અગ્નિપુરાણમ્

અષ્ટાવિંશતિતો વૃદ્ધં દશભિર્દ્દશભિઃ ક્રમાત્। દ્વ્યઙ્ગુલાભ્યન્તરાસ્તત્ર ક્રમાદેકાઙ્ગુલાન્તરાઃ

અઠ્ઠાવીસ પછી દસ-દસ વધારવું; ત્યાં ગાંઠો વચ્ચેનું અંતર બે આંગળ, અને ક્રમ પ્રમાણે એક-એક આંગળનું અંતર રાખવું.

ગ્રન્થયો માનમપ્યેષાં લિઙ્ગવિસ્તારસસ્મિતમ્। સપ્તમ્યાં વા ત્રયોદશ્યાં કૃતનિત્યક્રિયઃ શુચિઃ

ગાંઠોની માપ લિંગની પહોળાઈ પ્રમાણે હોવી જોઈએ; સાતમી કે ત્રયોદશી દિવસે, નિયમિત ક્રિયા શુદ્ધતાથી કરી.

ભૂષયેત્ પુષ્પવસ્ત્રદ્યૈઃ સાયાહ્ને યાગમન્દિરં। કૃત્વા નૈમિત્તિકીં સન્ધ્યાં વિશેષેણ ચ તર્પ્પણમ્

સાંજે યજ્ઞમંદિરને ફૂલો અને કપડાંથી શણગારવું; નિમિત્તિક સંધ્યા અને ખાસ કરીને તર્પણ કરવું.

પરિગૃહીતે ભૂભાગે પવિત્રે સૂર્ય્યમર્ચ્ચયેત્ । આચમ્ય સકલીકૃત્ય પ્રણવાર્ઘ્યકરો ગુરુઃ

પવિત્ર તાંતણું લઈને પવિત્ર ભૂમિ પર સૂર્યની પૂજા કરવી; પાણી પીને, પૂર્વક્રિયા પૂરી કરીને, ગુરુ પ્રણવ અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરે છે.

દ્વારાણ્યસ્ત્રેણ સમ્પ્રોક્ષ્ય પૂર્વાદિક્રમતોઽર્ચ્ચયેત્। હાં શન્તિકલદ્વારં દ્વૌ દ્વૌ દ્વારાધિપૌ યજેત્

અસ્ત્રમંત્રથી દરવાજા છાંટીને, પૂર્વથી ક્રમવાર પૂજા કરવી; શાંતિના દરવાજા પર, દરેક પ્રવેશદ્વારે બે-બે રક્ષકોની પૂજા કરવી.

નિવૃત્તિકલાદ્વારાયપ્રતિષ્ઠાખ્યકલાત્મને। તચ્છાકયોઃ પ્રતિદ્વારં દ્વૌ દ્વૌ દ્વારાધિપૌ યજેત્

નિવૃત્તિના દરવાજા પર, સ્થાપન કલાના સ્વરૂપ માટે, એ બંને દરવાજા પર પણ બે-બે રક્ષકોની પૂજા કરવી.

જન્દિને મહાકાલાય ભૃઙ્ગિણેઽથ ગણાય ચ। વૃષભાય ચ સ્કન્દાય દેવ્યૈ ચણ્ડાયચક્રમાત્

જન્મદિને મહાકાળ, ભૃંગી, ગણ, વૃષભ, સ્કંદ, દેવીએ, ચંડા અને ચક્રમાતને પૂજા કરવી.

નિત્યં ચ દ્વારપાલાદીન્ પ્રવિશ્ય દ્વારપશ્ચિમે। ઇષ્ટ્વા વાસ્તું ભૂતશુદ્ધિં વિશેષાર્ઘ્યકરઃ શિવઃ

હંમેશા, દરવાજા રક્ષકોને પાર કરીને, પશ્ચિમ દરવાજા પર, પૂજા કરીને, વાસ્તુ શુદ્ધિ કરી, શિવને વિશેષ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

પ્રોક્ષણાદ્યં વિદાયાથ યજ્ઞસમ્બારકૃન્નરઃ। મન્ત્રયેદ્દર્ભદૂર્વાદ્યૈઃ પુષ્પાદ્યૈશ્ચ હૃદાદિભિઃ

પ્રથમ છાંટણી પછી, યજ્ઞ સામગ્રી તૈયાર કરવી; દર્ભા, દુર્વા, ફૂલો અને હૃદયાદિ મંત્રો સાથે જપ કરવો.

શિવહસ્તં વિધાયેત્થં સ્વશિરસ્યધિરોપયેત્। શિવોઽહમાદિઃ સર્વજ્ઞો મમ યજ્ઞપ્રધાનતા

શિવહસ્ત બનાવીને, પોતાના માથા પર મૂકી, વિચારવું: 'હું શિવ છું, આદી, સર્વજ્ઞ, અને મારું યજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે.'

અત્યર્થં ભાવયેદ્દેવં જ્ઞાનખડ્ગકરો ગુરુઃ। નેર્ઋતીં દિશમાસાદ્ય પ્રક્ષિપેદુદગાનનઃ

ગુરુ જ્ઞાનની તલવાર પકડીને, દેવતાનો ઊંડો ભાવ કરવો; ઉત્તર તરફ મોં કરીને, નિરૃતિ દિશા તરફ જઈ, ત્યાં ફેંકવું.

અર્ઘ્યામ્બુપઞ્ચગવ્યઞ્ચ સમસ્તાન્ મખમણ્ડપે। ચતુષ્પથાન્તસંસ્કારૈર્વીક્ષણાદ્યૈઃ સુસંસ્કૃતૈઃ

યજ્ઞમંડપમાં અર્ઘ્યનું પાણી, પંચગવ્ય અને બધું છાંટવું; ચાર રસ્તા પર યોગ્ય વિધિ, ધ્યાનપૂર્વક નજર અને અન્ય સંસ્કાર કરવું.

વિક્ષિપ્ય વિકિરાંસ્તત્ર કુશકૂર્ચ્ચોપસંહરેત્ । તાનીશદિશિ વર્દ્ધન્યામાસનાયોપકલ્પયેત્

ત્યાં અર્પણ વિખેરીને, કુશની પાંખડી ભેગી કરવી; ઈશાન દિશામાં એમ માટે આસન તૈયાર કરવું.

નૈર્ઋતે વાસ્તુગીર્વાણા દ્વારે લક્ષ્મીં પ્રપૂજયેત્। પશ્ચિમાભિમુખં કુમ્ભં સર્વદાન્યોપરિ સ્થિતમ્

નૈરૃત અને વાસ્તુ દિશાના દ્વાર પર, લક્ષ્મીજીની પૂજા કરવી જોઈએ; કુંભને હંમેશા બાકીના બધાની ઉપર, પશ્ચિમ તરફ મુકવું.

પ્રણવેન વૃષારૂઢં સિહસ્થાં વર્દ્ધનીન્તતઃ। કુમ્ભે શાઙ્ગં શિવન્દેવં વર્દ્ધન્યામસ્ત્રમર્ચ્ચયેત્

પ્રણવ મંત્રથી, વૃષભ પર બેઠેલા દેવ અને સિંહ પર બેઠેલી વર્ધની દેવીની પૂજા કરો; પછી કુંભમાં, શિવજીને ધનુષ ધરાવતા વર્ધની મંત્રથી પૂજવું.

દિક્ષુ શક્રાદિદિક્પાલાન્ વિષ્ણુબ્રહ્મશિવાદિકાન્। વર્દ્ધનીં સમ્યગાદાય ઘટપ્ટષ્ઠાનુગામિનીં

દિશાઓમાં, શક્ર અને અન્ય દિક્પાલો, તેમજ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, શિવ વગેરે દેવતાઓને યોગ્ય રીતે કુંભ અને આઠ દિક્પાલો સાથે ચાલતી વર્ધનીને સ્વીકારવી.

શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેન્મન્ત્રી પૂર્વાદીશાનગોચરમ્। અવિચ્છિન્નપયોધારાં મૂલમન્ત્રમુદીરયેત્

પૂજારી પૂર્વથી ઈશાન દિશા સુધી શિવજીની આજ્ઞા જાહેર કરે; અવિચ્છિન્ન પાણીની ધારા સાથે મૂળ મંત્ર બોલે.

સમન્તાદ્ ભ્રામયેદેનાં રક્ષાર્થં શસ્ત્રરૂપિણીમ્। પૂર્વં કલશમારોપ્ય શસ્ત્રાર્થન્તસ્ય વામતઃ

રક્ષણ માટે, શસ્ત્રરૂપે તેને四દિશામાં ફરાવે; પહેલા કુંભ મૂકીને, શસ્ત્રને તેની ડાબી બાજુ રાખવું.

સમગ્રાસનકે કુમ્ભે યજેદ્દેવં સ્થિરાસને। વર્દ્ધન્યાં પ્રણવસ્થાયામાયુધન્તદનુ દ્વયોઃ

કુંભમાં, સંપૂર્ણ આસન પર સ્થિર બેઠેલા દેવની પૂજા કરવી; વર્ધનીમાં પ્રણવ સ્થાને અને પછી શસ્ત્રના સ્થાને, બંને વચ્ચે પૂજા કરવી.

ભગલિઙ્ગસમાયોગં વિદધ્યાલ્લિઙ્ગમુદ્રયા। કુમ્ભે નિવેદ્ય બોધાસિં મૂલમન્ત્રજપન્તથા

લિંગમુદ્રાથી ભગ અને લિંગના મિલન સ્થાપિત કરો; કુંભમાં અર્પણ કરીને જ્ઞાન જાગૃત કરો અને મૂળ મંત્ર જપો.

તદ્દશાંશ્ન વર્દ્ધન્યાં રક્ષાં વિજ્ઞાપયેદપિ । ગણેશં વાયવેઽભ્યર્ચ્ય હરં પઞ્ચામૃતાદિભિઃ

વર્ધનીના દશમા ભાગે રક્ષણ જાહેર કરો; ગણેશ અને વાયુની પૂજા કર્યા પછી, હરાને પાંચ અમૃત અને અન્ય પદાર્થોથી પૂજવું.

સ્નાપયેત્ પૂર્વવત્ પ્રાર્ચ્ય કુણ્ડે ચ શિવપાવકમ્। વિધિવચ્ચ ચરું કૃત્વા સમ્પાતાહુતિશોધિતમ્

પહેલાની જેમ સ્નાન કરાવો, પૂજા કરો અને કુંડમાં શિવપાવકની પૂજા કરો; વિધિ પ્રમાણે અર્પણ તૈયાર કરો, હવનથી શુદ્ધ કરો.

દેવાગ્ન્યાત્મવિભેદેન દર્વ્યા તં વિભજેત્ત્રિધા। દત્વા ભાગૌ શિવાગ્નિભ્યાં સંરક્ષેદ્ભાગમાત્મનિ

દેવ, અગ્નિ અને આત્મા એમ ત્રણ ભાગમાં અર્પણ વિભાજિત કરો; શિવ અને અગ્નિને ભાગ આપીને, એક ભાગ પોતે રાખો.

શરેણ વર્મ્મણા દેયં પૂર્વતો દન્તધાવનમ્। તસ્માદ્‌ઘોરશિખાભ્યાં વા દક્ષિણે પશ્ચિમે મૃદાં

દંતધાવન અને કવચથી પૂર્વ દિશામાં અર્પણ કરો; પછી ઘોર જ્વાળાથી દક્ષિણ અને પશ્ચિમમાં માટી અર્પણ કરો.

સદ્યોજાતેન ચ હૃદા ચોત્તરે વામનીકૃતમ્ । જલં વામેન શિરસા ઈશે ગન્ધાન્વિતં જલમ્

સદ્યોજાતના હૃદયથી અને ઉત્તર દિશામાં ડાબા હાથથી કરો; ડાબા હાથથી પાણી માથા પર અને ઈશાને સુગંધિત પાણી અર્પણ કરો.

પઞ્ચગવ્યં પલાશાદિપુટકં વૈ સમન્તતઃ। ઐશાન્યાં કુસુમં દદ્યાદાગ્નેય્યાં દિશિ રોચનાં

પંચગવ્ય અને પલાશ પાંદાની પોટલી四દિશામાં અર્પણ કરો; ઈશાન દિશામાં ફૂલ, અગ્નેય દિશામાં રોચના આપો.

અગુરું નિર્ઋતાશાયાં વાયવ્યાં ચ ચતુઃ સમમ્। હોમદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ સદ્યોજાતૈઃ કુશૈઃ

નૈરૃત દિશામાં અગરુ, વાયવ્ય દિશામાં ચાર વખત અર્પણ કરો; તમામ હવન સામગ્રી સદ્યોજાતના કુશથી અર્પણ કરો.

દણ્ડાક્ષસૂત્રકૌપીનભિક્ષાપાત્રાણિ રૂપિણે। કજ્જલં કુઙ્કુમન્તૈલં શલાકાં કેશશોધનીં

રૂપને દંડ, અક્ષમાળા, યજ્ઞસૂત્ર, કૌપીન, ભિક્ષાપાત્ર, કાજળ, કુંકુમ તેલ, શલાકા અને વાળ સાફ કરવાની વસ્તુ અર્પણ કરો.

તામ્બૂલં દર્પણં દદ્યાદુત્તરે રોચનામપિ। આસનં પાદુકે પાત્રં યોગપટ્ટાતપત્રકમ્

તામ્બૂલ, દર્પણ અને ઉત્તર દિશામાં રોચના પણ અર્પણ કરો; આસન, પાદુકા, પાત્ર, યોગપટ્ટા અને છત્રી આપો.