવાન, મારા વિધિમાં જે ઇચ્છાયું, કરેલું, દુઃખદ, છોડેલું, છુપાવેલું કે પૂર્ણ થયેલું છે—

તદસ્તુ ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટં કૃતં ક્લિષ્ટમસંસ્કૃતમ્(૪)। સર્વાત્મનાઽમુના શમ્ભો પવિત્રેણ ત્વદિચ્છયા

તે દુઃખદ હોય કે સુખદ, કરેલું કે ન કરેલું, દુઃખદ કે અશુદ્ધ, હે શંભુ, આ પવિત્રા દ્વારા, તમારી ઇચ્છાથી સર્વ રીતે શુદ્ધ થાઓ.

ઓં પૂરયમખવ્રતં નિયમેશ્વરાય સ્વાહા। આત્મતત્ત્વે પ્રકૃત્યન્તે પાલિતે પદ્મયોનિના

ૐ, યજ્ઞવ્રત પૂર્ણ કરો, નિયમના ઈશ્વરને સ્વાહા, આત્મતત્વે, પ્રકૃતિના અંતે, કમળજ દ્વારા રક્ષિત.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રેણાર્ચ્ચયેચ્છિવમ્। વિદ્યાતત્ત્વે ચ વિદ્યાન્તે વિષ્ણુકારણપાલિતે

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા વડે શિવની પૂજા કરવી; જ્ઞાનતત્વ અને જ્ઞાનના અંતે, વિષ્ણુના કારણથી રક્ષિત.

ઈશ્વરાન્તં સમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રમધિરોપયેત્। શિવાન્તે શિવતત્ત્વે ચ રુદ્રકારણપાલિતે

ઈશ્વર અંતનો મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા ચઢાવવી; શિવ અંતે, શિવતત્વે, રુદ્રના કારણથી રક્ષિત.

શિવાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય્ય તસ્મૈ દેવં પવિત્રકમ્। સર્વકારણપાલેષુ શિવમુચ્ચર્ય સુવ્રત

શિવ અંત મંત્ર ઉચ્ચારી, એ દેવને પવિત્રા અર્પણ કરવી; સર્વ કારણોમાં, શિવનું સ્મરણ કરવું, હે સદ્ગુણવાન.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય દદ્યાદ્ ગઙ્ગાવતારકમ્ । આત્મવિદ્યાશિવૈઃ પ્રોક્તં મુમુક્ષૂણાં પવિત્રકમ્

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, ગંગા અવતરણ અર્પણ કરવું; આત્મજ્ઞાની, વિદ્વાન અને શિવજ્ઞાની દ્વારા કહેલું પવિત્રા, મુક્તિ ઇચ્છુકો માટે.

વિનિર્દિષ્ટં બુભુક્ષૂણાં શિવતત્ત્વાત્મભિઃ ક્રમાત્। સ્વાહાન્તં વા નમોઽન્તં વા મન્ત્રમેષામુદીરયેત્

જેમ શિવતત્વમાં સ્થિર થયેલા મહાત્માઓએ ભોગ ઈચ્છનાર માટે વિધિ આપ્યો છે, તેમ, દરેક મંત્રને ક્રમશઃ 'સ્વાહા' કે 'નમઃ'થી પૂર્ણ કરીને ઉચ્ચારવો જોઈએ.

ઓં હાં આત્મતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। ઓં હાં વિદ્યાતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા । ઓં હૌં શિવતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। નત્વા ગઙ્ગાવતારન્તુ પ્રાર્થયેત્તં કૃતાઞ્જલિઃ। ત્વઙ્ગતિઃ સર્વ્વભૂતાનાં સંસ્થિતસ્ત્વઞ્ચરાચરે

'ૐ હાં આત્મતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હાં વિદ્યા તત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હૌં શિવતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા' એમ મંત્રોનું જાપ કરીને, ગંગાના અવતરણને વંદન કરી, હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરવી કે, 'તમે સર્વ જીવજંતુઓના આશ્રય છો, સ્થાવર અને જંગમ બધામાં તમે વ્યાપ્યા છો'.

અન્તશ્ચારેણ ભૂતાના દ્રષ્ટા ત્વં પરમેશ્વર। કર્મણા મનસા વાચા ત્વત્તો નાન્યા ગતિર્મ્મમ ।। મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં દ્રવ્યહીનઞ્ચ યત્ કૃતમ્। જપહોમાર્ચ્ચનૈર્હીનં કૃતં નિત્યં મયા તવ

હે પરમેશ્વર! તમે સર્વ જીવોમાં આંતરિક રીતે રહેલા દ્રષ્ટા છો. મારા કર્મ, મન અને વાણીથી તમારાથી વિના બીજું કોઈ આશ્રય નથી. મારે જે કંઈ મંત્ર વિના, વિધિ વિના, દ્રવ્ય વિના, જાપ, હોમ કે પૂજા વિના કર્યું હોય, તે બધું હંમેશા તમારું જ સમજીને કર્યું છે.

અકૃતં વાક્યહીનં ચ તત્ પૂરય મહેશ્વર । સપૂતત્વં પરેશાન પવિત્રં પાપનાશનમ્

હે મહાદેવ! જે કંઈ અધૂરૂં રહી ગયું હોય કે શબ્દોથી અધૂરું હોય, તે તમે પૂર્ણ કરો. હે પરમેશ્વર! તમે પવિત્રતા આપો, શુદ્ધતા આપો અને પાપોનો નાશ કરો.

ત્વયા પવિત્રિતં સર્વ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્। ખણ્ડિતં યન્મયા દેવ વ્રતં વૈકલ્પયોગતઃ

તમારા દ્વારા સમગ્ર જગત, સ્થાવર અને જંગમ, પવિત્ર થાય છે. હે દેવ! મારા દ્વારા જો કોઈ વ્રત અવગણનાથી તૂટી ગયું હોય,

એકીભવતુ તત્ સર્વં તવાજ્ઞાસૂત્રગુમ્ફિતમ્। જપં નિવેદ્ય દેવસ્ય ભક્ત્યા સ્તોત્રં વિધાય ચ

તે બધું તમારું આજ્ઞાસૂત્ર બની એકરૂપ થઈ જાય. ભગવાનને જાપ અર્પણ કરીને અને ભક્તિપૂર્વક સ્તોત્ર રચી, અર્પણ કરવું.

નત્વા તુ ગુરુણાદિષ્ટં ગૃહ્ણીયાન્નિયમન્નરઃ। ચતુર્મ્માસં ત્રિમાસં વા ત્ર્યહમેકાહમેવ ચ

ગુરુએ જે નિયમ આપ્યો હોય, તે વંદન કરીને સ્વીકારવો જોઈએ, પછી તે ચાર મહિના, ત્રણ મહિના, ત્રણ દિવસ કે એક દિવસ માટે હોય.

પ્રણમ્ય ક્ષમયિત્વેશં ગત્વા કુણ્ડાન્તિકં વ્રતી। પાવલકસ્થે શિવેઽપ્યેવં પવિત્રાણાં ચતુષ્ટયમ્

પ્રભુને વંદન કરીને ક્ષમા માંગવી, પછી વ્રતીએ કુંડ પાસે જવું. અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવની હાજરીમાં પણ, આ રીતે ચાર પ્રકારની પવિત્રતાઓ થાય છે.

સમારોપ્ય સમભ્યર્ચ્ચ્ય પુષ્પધૂપાક્ષતાદિભિઃ। અન્તર્બલિં પવિત્રઞ્ચ રુદ્રદિભ્યો નિવેદયેત્

પુષ્પ, ધૂપ, અક્ષત વગેરેથી પૂજન કરીને, આંતરબલિ અને પવિત્રતા રુદ્રાદિ દેવતાઓને અર્પણ કરવી.

પ્રવિશ્યાન્તઃ શિવં સ્તુત્વા સપ્રણામં ક્ષમાપયેત્। પ્રાયશ્ચિત્તકૃતં હોમં કૃત્વા હુત્વા ચ પાયસં

અંદર જઈ, શિવજીનું સ્તવન કરીને, પ્રણામ સાથે ક્ષમા માંગવી. પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ હોમ કરીને, પાયસનું હોમ કરવું.

શનૈઃ પૂર્ણાહુતિં દત્વા વહ્નિસ્થં વિસૃજેચ્છિવં। હોમં વ્યાહૃતિમિઃ કૃત્વા રુન્ધ્યાન્નિષ્ઠુરયાઽનલં

હળવે હળવે પૂર્ણાહુતિ આપી, અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવને વિસર્જન કરવું. વ્યાહૃતિ સાથે હોમ કરીને, અગ્નિને નિર્દયતાથી નહિ, પણ શાંતિથી બુઝાવવી.

અગ્ન્યાદિભ્યસ્તતો દદ્યાદાહુતીનાં ચતુષ્ટયં। દિક્પતિભ્યસ્તતો દદ્યાત્ સપવિત્રં બહિર્બલિં

પછી અગ્નિ વગેરેને ચાર આહુતિ આપવી. પછી દિશાઓના રક્ષકોને પવિત્રતા અને બહારની બલિ અર્પણ કરવી.

સિદ્ધાન્તપુસ્તકે દદ્યાત્ સપ્રમાણં પવિત્રકં ।। ઓં હાં ભૂઃ સ્વાહા। ઓં હાં ભુવઃ સ્વાહા। ઓં હાં સ્વઃ સ્વાહા। ઓં હાં ભુર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા। હોમં વ્યાહૃતિભિઃ કૃત્વા દત્વાઽઽહુતિચતુષ્ટયં

પવિત્રતાને યોગ્ય માપ સાથે સિદ્ધાંતગ્રંથમાં મુકવી. 'ૐ હાં ભૂઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં ભુવઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં સ્વઃ સ્વાહા', 'ૐ હાં ભૂર્ભુવઃ સ્વઃ સ્વાહા' એમ વ્યાહૃતિ સાથે હોમ કરીને ચાર આહુતિ આપવી.

ઓં હાં અગ્નયે સ્વાહા। ઓં હાં સોમાય સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા। ગુરું શિવમિવાભ્યર્ચ્ય વસ્ત્રભૂષાદિવિસ્તરૈઃ। સમગ્નં સફલં તસ્ય ક્રિયાકાણ્ડાદિ વાર્ષિકં ।। યસ્ય તુષ્ટો ગુરુઃ સમ્યગિત્યાહ પરમેશ્વરઃ। ઇત્થં ગુરોઃ સમારોપ્ય હૃદાલમ્બિપવિત્રકં

દ્વિજાદીન્ ભોજયિત્વા તુ ભક્ત્યા વસ્ત્રાદિકં દદેત્। દાનેનાનેન દેવેશ પ્રીયતાં મે સદાશિવઃ

દ્વિજાદિ લોકોને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવવું અને વસ્ત્રાદિ દાન આપવું. આ દાનથી, હે દેવેશ, સદા શિવ મારા પર પ્રસન્ન થાય.

ભક્ત્યા સ્નાનાદિકં પ્રાતઃ કૃત્વા શમ્ભોઃ સમાહરેત્। પવિત્રાણ્યષ્ટપુષ્પૈસ્તં પૂજયિત્વા વિસર્જ્જયેત્

ભક્તિપૂર્વક સવારે સ્નાન વગેરે કરી, શંભુ માટે એકત્રિત થવું. આઠ ફૂલો અને પવિત્રતાઓથી પૂજન કરીને, પછી વિસર્જન કરવું.

નિત્યં નૈમિત્તિકં કૃત્વા વિસ્તરેણ યથા પુરા। પવિત્રાણિ સમારોપ્ય પ્રણમ્યાગ્નૌ શિવં યજેત્

હંમેશા નિયમિત અને વિશિષ્ટ વિધિઓ પૂર્વવત્ વિધિવત્ કરીને, પવિત્રતાઓ સ્થાપિત કરી, અગ્નિમાં શિવની પૂજા કરવી.

પ્રાયશ્ચિત્તં તતોઽસ્ત્રેણ હુત્વા પૂર્ણાહુતિં યજેત્। ભુક્તિકામઃ શિવાયાથ કુર્ય્યાત્ કર્મ્મસમર્પણં

પછી શસ્ત્રમંત્રથી પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ હોમ કરીને, પૂર્ણાહુતિ આપવી. જે ભોગ ઇચ્છે છે, તે પછી પોતાના કર્મો શિવને અર્પણ કરવું.

ત્વત્‌પ્રસાદેન કર્મ્મેદં મમાસ્તુ ફલસાધકં। મુક્તિકામસ્તુ કર્મ્મેદં માઽસ્તુ મે નાથ બન્ધકં

તમારી કૃપાથી, મારા આ કર્મનું ફળ મને પ્રાપ્ત થાય. મુક્તિ ઇચ્છતો છું, એ માટે, હે નાથ, આ કર્મ મને બંધનનું કારણ ન બને.

વહ્નિસ્થં નાડીયોગેન શિવં સંયોજયેચ્છિવે। હૃદિ ન્યસ્યાગ્નિસઙ્ઘાતં પાવકં ચ વિસર્જયેત્

નાડીઓ દ્વારા સ્થાપિત અગ્નિને, શુભમાં મહાદેવ સાથે જોડવું જોઈએ. પછી હૃદયમાં અગ્નિનો સમૂહ રાખી, પવિત્ર કરનારને મુક્ત કરવો જોઈએ.

સમાચમ્ય પ્રવિશ્યાન્તઃ કુમ્ભાનુગતસંવરાન્। શિવે સંયોજ્ય સાક્ષેપં ક્ષમસ્વેતિ વિસર્જયેત્

પાણી પીધા પછી, અંદર પ્રવેશી, કુંભકમાં શ્વાસ રોકી, તેને મહાદેવ સાથે જોડવું અને મનથી અર્પણ કરી, 'માફ કરો' એમ કહી મુક્ત કરવું.

વિસૃજ્ય લોકપાલાદીનાદાયેશાત્ પવિત્રકં। સતિ ચણ્ડેશ્વરે પૂજાં કૃત્વા દત્વા પવિત્રકં

દિશાના રક્ષકોને વિદાય આપી, પવિત્ર દોરો લેવું. ચંડેશ્વર હાજર હોય તો, તેમની પૂજા કરી, પવિત્ર દોરો અર્પણ કરવો.