અગ્નિપુરાણમ્

સર્વેશઃ સર્વદેવાઃ સ્યુઃ ક્રમેણ નવતન્તુષુ। અષ્ટોત્તરશતાન્યર્દ્ધં તદર્ધં ચોત્તમાદિકમ્

સર્વેશ્વર અને સર્વ દેવતાઓ નવ દોરામાં ક્રમથી દર્શાવા; એકસો આઠ, કે એના અડધા, કે શ્રેષ્ઠ દોરા.

એકાશીત્યાઽથવા સૂત્રૈસ્ત્રિંશતાઽપ્યઽપ્યષ્ટયુક્તયા। પઞ્ચાશતા વા કર્ત્તવ્યં તુલ્યગ્રન્થ્યન્તરાલકમ્

એકયાશી, કે ત્રીસ દોરા, કે આઠ ઉમેરેલા; કે પચાસ દોરા પણ બનાવી શકાય, ગાંઠો વચ્ચે સમાન અંતર રાખવું.

દ્વાદશાઙ્ગુલમાનાનિ વ્યાસાદષ્ટાઙ્ગુલાનિ ચ। લિઙ્ગવિસ્તારમાનાનિ ચતુરઙ્ગુલકાનિ વા

દ્વાદશ અંગુલ લંબાઈ, કે વ્યાસમાં આઠ અંગુલ; લિંગની પહોળાઈ ચાર અંગુલ રાખવી.

તથૈવ પિણ્ડિકાસ્પર્શં ચતુર્થં સર્વદૈવતમ્। ગઙ્ગાવતારકં કાર્ય્યં સુજાતેન સુધૌતકમ્

એ જ રીતે, પિંડિકા સ્પર્શ ચોથું, સર્વ દેવતાઓ માટે; ગંગા અવતરણ સારી રીતે વણેલા, સારી રીતે ધોવેલા દોરાથી કરવું.

ગ્રન્થિં કુર્ય્યાચ્ચ વામેન અઘોરેણાથ શોધયેત્। રઞ્જયેત્ પુરુષેણૈવ રક્તચન્દનકુઙ્કુમૈઃ

ગાંઠ ડાબા હાથથી બાંધવી, પછી અઘોર મંત્રથી શુદ્ધ કરવી; પુરૂષે લાલ ચંદન, કુંકુમ, કસ્તૂરી, પીળા રંગ અને અન્યથી રંગવું.

કસ્તૂરીરોચનાચન્દ્રૈર્હરિદ્રાગૈરિકાદિભિઃ। ગ્રન્થયો દશ કર્ત્તવ્યા અથવા તન્તુસઙ્ખ્યયા

કસ્તૂરી, રોચન, ચંદન, હરદ, ગેરુ અને આવા પદાર્થોથી દસ ગાંઠો બાંધવી, અથવા તો તાંતણાની સંખ્યા પ્રમાણે ગાંઠો બાંધવી.

અન્તરં વા યથાશોભમેકદ્વિચતુરઙ્ગુલમ્। પ્રકૃતિઃ પૌરુષી વીરા ચતુર્થી ત્વપરાજિતા

ગાંઠો વચ્ચેનું અંતર મનપસંદ રીતે એક, બે કે ચાર આંગળ જેટલું રાખવું; મુખ્ય પ્રકારો પુરુષ, વીર અને ચોથી અપરાજિત કહેવાય છે.

જયાઽન્યા વિજયા ષષ્ઠી અજિતા ચ સદાશિવા। મનોન્મની સર્વમુખી ગ્રન્થયોઽભ્યધિકાઃ શુભાઃ

બીજું જય, પછી વિજય છઠ્ઠું, અજિત અને સદાશિવ; મનોનમણી, સર્વમુખી — આ બધા શુભ ગાંઠો છે, સામાન્ય સંખ્યા કરતાં વધુ છે.

કાર્ય્યા વા ચન્દ્રવહ્ન્યર્કપવિત્રં શિવવદ્ધદિ। એકૈકં નિજમૂર્ત્તૌ વા પુપ્તકે ગુરુકે ગણે

ચંદ્ર, અગ્નિ, સૂર્ય, પવિત્ર, અથવા શિવ માટે પણ બનાવી શકાય; દરેક સ્વરૂપ માટે, પુષ્પાર્પણ, ગુરુ માટે કે સમૂહ માટે પણ બનાવી શકાય.

સ્યાદેકૈકં તથા દ્વારદિક્પાલકલશાદિષુ। હસ્તાદિનવહસ્તાન્તં લિઙ્ગાનાં સ્યાત્પવિત્રકમ્

દરવાજા, દિશા રક્ષક, કળશ વગેરે માટે પણ એક-એક; લિંગ માટે પવિત્ર તાંતણું હાથથી નવ હાથ સુધી લાંબું હોવું જોઈએ.

અષ્ટાવિંશતિતો વૃદ્ધં દશભિર્દ્દશભિઃ ક્રમાત્। દ્વ્યઙ્ગુલાભ્યન્તરાસ્તત્ર ક્રમાદેકાઙ્ગુલાન્તરાઃ

અઠ્ઠાવીસ પછી દસ-દસ વધારવું; ત્યાં ગાંઠો વચ્ચેનું અંતર બે આંગળ, અને ક્રમ પ્રમાણે એક-એક આંગળનું અંતર રાખવું.

ગ્રન્થયો માનમપ્યેષાં લિઙ્ગવિસ્તારસસ્મિતમ્। સપ્તમ્યાં વા ત્રયોદશ્યાં કૃતનિત્યક્રિયઃ શુચિઃ

ગાંઠોની માપ લિંગની પહોળાઈ પ્રમાણે હોવી જોઈએ; સાતમી કે ત્રયોદશી દિવસે, નિયમિત ક્રિયા શુદ્ધતાથી કરી.

ભૂષયેત્ પુષ્પવસ્ત્રદ્યૈઃ સાયાહ્ને યાગમન્દિરં। કૃત્વા નૈમિત્તિકીં સન્ધ્યાં વિશેષેણ ચ તર્પ્પણમ્

સાંજે યજ્ઞમંદિરને ફૂલો અને કપડાંથી શણગારવું; નિમિત્તિક સંધ્યા અને ખાસ કરીને તર્પણ કરવું.

પરિગૃહીતે ભૂભાગે પવિત્રે સૂર્ય્યમર્ચ્ચયેત્ । આચમ્ય સકલીકૃત્ય પ્રણવાર્ઘ્યકરો ગુરુઃ

પવિત્ર તાંતણું લઈને પવિત્ર ભૂમિ પર સૂર્યની પૂજા કરવી; પાણી પીને, પૂર્વક્રિયા પૂરી કરીને, ગુરુ પ્રણવ અને અર્ઘ્ય અર્પણ કરે છે.

દ્વારાણ્યસ્ત્રેણ સમ્પ્રોક્ષ્ય પૂર્વાદિક્રમતોઽર્ચ્ચયેત્। હાં શન્તિકલદ્વારં દ્વૌ દ્વૌ દ્વારાધિપૌ યજેત્

અસ્ત્રમંત્રથી દરવાજા છાંટીને, પૂર્વથી ક્રમવાર પૂજા કરવી; શાંતિના દરવાજા પર, દરેક પ્રવેશદ્વારે બે-બે રક્ષકોની પૂજા કરવી.

નિવૃત્તિકલાદ્વારાયપ્રતિષ્ઠાખ્યકલાત્મને। તચ્છાકયોઃ પ્રતિદ્વારં દ્વૌ દ્વૌ દ્વારાધિપૌ યજેત્

નિવૃત્તિના દરવાજા પર, સ્થાપન કલાના સ્વરૂપ માટે, એ બંને દરવાજા પર પણ બે-બે રક્ષકોની પૂજા કરવી.

જન્દિને મહાકાલાય ભૃઙ્ગિણેઽથ ગણાય ચ। વૃષભાય ચ સ્કન્દાય દેવ્યૈ ચણ્ડાયચક્રમાત્

જન્મદિને મહાકાળ, ભૃંગી, ગણ, વૃષભ, સ્કંદ, દેવીએ, ચંડા અને ચક્રમાતને પૂજા કરવી.

નિત્યં ચ દ્વારપાલાદીન્ પ્રવિશ્ય દ્વારપશ્ચિમે। ઇષ્ટ્વા વાસ્તું ભૂતશુદ્ધિં વિશેષાર્ઘ્યકરઃ શિવઃ

હંમેશા, દરવાજા રક્ષકોને પાર કરીને, પશ્ચિમ દરવાજા પર, પૂજા કરીને, વાસ્તુ શુદ્ધિ કરી, શિવને વિશેષ અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

પ્રોક્ષણાદ્યં વિદાયાથ યજ્ઞસમ્બારકૃન્નરઃ। મન્ત્રયેદ્દર્ભદૂર્વાદ્યૈઃ પુષ્પાદ્યૈશ્ચ હૃદાદિભિઃ

પ્રથમ છાંટણી પછી, યજ્ઞ સામગ્રી તૈયાર કરવી; દર્ભા, દુર્વા, ફૂલો અને હૃદયાદિ મંત્રો સાથે જપ કરવો.

શિવહસ્તં વિધાયેત્થં સ્વશિરસ્યધિરોપયેત્। શિવોઽહમાદિઃ સર્વજ્ઞો મમ યજ્ઞપ્રધાનતા

શિવહસ્ત બનાવીને, પોતાના માથા પર મૂકી, વિચારવું: 'હું શિવ છું, આદી, સર્વજ્ઞ, અને મારું યજ્ઞ શ્રેષ્ઠ છે.'

અત્યર્થં ભાવયેદ્દેવં જ્ઞાનખડ્ગકરો ગુરુઃ। નેર્ઋતીં દિશમાસાદ્ય પ્રક્ષિપેદુદગાનનઃ

ગુરુ જ્ઞાનની તલવાર પકડીને, દેવતાનો ઊંડો ભાવ કરવો; ઉત્તર તરફ મોં કરીને, નિરૃતિ દિશા તરફ જઈ, ત્યાં ફેંકવું.

અર્ઘ્યામ્બુપઞ્ચગવ્યઞ્ચ સમસ્તાન્ મખમણ્ડપે। ચતુષ્પથાન્તસંસ્કારૈર્વીક્ષણાદ્યૈઃ સુસંસ્કૃતૈઃ

યજ્ઞમંડપમાં અર્ઘ્યનું પાણી, પંચગવ્ય અને બધું છાંટવું; ચાર રસ્તા પર યોગ્ય વિધિ, ધ્યાનપૂર્વક નજર અને અન્ય સંસ્કાર કરવું.

વિક્ષિપ્ય વિકિરાંસ્તત્ર કુશકૂર્ચ્ચોપસંહરેત્ । તાનીશદિશિ વર્દ્ધન્યામાસનાયોપકલ્પયેત્

ત્યાં અર્પણ વિખેરીને, કુશની પાંખડી ભેગી કરવી; ઈશાન દિશામાં એમ માટે આસન તૈયાર કરવું.

નૈર્ઋતે વાસ્તુગીર્વાણા દ્વારે લક્ષ્મીં પ્રપૂજયેત્। પશ્ચિમાભિમુખં કુમ્ભં સર્વદાન્યોપરિ સ્થિતમ્

નૈરૃત અને વાસ્તુ દિશાના દ્વાર પર, લક્ષ્મીજીની પૂજા કરવી જોઈએ; કુંભને હંમેશા બાકીના બધાની ઉપર, પશ્ચિમ તરફ મુકવું.

પ્રણવેન વૃષારૂઢં સિહસ્થાં વર્દ્ધનીન્તતઃ। કુમ્ભે શાઙ્ગં શિવન્દેવં વર્દ્ધન્યામસ્ત્રમર્ચ્ચયેત્

પ્રણવ મંત્રથી, વૃષભ પર બેઠેલા દેવ અને સિંહ પર બેઠેલી વર્ધની દેવીની પૂજા કરો; પછી કુંભમાં, શિવજીને ધનુષ ધરાવતા વર્ધની મંત્રથી પૂજવું.

દિક્ષુ શક્રાદિદિક્પાલાન્ વિષ્ણુબ્રહ્મશિવાદિકાન્। વર્દ્ધનીં સમ્યગાદાય ઘટપ્ટષ્ઠાનુગામિનીં

દિશાઓમાં, શક્ર અને અન્ય દિક્પાલો, તેમજ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, શિવ વગેરે દેવતાઓને યોગ્ય રીતે કુંભ અને આઠ દિક્પાલો સાથે ચાલતી વર્ધનીને સ્વીકારવી.

શિવાજ્ઞાં શ્રાવયેન્મન્ત્રી પૂર્વાદીશાનગોચરમ્। અવિચ્છિન્નપયોધારાં મૂલમન્ત્રમુદીરયેત્

પૂજારી પૂર્વથી ઈશાન દિશા સુધી શિવજીની આજ્ઞા જાહેર કરે; અવિચ્છિન્ન પાણીની ધારા સાથે મૂળ મંત્ર બોલે.

સમન્તાદ્ ભ્રામયેદેનાં રક્ષાર્થં શસ્ત્રરૂપિણીમ્। પૂર્વં કલશમારોપ્ય શસ્ત્રાર્થન્તસ્ય વામતઃ

રક્ષણ માટે, શસ્ત્રરૂપે તેને四દિશામાં ફરાવે; પહેલા કુંભ મૂકીને, શસ્ત્રને તેની ડાબી બાજુ રાખવું.

સમગ્રાસનકે કુમ્ભે યજેદ્દેવં સ્થિરાસને। વર્દ્ધન્યાં પ્રણવસ્થાયામાયુધન્તદનુ દ્વયોઃ

કુંભમાં, સંપૂર્ણ આસન પર સ્થિર બેઠેલા દેવની પૂજા કરવી; વર્ધનીમાં પ્રણવ સ્થાને અને પછી શસ્ત્રના સ્થાને, બંને વચ્ચે પૂજા કરવી.