અગ્નિપુરાણમ્

મૂલમન્ત્રમવિસ્પષ્ટં વૌષડન્તં સમુચ્ચરેત્। તદગ્નૌ જુહુયાદાજ્યં યવસમ્મિતધારયા

મૂળમંત્ર સ્પષ્ટ નહીં, 'વૌષટ' સાથે ઉચ્ચારવું; પછી યવ જેટલું ઘી અગ્નિમાં અહૂતિ આપવી.

આચામં ચન્દનં દત્વા તામ્બૂલપ્રભૃતીનપિ। ભક્ત્યા તદ્‌ભૂતિમાવન્દ્ય વિદધ્યાત્પ્રણતિં પરં

આચમન કરીને, ચંદન અને તાંબુલ વગેરે અર્પણ કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક તેની મહિમાને વંદન કરી, શ્રેષ્ઠ પ્રણામ કરવો.

તતો વહ્ણિં સમબ્યર્ચ્ય ફડન્તાસ્ત્રેણ સંવરાન્। સંહારમુદ્રયાહૃત્ય ક્ષમસ્વેત્યભિધાય ચ

પછી અગ્નિને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા પછી, 'ફટ' મંત્રથી સંયમો ભેગા કરીને, સંહારમુદ્રા સાથે 'ક્ષમાવો' કહેવું.

ભાસુરાન્ પરિધીસ્તાંશ્ચ પૂરકેણ હૃદાઽણુના । શ્રદ્ધ્યા પરયાત્મીયે સ્થાપયેત્ હૃદમ્બુજે

પ્રભાસિત પરિધિઓ, શ્વાસ અને સુક્ષ્મ હૃદય સાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાના હૃદયના કમળમાં સ્થાપિત કરવું.

સર્વપાકાગ્રમાદાય કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ । અન્તર્વહિર્બલિં દદ્યાદાગ્નેય્યાં કુણ્ડસન્નિધૌ

મુખ્ય પાક લીધા પછી, બે મંડળ તૈયાર કરી, અગ્નિકુંડ પાસે અંદર અને બહાર બલિ અર્પણ કરવો.

ઓં હાં રુદ્રેભ્યઃ સ્વાહા પૂર્વે માતૃબ્યો દક્ષિણે તથા। વારુણે હાં ગણેભ્યશ્ચ સ્વાહા તેભ્યસ્ત્વયં બલિઃ

ઓમ હાં, પૂર્વમાં રુદ્રોને સ્વાહા, દક્ષિણમાં માતાઓને પણ; વારુણમાં હાં, ગણોને સ્વાહા; આ બલિ તેમ માટે છે.

ઉત્તરે હાઞ્ચ યક્ષેભ્ય ઈશાને હાં ગ્રહેભ્ય ઉ । અગ્નૌ હામસુરેભ્યસ્ચ રક્ષોબ્યો નૈર્ઋતે બલિઃ

ઉત્તર તરફ યક્ષોને હાં, ઈશાનમાં ગ્રહોને હાં; અગ્નિમાં અસુરોને હાં, નૈઋત દિશામાં રાક્ષસોને બલિ.

વાયવ્યે હાઞ્ચ નાગેભ્યો નક્ષત્રેભ્યશ્ચ મધ્યતઃ। હાં રાશિભ્યઃ સ્વાહા વહ્નૌ વિશ્વેભ્યો નૈર્ઋતે તથા

વાયવ્ય દિશામાં નાગોને હાં, મધ્યમાં નક્ષત્રોને હાં; રાશિઓને હાં, સ્વાહા; અગ્નિમાં વિશ્વોને અને નૈઋત દિશામાં પણ બલિ.

વારુણ્યાં ક્ષેત્રપાલાય અન્તર્બલિરુદાહૃતઃ। દ્વિતીયે મણ્ડલે વાહ્યે ઇન્દ્રાયાગ્નિયમાય ચ

પશ્ચિમમાં ક્ષેત્રપાલને અંદર બલિ અર્પણ કરવો; બીજા મંડળમાં, બહાર, ઇન્દ્ર અને અગ્નિયમને બલિ આપવો.

નૈર્ઋતાય જલેશાય વાયવે ધનરક્ષિણે। ઈશાનાય ચ પૂર્વાદૌ હીશાને બ્રહ્મણે નમઃ

નૈરૃત, જળના સ્વામી, વાયુ, ધનના રક્ષક, પૂર્વ દિશામાં ઈશાન, ઈશાન અને બ્રહ્મને હું વંદન કરું છું.

નૈર્ઋતે વિષ્ણવે સ્વાહા વાયસાદેર્વહિર્બલિઃ। બલિદ્વયગતાન્મન્ત્રાન્ સંહારમુદ્રયાઽઽત્મનિ

નૈરૃત અને વિષ્ણુને સ્વાહા, કાગડાં અને અન્ય પક્ષીઓ માટે બહારથી અર્પણ; બંને અર્પણના મંત્રો આત્મામાં સંહાર મુદ્રાથી વિલિન થાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ કપિલાપૂજનં વક્ષ્યે એભિર્મ્મન્ત્રૈર્યજેચ્ચ ગામ્। ઓં કપિલે નન્દે નમઃ ઓં કપિલે ભદ્રિકે નમઃ

ઈશ્વર બોલ્યા: હવે હું કપિલા પૂજન સમજાવું છું; આ મંત્રોથી ગાયનું પૂજન કરવું: ઓમ કપિલા, નંદા, વંદન; ઓમ કપિલા, ભદ્રિકા, વંદન.

ઓં કપિલે સુશીલે નમઃ કપિલે સુરભિપ્રભે। ઓં કપિલે સુમનસે નમઃ ઓં ભુક્તિમુક્તિપ્રદે નમઃ

ઓમ કપિલા, સુશીલ, વંદન; કપિલા, સુરભિ જેવી તેજસ્વી; ઓમ કપિલા, સુમનસ, વંદન; ઓમ, ભોગ અને મુક્તિ આપનાર, વંદન.

સૌરભેયિ જગન્‌માતર્દેવાનામમૃતપ્રદે। ગૃહાણ વરદે ગ્રાસમીપસિતાર્થઞ્ચ દેહિ મે

સૌરભિ, જગતની માતા, દેવોને અમૃત આપનાર, કૃપા કરીને અર્પણ સ્વીકારો; ઈચ્છિત વસ્તુ મને આપો.

વન્દિતાઽસિ વસિષ્ઠેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા। કપિલે હર મે પાપં યન્તયા દુષ્કૃતં કૃતમ્

વસિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર જેવા વિદ્વાનોએ તને વંદન કર્યું છે; કપિલા, મારા પાપ દૂર કરો, કરેલા દુષ્કૃત્યને રોકો.

ગાવો મમાગ્રતો નિત્યં ગાવઃ પૃષ્ઠત એવ ચ। ગાવો મે હૃદયે ચાપિ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્

ગાયો હંમેશા મારા આગળ છે, ગાયો પાછળ પણ છે; ગાયો મારા હૃદયમાં છે અને હું ગાયોની વચ્ચે રહેું છું.

દત્તં ગુહ્ણન્તુ મે ગ્રાસં જપ્ત્વા સ્યાં નિર્મ્મલઃ શિવઃ। પ્રાર્ચ્ય વિદ્યાપુસ્તકાનિ ગુરુપાદૌ નમેન્નરઃ

મારા દ્વારા અપાયેલ અર્પણ ગાયો સ્વીકારે; જપ કર્યા પછી હું શુદ્ધ અને કલ્યાણકારી બનું; પૂજન કર્યા પછી વિદ્યા પustક અને ગુરુના પગને વંદન કરવું.

યજેત્ સ્નાત્વા તુ મધ્યાહ્ને અષ્ટપુષ્પિકયા શિવમ્। પીઠમૂર્ત્તિશિવાઙ્ગાનાં પૂજા સ્યાદષ્ટપુષિપિકા

સ્નાન કરી મધ્યાહ્ને શિવનું પૂજન આઠ ફૂલો વડે કરવું; પીઠ, મૂર્તિ અને શિવના અંગોનું પૂજન પણ આઠ ફૂલો વડે થાય છે.

મધ્યાહ્ને ભોજનાગારે સુલિપ્તે પાકમાનયેત્। તતો મૃત્યુઞ્જયેનૈવ વૌષડન્તેન સપ્તધા

મધ્યાહ્ને, સારી રીતે લિપાયેલા ભોજનગૃહમાં પકવેલ ભોજન લાવવું; પછી મૃત્યુંજય મંત્રના વૌષટ અંત સાથે સાત વાર જપવું.

જપ્તૈઃ સદર્ભશઙ્ખસ્થૈઃ સિઞ્ચેત્તં વારિવિન્દુભિઃ। સર્વપાકાગ્રમુદ્ધત્ય શિવાય વિનિવેદયેત્

જપ સાથે, દર્ભા અને શંખ વડે પાણીની બૂંદોથી અર્પણ છાંટવું; બધા પકવેલા ભોજનમાંથી શ્રેષ્ઠ ભાગ લઈને શિવને અર્પણ કરવું.

અથાર્દ્ધં ચુલ્લિકાહોમે વિધાનાયોપકલ્પયેત્ । વિશોધ્ય વિધિના ચુલ્લીં તદ્વહ્નિં પૂરકાહુતિમ્

પછી અર્ધ ભાગ ચુલ્લિકા હવન માટે તૈયાર કરવો; વિધિ પ્રમાણે ચુલ્લિકાને શુદ્ધ કરીને એ અગ્નિમાં અર્પણ કરવું.

હુત્વા નાભ્યગ્નિના ચૈકં તતો રેચકવાયુના। વહ્નિવીજં સમાદાય કાદિસ્થાનગતિક્રમાત્

નાભિ અગ્નિથી એક અર્પણ કર્યા પછી, રેકક વાયુથી; પછી અગ્નિ બીજને કા થી શરૂ થતી સ્થાનોની ક્રમ પ્રમાણે લેવું.

શિવાગ્નિસ્ત્વમિતિ ધ્યાત્વા ચુલ્લિકાગ્નૌ નિવેશયેત્। ઓં હાં અગ્નયે નમો વૈ હાં સોમાય વૈ નમઃ

‘શિવ અગ્નિ તું છે’ એમ ધ્યાન કરીને ચુલ્લિકા અગ્નિમાં મૂકવું; ઓમ હાં, અગ્નિને વંદન; હાં, સોમને વંદન.

સૂર્ય્યાય બૃહસ્પતયે પ્રજાનાં પતયે નમઃ। સર્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યઃ સર્વવિશ્વેભ્ય એવ ચ

સૂર્ય, બૃહસ્પતિ, પ્રજાપતિને વંદન; બધા દેવો અને સર્વ વિશ્વદેવોને પણ વંદન.

હામગ્નયે સ્વિષ્ટિકૃતે પૂર્વાદાવર્ચ્ચયેદિમાન્। સ્વાહાન્તામાહુતિં દત્વા ક્ષમયિત્વા વિસર્જયેત્

હાં અગ્નિને, યજ્ઞ પૂર્ણ કરવા પૂર્વ દિશામાં આ દેવોને પૂજન કરવું; સ્વાહા સાથે અર્પણ આપી, ક્ષમા માગી વિસરજિત કરવું.

ચુલ્લ્યા દક્ષિણબાહૌ ચ યજેદ્ધર્માય વૈ નમઃ। વામબાહાવધર્મ્માય કાઞ્જિકાદિકભાણ્ડકે

ચુલ્લિકાના જમણા બાજુ ધર્મ માટે પૂજન, વંદન; ડાબા બાજુ અધર્મ માટે, કાંજી વગેરે પાત્રમાં.

રસપરિવર્ત્તમાનાય વરુણાય જલાગ્નયે । વિઘ્નરાજો ગૃહદ્વારે પેષણ્યાં સુભગો નમઃ

રસ બદલાવા માટે, વરુણ અને જળ અગ્નિને; ઘરનાં દ્વાર પર વિઘ્નરાજને, પીસવાની જગ્યા પર સુભાગને વંદન.

ઓં રૌદ્રિકે નમો ગિરિકે નમશ્ચોલૂખલે યજેત્। બલપ્રિયાયાયુધાય નમસ્તે મુષલે યજેત્

ૐ, કઠોર સ્વરૂપવાળી ને નમન, પર્વત પર વસતી ને નમન; ઓલૂખલ પાસે પૂજા કરવી. શક્તિપ્રિય ને, શસ્ત્ર ને નમન; મુષળ પાસે પૂજા કરવી.

સમ્માર્જ્જન્યાં દેવતોક્તે કામાય શયનીયકે। મધ્યસ્તમ્ભે ચ સ્કન્દાય દત્વા વાસ્તુબલિં તતઃ

દેવો દ્વારા નિર્દેશિત ઝાડૂ પર, ઇચ્છા માટે; પથારી પર; અને મધ્યના થંભ પર, સ્કંદ માટે—વાસ્તુબલિ અર્પણ કર્યા પછી—