અગ્નિપુરાણમ્

અત્યર્થં ભાવયેદ્દેવં જ્ઞાનખડ્ગકરો ગુરુઃ। નેર્ઋતીં દિશમાસાદ્ય પ્રક્ષિપેદુદગાનનઃ

ગુરુ જ્ઞાનની તલવાર પકડીને, દેવતાનો ઊંડો ભાવ કરવો; ઉત્તર તરફ મોં કરીને, નિરૃતિ દિશા તરફ જઈ, ત્યાં ફેંકવું.

અર્ઘ્યામ્બુપઞ્ચગવ્યઞ્ચ સમસ્તાન્ મખમણ્ડપે। ચતુષ્પથાન્તસંસ્કારૈર્વીક્ષણાદ્યૈઃ સુસંસ્કૃતૈઃ

યજ્ઞમંડપમાં અર્ઘ્યનું પાણી, પંચગવ્ય અને બધું છાંટવું; ચાર રસ્તા પર યોગ્ય વિધિ, ધ્યાનપૂર્વક નજર અને અન્ય સંસ્કાર કરવું.

વિક્ષિપ્ય વિકિરાંસ્તત્ર કુશકૂર્ચ્ચોપસંહરેત્ । તાનીશદિશિ વર્દ્ધન્યામાસનાયોપકલ્પયેત્

ત્યાં અર્પણ વિખેરીને, કુશની પાંખડી ભેગી કરવી; ઈશાન દિશામાં એમ માટે આસન તૈયાર કરવું.

નૈર્ઋતે વાસ્તુગીર્વાણા દ્વારે લક્ષ્મીં પ્રપૂજયેત્। પશ્ચિમાભિમુખં કુમ્ભં સર્વદાન્યોપરિ સ્થિતમ્

નૈરૃત અને વાસ્તુ દિશાના દ્વાર પર, લક્ષ્મીજીની પૂજા કરવી જોઈએ; કુંભને હંમેશા બાકીના બધાની ઉપર, પશ્ચિમ તરફ મુકવું.

પ્રણવેન વૃષારૂઢં સિહસ્થાં વર્દ્ધનીન્તતઃ। કુમ્ભે શાઙ્ગં શિવન્દેવં વર્દ્ધન્યામસ્ત્રમર્ચ્ચયેત્

પ્રણવ મંત્રથી, વૃષભ પર બેઠેલા દેવ અને સિંહ પર બેઠેલી વર્ધની દેવીની પૂજા કરો; પછી કુંભમાં, શિવજીને ધનુષ ધરાવતા વર્ધની મંત્રથી પૂજવું.

દિક્ષુ શક્રાદિદિક્પાલાન્ વિષ્ણુબ્રહ્મશિવાદિકાન્। વર્દ્ધનીં સમ્યગાદાય ઘટપ્ટષ્ઠાનુગામિનીં

દિશાઓમાં, શક્ર અને અન્ય દિક્પાલો, તેમજ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, શિવ વગેરે દેવતાઓને યોગ્ય રીતે કુંભ અને આઠ દિક્પાલો સાથે ચાલતી વર્ધનીને સ્વીકારવી.

શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેન્મન્ત્રી પૂર્વાદીશાનગોચરમ્। અવિચ્છિન્નપયોધારાં મૂલમન્ત્રમુદીરયેત્

પૂજારી પૂર્વથી ઈશાન દિશા સુધી શિવજીની આજ્ઞા જાહેર કરે; અવિચ્છિન્ન પાણીની ધારા સાથે મૂળ મંત્ર બોલે.

સમન્તાદ્ ભ્રામયેદેનાં રક્ષાર્થં શસ્ત્રરૂપિણીમ્। પૂર્વં કલશમારોપ્ય શસ્ત્રાર્થન્તસ્ય વામતઃ

રક્ષણ માટે, શસ્ત્રરૂપે તેને四દિશામાં ફરાવે; પહેલા કુંભ મૂકીને, શસ્ત્રને તેની ડાબી બાજુ રાખવું.

સમગ્રાસનકે કુમ્ભે યજેદ્દેવં સ્થિરાસને। વર્દ્ધન્યાં પ્રણવસ્થાયામાયુધન્તદનુ દ્વયોઃ

કુંભમાં, સંપૂર્ણ આસન પર સ્થિર બેઠેલા દેવની પૂજા કરવી; વર્ધનીમાં પ્રણવ સ્થાને અને પછી શસ્ત્રના સ્થાને, બંને વચ્ચે પૂજા કરવી.

ભગલિઙ્ગસમાયોગં વિદધ્યાલ્લિઙ્ગમુદ્રયા। કુમ્ભે નિવેદ્ય બોધાસિં મૂલમન્ત્રજપન્તથા

લિંગમુદ્રાથી ભગ અને લિંગના મિલન સ્થાપિત કરો; કુંભમાં અર્પણ કરીને જ્ઞાન જાગૃત કરો અને મૂળ મંત્ર જપો.

તદ્દશાંશ્ન વર્દ્ધન્યાં રક્ષાં વિજ્ઞાપયેદપિ । ગણેશં વાયવેઽભ્યર્ચ્ય હરં પઞ્ચામૃતાદિભિઃ

વર્ધનીના દશમા ભાગે રક્ષણ જાહેર કરો; ગણેશ અને વાયુની પૂજા કર્યા પછી, હરાને પાંચ અમૃત અને અન્ય પદાર્થોથી પૂજવું.

સ્નાપયેત્ પૂર્વવત્ પ્રાર્ચ્ય કુણ્ડે ચ શિવપાવકમ્। વિધિવચ્ચ ચરું કૃત્વા સમ્પાતાહુતિશોધિતમ્

પહેલાની જેમ સ્નાન કરાવો, પૂજા કરો અને કુંડમાં શિવપાવકની પૂજા કરો; વિધિ પ્રમાણે અર્પણ તૈયાર કરો, હવનથી શુદ્ધ કરો.

દેવાગ્ન્યાત્મવિભેદેન દર્વ્યા તં વિભજેત્ત્રિધા। દત્વા ભાગૌ શિવાગ્નિભ્યાં સંરક્ષેદ્ભાગમાત્મનિ

દેવ, અગ્નિ અને આત્મા એમ ત્રણ ભાગમાં અર્પણ વિભાજિત કરો; શિવ અને અગ્નિને ભાગ આપીને, એક ભાગ પોતે રાખો.

શરેણ વર્મ્મણા દેયં પૂર્વતો દન્તધાવનમ્। તસ્માદ્‌ઘોરશિખાભ્યાં વા દક્ષિણે પશ્ચિમે મૃદાં

દંતધાવન અને કવચથી પૂર્વ દિશામાં અર્પણ કરો; પછી ઘોર જ્વાળાથી દક્ષિણ અને પશ્ચિમમાં માટી અર્પણ કરો.

સદ્યોજાતેન ચ હૃદા ચોત્તરે વામનીકૃતમ્ । જલં વામેન શિરસા ઈશે ગન્ધાન્વિતં જલમ્

સદ્યોજાતના હૃદયથી અને ઉત્તર દિશામાં ડાબા હાથથી કરો; ડાબા હાથથી પાણી માથા પર અને ઈશાને સુગંધિત પાણી અર્પણ કરો.

પઞ્ચગવ્યં પલાશાદિપુટકં વૈ સમન્તતઃ। ઐશાન્યાં કુસુમં દદ્યાદાગ્નેય્યાં દિશિ રોચનાં

પંચગવ્ય અને પલાશ પાંદાની પોટલી四દિશામાં અર્પણ કરો; ઈશાન દિશામાં ફૂલ, અગ્નેય દિશામાં રોચના આપો.

અગુરું નિર્ઋતાશાયાં વાયવ્યાં ચ ચતુઃ સમમ્। હોમદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ સદ્યોજાતૈઃ કુશૈઃ

નૈરૃત દિશામાં અગરુ, વાયવ્ય દિશામાં ચાર વખત અર્પણ કરો; તમામ હવન સામગ્રી સદ્યોજાતના કુશથી અર્પણ કરો.

દણ્ડાક્ષસૂત્રકૌપીનભિક્ષાપાત્રાણિ રૂપિણે। કજ્જલં કુઙ્કુમન્તૈલં શલાકાં કેશશોધનીં

રૂપને દંડ, અક્ષમાળા, યજ્ઞસૂત્ર, કૌપીન, ભિક્ષાપાત્ર, કાજળ, કુંકુમ તેલ, શલાકા અને વાળ સાફ કરવાની વસ્તુ અર્પણ કરો.

તામ્બૂલં દર્પણં દદ્યાદુત્તરે રોચનામપિ। આસનં પાદુકે પાત્રં યોગપટ્ટાતપત્રકમ્

તામ્બૂલ, દર્પણ અને ઉત્તર દિશામાં રોચના પણ અર્પણ કરો; આસન, પાદુકા, પાત્ર, યોગપટ્ટા અને છત્રી આપો.

ઐશાન્યામીશમન્ત્રેણ દદ્યાદીશાનતુષ્ટયે। પૂર્વસ્યાઞ્ચરુકં સાજ્યં દદ્યાદ્ ગન્ધાદિકં નવે

ઈશાન દિશામાં ઈશા મંત્રથી ઈશાનની તૃપ્તિ માટે અર્પણ કરો; પૂર્વમાં ઘી સાથે ચરુ અને નવી દિશામાં સુગંધિત પદાર્થો આપો.

પવિત્રાણિ સમાદાય પ્રોક્ષિતાન્યર્ઘ્યવારિણા। સંહિતામન્ત્રપૂતાનિ નીત્વા પાવકસન્નિધિં

પવિત્રો લઈને, અર્ઘ્યના પાણીથી છાંટેલા અને સંહિતામંત્રથી શુદ્ધ કરીને, તેને અગ્નિની હાજરીમાં લાવો.

કૃષ્ણાજિનાદિનાઽઽચ્છાદ્ય સ્મરન્ સંવત્સરાત્મકમ્। સાક્ષઇણં સર્વકૃત્યાનાં ગોપ્તારં શિવમવ્યયં

કાળિયાં મૃગની ચામડીથી ઢાંકી, વર્ષરૂપનું સ્મરણ કરીને, સર્વ કાર્યના સીધા રક્ષક, શુભ અને અવિનાશી શિવને સ્મરે છે.

સ્વેતિ હેતિ પ્રયોગેણ મન્ત્રસંહિતયા પુનઃ। શોધયેચ્ચ પવિત્રાણિ વારાણામેકવિંશતિં

પછી 'સ્વેતી હેતી' મંત્ર સાથે, પવિત્ર તાંતાઓને એકવીસ વાર પાણીથી શુદ્ધ કરે છે.

ગૃહાદિ વેષ્ટયેત્સૂત્રૈર્ગન્ધાદ્યં રવયે દદેત્। પૂજિતાય સમાચમ્ય કૃતન્યાસઃ કૃતાર્ઘ્યકઃ

ઘર અને અન્ય વસ્તુઓને તાંતાથી વાળે, સુગંધિત વસ્તુઓ રવિને અર્પણ કરે, પૂજા કરીને, પાણી પીને, ન્યાસ અને અર્ઘ્ય વિધિ કરે છે.

નન્દ્યાદિબ્યોઽથ ગન્ધાખ્યં વાસ્તોશ્ચાથ પ્રવિશ્ય ચ । શસ્ત્રેભ્યો લોકપાલેબ્યઃ સ્વનામ્ના શિવકુમ્ભકે

પછી નંદી અને અન્ય દેવોને, સુગંધના દેવને, ઘર પ્રવેશ કર્યા પછી શસ્ત્રો, દિશાના રક્ષકો અને પોતાના નામે શુભ કુંભમાં અર્પણ કરે છે.

વર્દ્ધન્યૈ વિઘ્નરાજાય ગુરવે હ્યાત્મને યજેત્। અથ સર્વૌષધીલિપ્તં ધૂપિતં પુષ્પદૂર્વયા

વર્ધની, વિઘ્નરાજ, ગુરુ અને આત્માને પૂજે છે; પછી સર્વ ઔષધિથી લિપ્ત, પુષ્પ અને દુર્વાથી ધૂપિત કરે છે.

આમન્ત્રય ચ પવિત્રં તત્ વિધાયાઞ્જલિમધ્યગમ્। આસસ્તવિધિચ્છિદ્રપૂરણે ચ વિધિ પ્રતિ

પવિત્ર તાંતોને બોલાવી, હાથ જોડીને મધ્યમાં રાખે છે, વિધિમાં જે ખામી હોય તેનું પૂરું કરવાનું વિધિ પ્રમાણે કરે છે.

પ્રભવામન્ત્રયામિ ત્વાં ત્વદિચ્છાવાપ્તિકારિકાં। તત્સિદ્ધિમનુજાનીહિ યજતશ્ચિદચિત્પતે

હું તને બોલાવું છું, શક્તિશાળી, ઈચ્છા પૂર્ણ કરનાર; પૂજકને સફળતા આપ, ચેતન-અચેતનના સ્વામી.

સર્વથા સર્વદા શમ્ભો નમસ્તેઽસ્તુ પ્રસીદ મે। આમન્ત્રિતોઽસિ દેવેશ સહ દેવ્યા ગણેશ્વરૈઃ

શંભુ, હંમેશા અને સર્વ રીતે તને નમન; કૃપા કર. દેવોના સ્વામી, દેવી અને ગણેશ્વરો સાથે તને બોલાવાયો છે.