અગ્નિપુરાણમ્

નિયમઞ્ચ કરિષ્યામિ પરમેશ તવાજ્ઞયા। ઇત્યેવન્દેવમામન્ત્ર્ય રેચકેનામૃતીકૃતમ્

પરમેશ્વર, તારી આજ્ઞાથી હું નિયમ પાળું છું; આવું બોલી, શ્વાસને અમૃત બનાવી આમંત્રિત કરે છે.

શિવાન્તં મૂલમુચ્ચાર્ય્ય તચ્છિવાય નિવેદયેત્। જપં સ્તોત્રં પ્રણામઞ્ચ કૃત્વા શમ્ભું ક્ષમાપયેત્

શિવથી પૂર્ણ થતો મૂળ મંત્ર બોલી, શિવને અર્પણ કરે છે; જપ, સ્તોત્ર અને પ્રણામ કરીને, શંભુને ક્ષમા માંગે છે.

હુત્વા ચરોસ્તૃતીયાંશં તદ્દદીત શિવાગ્નયે । દિગ્વાસિબ્યો દિગીશેભ્યો ભૂતમાતૃગણેભ્ય ઉ

હવનનો ત્રીજો ભાગ શિવાગ્નિને અર્પણ કરે છે; દિશાના રક્ષકો, દિશાના સ્વામી અને ભૂતમાતાઓને અર્પણ કરે છે.

રુદ્રેભ્યઃ ક્ષેત્રપાદિભ્યો નમઃ સ્વાહા બલિસ્ત્વયં। દિઙ્નાગાદ્યૈશ્ચ પૂર્વાદૌ ક્ષેત્રાય ચાગ્નયે બલિઃ

રુદ્રો અને ક્ષેત્રપાલોને નમન અને સ્વાહા; આ બલિ છે. પૂર્વ દિશામાં દિશાના હાથીઓથી શરૂ થતા સ્વામીઓ, ક્ષેત્ર અને અગ્નિને બલિ અર્પણ કરે છે.

તત ઓમગ્નયે સ્વાહા સ્વાહા સોમાય ચૈવ હિ। ઓમગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહાઽગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે તથા

પછી 'ઓમ અગ્નિને સ્વાહા; સ્વાહા સોમને પણ; ઓમ અગ્નિ-સોમને સ્વાહા; અને અગ્નિ સ્વિષ્ટકૃતને પણ.'

ઇત્યાહુતિચ્તુષ્કન્તુ દત્વા કુર્ય્યાત્તુ યોજનામ્। વહ્નિકુણ્ડાર્ચ્ચિતં દેવં મણ્ડલાભ્યર્ચ્ચિતે શિવે

આ ચાર આહુતિ આપી, જોડાણ કરે છે; અગ્નિકુંડમાં પૂજિત દેવ અને મંડળમાં પૂજિત શિવને જોડે છે.

નાડીસન્ધાનરૂપેણ વિધિના યોજયેત્તત્તઃ। વંશાદિપાત્રે વિન્યસ્ય અસ્ત્રઞ્ચ હૃદયન્તતઃ

પછી નાડી જોડાણની વિધિથી તેમને જોડે છે; વંશ વગેરેના પાત્રમાં મૂકી, હૃદયમાં અસ્ત્ર મંત્ર મૂકે છે.

અધિરોપ્ય પવિત્રાણિ કલાભિર્વાઽથ મન્ત્રયેત્। ષડઙ્ગં બ્રહ્મમૂલૈર્વ્વાં હૃદ્વર્મ્માસ્ત્રઞ્ચ યોજયેત્

પવિત્ર તાંતો મૂકીને, અથવા કલાઓથી, મંત્રો બોલે છે; છ અંગો અને મૂળ મંત્રો સાથે હૃદય, કવચ અને અસ્ત્ર લગાવે છે.

વિધાય સૂત્રૈઃ સંવેષ્ટ્ય પૂજયિત્વાઽઙ્ગસમ્ભવૈઃ । રક્ષાર્થં જગદીશાય ભક્તિનમ્રઃ સમર્પયેત્

તાંતાથી વાળી, અંગોથી ઉત્પન્ન વસ્તુઓથી પૂજા કરીને, રક્ષણ માટે, ભક્તિપૂર્વક નમ્ર થઈ જગદીશને અર્પણ કરે છે.

પૂજિતે પુષ્પધૂપાદ્યૈર્દ્દત્વા સિદ્ધાન્તપુસ્તકે। ગુરોઃ પાદાન્તિકં ગત્વા ભક્ત્યા દદ્યાત્ પવિત્રકમ્

ફૂલ, ધૂપ અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજા કરીને, pavitrakaને ગ્રંથ પર મૂકી, ગુરુના ચરણો પાસે જઈ, ભક્તિપૂર્વક pavitraka અર્પણ કરવું.

નિર્ગત્ય વહિરાચમ્ય ગોમયે મણ્ડલત્રયે। પઞ્ચગવ્યઞ્ચરુન્દન્તધાવનઞ્ચ ક્રમાદ યજેત્ ।.

બહાર જઈ શુદ્ધિ કરી, ગાયના છાણથી બનાવેલા ત્રણ મંડળમાં, પંચગવ્ય, દહીં અને ધોઈને ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

આચાન્તો મન્ત્રસમ્બદ્ધઃ કૃતસઙ્ગીતજાગરઃ। સ્વપેદન્તઃ સ્મરન્નીશં બુભુક્ષુર્દર્ભસંસ્તરે

શુદ્ધ થઈ, મંત્ર સાથે જોડાઈ, ગાન અને જાગરણ કર્યા પછી, અંદર દર્ભના પથારી પર, ભગવાનને સ્મરણ કરતાં, ભૂખ્યા રહી ઊંઘવું.

અનેનૈવ પ્રકારેણ મુમુક્ષુરપિ સંવિશેત્। કેવલમ્ભસ્મશય્યાયાં સોપવાસઃ સમાહિતઃ

આ જ રીતે, મુક્તિ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ પણ, ઉપવાસ અને એકાગ્રતાથી, ફક્ત ભસ્મની પથારી પર સુવું.

ઈશ્વર ઉવાચ અથ પ્રાતઃ સમુત્થાય કૃતસ્નાનઃ સમાહિતઃ। કૃતસન્ધ્યાર્ચનો મન્ત્રી પ્રવીસ્ય મખમણ્ડપમ્

ઈશ્વરે કહ્યું: પછી સવારે ઊઠી, સ્નાન કરીને, મન એકાગ્ર કરી, સંધ્યા પૂજા કરીને, મંત્રોચારક યજ્ઞમંડપમાં પ્રવેશે.

સમાદાય પવિત્રાણિ અવિસર્જિતદૈવતઃ। ઐશાન્યાં ભાજને શુદ્ધે સ્થાપયેત્ કૃતમણ્ડલે

પવિત્રા લઈને, દેવતાઓને વિદાય આપ્યા વિના, ઉત્તરપૂર્વમાં શુદ્ધ વાસણમાં, તૈયાર કરેલા મંડળ પર મૂકે.

તતો વિસર્જ્ય દેવેશં નિર્મ્માલ્યમપનીય ચ। પૂર્વવદ્ ભૂતલે શુદ્ધે કૃત્વાહ્નિ કમથ દ્વયમ્

પછી દેવેશને વિદાય આપી, વપરાયેલ પુષ્પાદિ દૂર કરીને, પહેલાં જેવું, શુદ્ધ જમીન પર બે કમઠા દિવસ માટે મૂકે.

આદિત્યદ્વારદિક્‌પાલકુમ્ભેશાનૌ શિવેઽનલે । નૈમિત્તિકીં સવિસ્તારાં કુર્ય્યાત્ પૂજાં વિશેષતઃ

સૂર્યદ્વાર, દિશાઓમાં, દિક્પાલકના કુંભો, ઈશ્વર, શિવ અને અગ્નિમાં, વિશેષ અને વિસ્તૃત પૂજા કરવી.

મન્ત્રાણાં તર્પણં પ્રાયશ્ચિત્તહોમં શરાત્મના । અષ્ટોત્તરશતં કૃત્વા દદ્યાત્ પૂર્ણાહુતિં શનૈઃ

મંત્રોના તર્પણ, પ્રાયશ્ચિત્ત હવન, બાણરૂપે, આઠસઠ (૧૦૮) પૂર્ણ કરી, ધીમે ધીમે પૂર્ણાહુતિ અર્પણ કરવી.

પવિત્રં ભાનવે દત્વા સમાચમ્ય દદીત ચ। દ્વારપાલાદિદિક્પાલકુમ્ભવર્દ્ધનિકાદિષુ

પવિત્રા સૌરદેવને અર્પણ કરી, પોતાને શુદ્ધ કરીને, દ્વારપાલ, દિક્પાલક અને કુંભવર્ધકને પણ પવિત્રા અર્પણ કરવી.

સન્નિધાને તતઃ શમ્ભોરુપવિશ્ય નિજાસને। પવિત્રમાત્મને દદ્યાદ્ ગણાય ગુરુવહ્નયે

પછી શંભુની હાજરીમાં, પોતાના આસન પર બેસી, પવિત્રા પોતાને, ગણ, ગુરુ અને અગ્નિને અર્પણ કરવી.

ઓં કાલાત્મના ત્વયા દેવ યદ્દિષ્ટં મામકે વિધૌ । કૃતં ક્લિષ્ટં સમુત્સૃષ્ટં કૃતં ગુપ્તઞ્ચ યત્ કૃતં

ૐ, કાળરૂપ ભગવાન, મારા વિધિમાં જે ઇચ્છાયું, કરેલું, દુઃખદ, છોડેલું, છુપાવેલું કે પૂર્ણ થયેલું છે—

તદસ્તુ ક્લિષ્ટમક્લિષ્ટં કૃતં ક્લિષ્ટમસંસ્કૃતમ્(૪)। સર્વાત્મનાઽમુના શમ્ભો પવિત્રેણ ત્વદિચ્છયા

તે દુઃખદ હોય કે સુખદ, કરેલું કે ન કરેલું, દુઃખદ કે અશુદ્ધ, હે શંભુ, આ પવિત્રા દ્વારા, તમારી ઇચ્છાથી સર્વ રીતે શુદ્ધ થાઓ.

ઓં પૂરયમખવ્રતં નિયમેશ્વરાય સ્વાહા। આત્મતત્ત્વે પ્રકૃત્યન્તે પાલિતે પદ્મયોનિના

ૐ, યજ્ઞવ્રત પૂર્ણ કરો, નિયમના ઈશ્વરને સ્વાહા, આત્મતત્વે, પ્રકૃતિના અંતે, કમળજ દ્વારા રક્ષિત.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રેણાર્ચ્ચયેચ્છિવમ્। વિદ્યાતત્ત્વે ચ વિદ્યાન્તે વિષ્ણુકારણપાલિતે

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા વડે શિવની પૂજા કરવી; જ્ઞાનતત્વ અને જ્ઞાનના અંતે, વિષ્ણુના કારણથી રક્ષિત.

ઈશ્વરાન્તં સમુચ્ચાર્ય્ય પવિત્રમધિરોપયેત્। શિવાન્તે શિવતત્ત્વે ચ રુદ્રકારણપાલિતે

ઈશ્વર અંતનો મંત્ર ઉચ્ચારી, પવિત્રા ચઢાવવી; શિવ અંતે, શિવતત્વે, રુદ્રના કારણથી રક્ષિત.

શિવાન્તં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય્ય તસ્મૈ દેવં પવિત્રકમ્। સર્વકારણપાલેષુ શિવમુચ્ચર્ય સુવ્રત

શિવ અંત મંત્ર ઉચ્ચારી, એ દેવને પવિત્રા અર્પણ કરવી; સર્વ કારણોમાં, શિવનું સ્મરણ કરવું, હે સદ્ગુણવાન.

મૂલં લયાન્તમુચ્ચાર્ય દદ્યાદ્ ગઙ્ગાવતારકમ્ । આત્મવિદ્યાશિવૈઃ પ્રોક્તં મુમુક્ષૂણાં પવિત્રકમ્

મૂળ અને લયના મંત્ર ઉચ્ચારી, ગંગા અવતરણ અર્પણ કરવું; આત્મજ્ઞાની, વિદ્વાન અને શિવજ્ઞાની દ્વારા કહેલું પવિત્રા, મુક્તિ ઇચ્છુકો માટે.

વિનિર્દિષ્ટં બુભુક્ષૂણાં શિવતત્ત્વાત્મભિઃ ક્રમાત્। સ્વાહાન્તં વા નમોઽન્તં વા મન્ત્રમેષામુદીરયેત્

જેમ શિવતત્વમાં સ્થિર થયેલા મહાત્માઓએ ભોગ ઈચ્છનાર માટે વિધિ આપ્યો છે, તેમ, દરેક મંત્રને ક્રમશઃ 'સ્વાહા' કે 'નમઃ'થી પૂર્ણ કરીને ઉચ્ચારવો જોઈએ.

ઓં હાં આત્મતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। ઓં હાં વિદ્યાતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા । ઓં હૌં શિવતત્ત્વાધિપતયે શિવાય સ્વાહા। નત્વા ગઙ્ગાવતારન્તુ પ્રાર્થયેત્તં કૃતાઞ્જલિઃ। ત્વઙ્ગતિઃ સર્વ્વભૂતાનાં સંસ્થિતસ્ત્વઞ્ચરાચરે

'ૐ હાં આત્મતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હાં વિદ્યા તત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા', 'ૐ હૌં શિવતત્વના અધિપતિ શિવને સ્વાહા' એમ મંત્રોનું જાપ કરીને, ગંગાના અવતરણને વંદન કરી, હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરવી કે, 'તમે સર્વ જીવજંતુઓના આશ્રય છો, સ્થાવર અને જંગમ બધામાં તમે વ્યાપ્યા છો'.