અગ્નિપુરાણમ્

નિર્ગત્ય વહિરાચમ્ય ગોમયે મણ્ડલત્રયે। પઞ્ચગવ્યઞ્ચરુન્દન્તધાવનઞ્ચ ક્રમાદ યજેત્ ।.

બહાર જઈ શુદ્ધિ કરી, ગાયના છાણથી બનાવેલા ત્રણ મંડળમાં, પંચગવ્ય, દહીં અને ધોઈને ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

આચાન્તો મન્ત્રસમ્બદ્ધઃ કૃતસઙ્ગીતજાગરઃ। સ્વપેદન્તઃ સ્મરન્નીશં બુભુક્ષુર્દર્ભસંસ્તરે

શુદ્ધ થઈ, મંત્ર સાથે જોડાઈ, ગાન અને જાગરણ કર્યા પછી, અંદર દર્ભના પથારી પર, ભગવાનને સ્મરણ કરતાં, ભૂખ્યા રહી ઊંઘવું.

અનેનૈવ પ્રકારેણ મુમુક્ષુરપિ સંવિશેત્। કેવલમ્ભસ્મશય્યાયાં સોપવાસઃ સમાહિતઃ

આ જ રીતે, મુક્તિ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ પણ, ઉપવાસ અને એકાગ્રતાથી, ફક્ત ભસ્મની પથારી પર સુવું.

ઈશ્વર ઉવાચ અથ પ્રાતઃ સમુત્થાય કૃતસ્નાનઃ સમાહિતઃ। કૃતસન્ધ્યાર્ચનો મન્ત્રી પ્રવીસ્ય મખમણ્ડપમ્

ઈશ્વરે કહ્યું: પછી સવારે ઊઠી, સ્નાન કરીને, મન એકાગ્ર કરી, સંધ્યા પૂજા કરીને, મંત્રોચારક યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશે.

સમાદાય પવિત્રાણિ અવિસર્જિતદૈવતઃ। ઐશાન્યાં ભાજને શુદ્ધે સ્થાપયેત્ કૃતમણ્ડલે

પવિત્રા લઈને, દેવતાઓને વિદાય આપ્યા વિના, ઉત્તરપૂર્વમાં શુદ્ધ વાસણમાં, તૈયાર કરેલા મંડળ પર મૂકે.

તતો વિસર્જ્ય દેવેશં નિર્મ્માલ્યમપનીય ચ। પૂર્વવદ્ ભૂતલે શુદ્ધે કૃત્વાહ્નિ કમથ દ્વયમ્

પછી દેવેશને વિદાય આપી, વપરાયેલ પુષ્પાદિ દૂર કરીને, પહેલાં જેવું, શુદ્ધ જમીન પર બે કમઠા દિવસ માટે મૂકે.

આદિત્યદ્વારદિક્‌પાલકુમ્ભેશાનૌ શિવેઽનલે । નૈમિત્તિકીં સવિસ્તારાં કુર્ય્યાત્ પૂજાં વિશેષતઃ

સૂર્યદ્વાર, દિશાઓમાં, દિક્પાલકના કુંભો, ઈશ્વર, શિવ અને અગ્નિમાં, વિશેષ અને વિસ્તૃત પૂજા કરવી.

મન્ત્રાણાં તર્પણં પ્રાયશ્ચિત્તહોમં શરાત્મના । અષ્ટોત્તરશતં કૃત્વા દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં શનૈઃ

મંત્રોના તર્પણ, પ્રાયશ્ચિત્ત હવન, બાણરૂપે, આઠસઠ (૧૦૮) પૂર્ણ કરી, ધીમે ધીમે પૂર્ણાહુતિ અર્પણ કરવી.

પવિત્રં ભાનવે દત્વા સમાચમ્ય દદીત ચ। દ્વારપાલાદિદિક્પાલકુમ્ભવર્દ્ધનિકાદિષુ

પવિત્રા સૌરદેવને અર્પણ કરી, પોતાને શુદ્ધ કરીને, દ્વારપાલ, દિક્પાલક અને કુંભવર્ધકને પણ પવિત્રા અર્પણ કરવી.

સન્નિધાને તતઃ શમ્ભોરુપવિશ્ય નિજાસને। પવિત્રમાત્મને દદ્યાદ્ ગણાય ગુરુવહ્નયે

પછી શંભુની હાજરીમાં, પોતાના આસન પર બેસી, પવિત્રા પોતાને, ગણ, ગુરુ અને અગ્નિને અર્પણ કરવી.

ઓં કાલાત્મના ત્વયા દેવ યદ્દિષ્ટં મામકે વિધૌ । કૃતં ક્લિષ્ટં સમુત્સૃષ્ટં કૃતં ગુપ્તઞ્ચ યત્ કૃતં

ૐ, કાળરૂપ ભગવાન, મારા વિધિમાં જે ઇચ્છાયું, કરેલું, દુઃખદ, છોડેલું, છુપાવેલું કે પૂર્ણ થયેલું છે—

તદસ્તુ ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટં કૃતં ક્લિષ્ટમસંસ્કૃતમ્(૪)। સર્વાત્મનાઽમુના શમ્ભો પવિત્રેણ ત્વદિચ્છયા

તે દુઃખદ હોય કે સુખદ, કરેલું કે ન કરેલું, દુઃખદ કે અશુદ્ધ, હે શંભુ, આ પવિત્રા દ્વારા, તમારી ઇચ્છાથી સર્વ રીતે શુદ્ધ થાઓ.

ઓં પૂરયમખવ્રતં નિયમેશ્વરાય સ્વાહા। આત્મતત્ત્વે પ્રકૃત્યન્તે પાલિતે પદ્મયોનિના

ૐ, યજ્ઞવ્રત પૂર્ણ કરો, નિયમના ઈશ્વરને સ્વાહા, આત્મતત્વે, પ્રકૃતિના અંતે, કમળજ દ્વારા રક્ષિત.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રેણાર્ચ્ચયેચ્છિવમ્। વિદ્યાતત્ત્વે ચ વિદ્યાન્તે વિષ્ણુકારણપાલિતે

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા વડે શિવની પૂજા કરવી; જ્ઞાનતત્વ અને જ્ઞાનના અંતે, વિષ્ણુના કારણથી રક્ષિત.

ઈશ્વરાન્તં સમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રમધિરોપયેત્। શિવાન્તે શિવતત્ત્વે ચ રુદ્રકારણપાલિતે

ઈશ્વર અંતનો મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા ચઢાવવી; શિવ અંતે, શિવતત્વે, રુદ્રના કારણથી રક્ષિત.

શિવાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય્ય તસ્મૈ દેવં પવિત્રકમ્। સર્વકારણપાલેષુ શિવમુચ્ચર્ય સુવ્રત

શિવ અંત મંત્ર ઉચ્ચારી, એ દેવને પવિત્રા અર્પણ કરવી; સર્વ કારણોમાં, શિવનું સ્મરણ કરવું, હે સદ્ગુણવાન.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય દદ્યાદ્ ગઙ્ગાવતારકમ્ । આત્મવિદ્યાશિવૈઃ પ્રોક્તં મુમુક્ષૂણાં પવિત્રકમ્

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, ગંગા અવતરણ અર્પણ કરવું; આત્મજ્ઞાની, વિદ્વાન અને શિવજ્ઞાની દ્વારા કહેલું પવિત્રા, મુક્તિ ઇચ્છુકો માટે.

વિનિર્દિષ્ટં બુભુક્ષૂણાં શિવતત્ત્વાત્મભિઃ ક્રમાત્। સ્વાહાન્તં વા નમોઽન્તં વા મન્ત્રમેષામુદીરયેત્

જેમ શિવતત્વમાં સ્થિર થયેલા મહાત્માઓએ ભોગ ઈચ્છનાર માટે વિધિ આપ્યો છે, તેમ, દરેક મંત્રને ક્રમશઃ 'સ્વાહા' કે 'નમઃ'થી પૂર્ણ કરીને ઉચ્ચારવો જોઈએ.

ઓં હાં આત્મતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। ઓં હાં વિદ્યાતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા । ઓં હૌં શિવતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। નત્વા ગઙ્ગાવતારન્તુ પ્રાર્થયેત્તં કૃતાઞ્જલિઃ। ત્વઙ્ગતિઃ સર્વ્વભૂતાનાં સંસ્થિતસ્ત્વઞ્ચરાચરે

'ૐ હાં આત્મતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હાં વિદ્યા તત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હૌં શિવતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા' એમ મંત્રોનું જાપ કરીને, ગંગાના અવતરણને વંદન કરી, હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરવી કે, 'તમે સર્વ જીવજંતુઓના આશ્રય છો, સ્થાવર અને જંગમ બધામાં તમે વ્યાપ્યા છો'.

અન્તશ્ચારેણ ભૂતાના દ્રષ્ટા ત્વં પરમેશ્વર। કર્મણા મનસા વાચા ત્વત્તો નાન્યા ગતિર્મ્મમ ।। મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં દ્રવ્યહીનઞ્ચ યત્ કૃતમ્। જપહોમાર્ચ્ચનૈર્હીનં કૃતં નિત્યં મયા તવ

હે પરમેશ્વર! તમે સર્વ જીવોમાં આંતરિક રીતે રહેલા દ્રષ્ટા છો. મારા કર્મ, મન અને વાણીથી તમારાથી વિના બીજું કોઈ આશ્રય નથી. મારે જે કંઈ મંત્ર વિના, વિધિ વિના, દ્રવ્ય વિના, જાપ, હોમ કે પૂજા વિના કર્યું હોય, તે બધું હંમેશા તમારું જ સમજીને કર્યું છે.

અકૃતં વાક્યહીનં ચ તત્ પૂરય મહેશ્વર । સપૂતત્વં પરેશાન પવિત્રં પાપનાશનમ્

હે મહાદેવ! જે કંઈ અધૂરૂં રહી ગયું હોય કે શબ્દોથી અધૂરું હોય, તે તમે પૂર્ણ કરો. હે પરમેશ્વર! તમે પવિત્રતા આપો, શુદ્ધતા આપો અને પાપોનો નાશ કરો.

ત્વયા પવિત્રિતં સર્વ જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્। ખણ્ડિતં યન્મયા દેવ વ્રતં વૈકલ્પયોગતઃ

તમારા દ્વારા સમગ્ર જગત, સ્થાવર અને જંગમ, પવિત્ર થાય છે. હે દેવ! મારા દ્વારા જો કોઈ વ્રત અવગણનાથી તૂટી ગયું હોય,

એકીભવતુ તત્ સર્વં તવાજ્ઞાસૂત્રગુમ્ફિતમ્। જપં નિવેદ્ય દેવસ્ય ભક્ત્યા સ્તોત્રં વિધાય ચ

તે બધું તમારું આજ્ઞાસૂત્ર બની એકરૂપ થઈ જાય. ભગવાનને જાપ અર્પણ કરીને અને ભક્તિપૂર્વક સ્તોત્ર રચી, અર્પણ કરવું.

નત્વા તુ ગુરુણાદિષ્ટં ગૃહ્ણીયાન્નિયમન્નરઃ। ચતુર્મ્માસં ત્રિમાસં વા ત્ર્યહમેકાહમેવ ચ

ગુરુએ જે નિયમ આપ્યો હોય, તે વંદન કરીને સ્વીકારવો જોઈએ, પછી તે ચાર મહિના, ત્રણ મહિના, ત્રણ દિવસ કે એક દિવસ માટે હોય.

પ્રણમ્ય ક્ષમયિત્વેશં ગત્વા કુણ્ડાન્તિકં વ્રતી। પાવલકસ્થે શિવેઽપ્યેવં પવિત્રાણાં ચતુષ્ટયમ્

પ્રભુને વંદન કરીને ક્ષમા માંગવી, પછી વ્રતીએ કુંડ પાસે જવું. અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવની હાજરીમાં પણ, આ રીતે ચાર પ્રકારની પવિત્રતાઓ થાય છે.

સમારોપ્ય સમભ્યર્ચ્ચ્ય પુષ્પધૂપાક્ષતાદિભિઃ। અન્તર્બલિં પવિત્રઞ્ચ રુદ્રદિભ્યો નિવેદયેત્

પુષ્પ, ધૂપ, અક્ષત વગેરેથી પૂજન કરીને, આંતરબલિ અને પવિત્રતા રુદ્રાદિ દેવતાઓને અર્પણ કરવી.

પ્રવિશ્યાન્તઃ શિવં સ્તુત્વા સપ્રણામં ક્ષમાપયેત્। પ્રાયશ્ચિત્તકૃતં હોમં કૃત્વા હુત્વા ચ પાયસં

અંદર જઈ, શિવજીનું સ્તવન કરીને, પ્રણામ સાથે ક્ષમા માંગવી. પ્રાયશ્ચિત્તરૂપ હોમ કરીને, પાયસનું હોમ કરવું.

શનૈઃ પૂર્ણાહુતિં દત્વા વહ્નિસ્થં વિસૃજેચ્છિવં। હોમં વ્યાહૃતિમિઃ કૃત્વા રુન્ધ્યાન્નિષ્ઠુરયાઽનલં

હળવે હળવે પૂર્ણાહુતિ આપી, અગ્નિમાં સ્થાપિત શિવને વિસર્જન કરવું. વ્યાહૃતિ સાથે હોમ કરીને, અગ્નિને નિર્દયતાથી નહિ, પણ શાંતિથી બુઝાવવી.

અગ્ન્યાદિભ્યસ્તતો દદ્યાદાહુતીનાં ચતુષ્ટયં। દિક્પતિભ્યસ્તતો દદ્યાત્ સપવિત્રં બહિર્બલિં

પછી અગ્નિ વગેરેને ચાર આહુતિ આપવી. પછી દિશાઓના રક્ષકોને પવિત્રતા અને બહારની બલિ અર્પણ કરવી.