અગ્નિપુરાણમ્

યાગાગ્નિશિવયોઃ કૃત્વા નાડીસન્ધાનમાત્મના। શક્ત્યા મૂલાણુના હોમં કુર્ય્યાદઙ્ગૈર્દ્દશાંશતઃ

યજ્ઞ અગ્નિ અને શિવનો સંબંધ પોતાના નાડીઓથી સ્થાપિત કરીને, મૂળ અને શસ્ત્રમુદ્રાથી, દસમાં ભાગે અંગો સાથે હવન કરવું.

ઘૃતસ્ય કાર્ષિકો હોમઃ ક્ષીરસ્ય મધુનસ્તથા। શુક્તિમાત્રાહુતિર્દ્દધ્નઃ પ્રસૃતિઃ પાયસસ્ય તુ

ઘી, દૂધ અને મધનો હવન માટે કાર્ષિક માપ રાખવો; દહીં માટે શુક્તિ જેટલું, અને પાયસ માટે પ્રસૃતિ જેટલું અહૂતિ આપવી.

યથાવત્‌ સર્વ્વભક્ષાણાં લાજાનાં મુષ્ટિસમ્મિતમ્। ખણ્ડત્રયન્તુ મૂલાનાં ફ્લાનાં સ્વપ્રમાણતઃ

બધા ભોજનપદાર્થો માટે લાજનો એક મુઠ્ઠી જેટલો ભાગ યોગ્ય છે; મૂળ માટે ત્રણ ટુકડા, અને ફળો માટે તેમનું યોગ્ય માપ રાખવું.

ગ્રાસાર્દ્ધંમાત્રમન્નાનાં સૂક્ષ્માણિ પઞ્ચ હોમયેત્। ઇક્ષોરાપર્વ્વિકં માનં લતાનામઙ્ગુલદ્વયમ્

અન્ન માટે અડધો ગ્રાસ, અને સૂક્ષ્મ વસ્તુઓ માટે પાંચ અહૂતિ આપવી; ઈક્ષુ માટે અપર્વિક જેટલું, અને વેલવાળી વસ્તુઓ માટે બે આંગળી જેટલું માપ રાખવું.

પુષ્પં પત્રં સ્વમાનેન સમિધાં તુ દસાઙ્ગુલમ્। ચન્દ્રચન્દનકાશ્મીરકસ્તૂરીયક્ષકર્દ્દમાન્

ફૂલ અને પાંદડાં માટે તેમનું પોતાનું માપ રાખવું; સમિધ માટે દસ આંગળી જેટલું; ચંદ્રકાંતિ, ચંદન, કાશ્મીર, કસ્તૂરી અને યક્ષકર્દમ માટે—

કલાયસમ્મિતાનેતાન્ ગુગ્ગુલું વદરાસ્થિવત્। કન્દાનામષ્ટમં ભાગં જુહુયાદ્વિધિવત્ પરમ્

કલાય જેટલું ગૂગલુ, અને વદરાના પથ્થર જેટલું; કંદ માટે અઠમો ભાગ યોગ્ય રીતે અહૂતિ આપવી.

હોમં નિર્વર્ત્તયેદેવં બ્રહ્મવીજપદૈસ્તતઃ। ઘૃતેન સ્રુચિ પૂર્ણાયાં નિધાયાધોમુખં સ્રુવમ્

આ રીતે બ્રહ્મના બીજમંત્રો સાથે હવન કરવો; ઘીથી ભરેલી સૃચી નીચે દિશામાં રાખવી.

સ્રુગગ્રે પુષ્પમારોપ્ય પઞ્ચાદ્વામેન પાણિના। પુનઃ સવ્યેન તૌ ધૃત્વા શઙ્ખસન્નિભમુદ્રયા

સૃચીના અગ્ર પર ફૂલ મૂકીને, ડાબા હાથથી પકડી, પછી બંનેને જમણા હાથથી પકડી, શંખ જેવી મુદ્રા બનાવવી.

સમુદ્ગતોઽર્દ્ધકાયશ્ચ સમપાદઃ સમુત્થિતઃ। નાભૌ તન્મૃલમાધાય સ્રુગગ્રવ્યગ્રલોચનઃ

અડધું શરીર ઊંચું કરીને, પગ સરખા રાખી, ફૂલ નાભિ પર મૂકવું અને સૃચીનો અગ્ર આંખ તરફ રાખવો.

બ્રહ્માદિકારણાત્યાગાદ્વિનિઃ સૃત્ય સુષુમ્‌ણયા । વામસ્તનાન્તમાનીય તયોર્મૂલમતન્દ્રિતઃ

બ્રહ્મથી શરૂ થતી કારણોને છોડીને, સુષુમ્ના મારફતે બહાર લાવી, ડાબા સ્તન સુધી લાવી, તેમનાં મૂળ પર ધ્યાનપૂર્વક રાખવું.

મૂલમન્ત્રમવિસ્પષ્ટં વૌષડન્તં સમુચ્ચરેત્। તદગ્નૌ જુહુયાદાજ્યં યવસમ્મિતધારયા

મૂળમંત્ર સ્પષ્ટ નહીં, 'વૌષટ' સાથે ઉચ્ચારવું; પછી યવ જેટલું ઘી અગ્નિમાં અહૂતિ આપવી.

આચામં ચન્દનં દત્વા તામ્બૂલપ્રભૃતીનપિ। ભક્ત્યા તદ્‌ભૂતિમાવન્દ્ય વિદધ્યાત્પ્રણતિં પરં

આચમન કરીને, ચંદન અને તાંબુલ વગેરે અર્પણ કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક તેની મહિમાને વંદન કરી, શ્રેષ્ઠ પ્રણામ કરવો.

તતો વહ્ણિં સમબ્યર્ચ્ય ફડન્તાસ્ત્રેણ સંવરાન્। સંહારમુદ્રયાહૃત્ય ક્ષમસ્વેત્યભિધાય ચ

પછી અગ્નિને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા પછી, 'ફટ' મંત્રથી સંયમો ભેગા કરીને, સંહારમુદ્રા સાથે 'ક્ષમાવો' કહેવું.

ભાસુરાન્ પરિધીસ્તાંશ્ચ પૂરકેણ હૃદાઽણુના । શ્રદ્ધ્યા પરયાત્મીયે સ્થાપયેત્ હૃદમ્બુજે

પ્રભાસિત પરિધિઓ, શ્વાસ અને સુક્ષ્મ હૃદય સાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાના હૃદયના કમળમાં સ્થાપિત કરવું.

સર્વપાકાગ્રમાદાય કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ । અન્તર્વહિર્બલિં દદ્યાદાગ્નેય્યાં કુણ્ડસન્નિધૌ

મુખ્ય પાક લીધા પછી, બે મંડળ તૈયાર કરી, અગ્નિકુંડ પાસે અંદર અને બહાર બલિ અર્પણ કરવો.

ઓં હાં રુદ્રેભ્યઃ સ્વાહા પૂર્વે માતૃબ્યો દક્ષિણે તથા। વારુણે હાં ગણેભ્યશ્ચ સ્વાહા તેભ્યસ્ત્વયં બલિઃ

ઓમ હાં, પૂર્વમાં રુદ્રોને સ્વાહા, દક્ષિણમાં માતાઓને પણ; વારુણમાં હાં, ગણોને સ્વાહા; આ બલિ તેમ માટે છે.

ઉત્તરે હાઞ્ચ યક્ષેભ્ય ઈશાને હાં ગ્રહેભ્ય ઉ । અગ્નૌ હામસુરેભ્યસ્ચ રક્ષોબ્યો નૈર્ઋતે બલિઃ

ઉત્તર તરફ યક્ષોને હાં, ઈશાનમાં ગ્રહોને હાં; અગ્નિમાં અસુરોને હાં, નૈઋત દિશામાં રાક્ષસોને બલિ.

વાયવ્યે હાઞ્ચ નાગેભ્યો નક્ષત્રેભ્યશ્ચ મધ્યતઃ। હાં રાશિભ્યઃ સ્વાહા વહ્નૌ વિશ્વેભ્યો નૈર્ઋતે તથા

વાયવ્ય દિશામાં નાગોને હાં, મધ્યમાં નક્ષત્રોને હાં; રાશિઓને હાં, સ્વાહા; અગ્નિમાં વિશ્વોને અને નૈઋત દિશામાં પણ બલિ.

વારુણ્યાં ક્ષેત્રપાલાય અન્તર્બલિરુદાહૃતઃ। દ્વિતીયે મણ્ડલે વાહ્યે ઇન્દ્રાયાગ્નિયમાય ચ

પશ્ચિમમાં ક્ષેત્રપાલને અંદર બલિ અર્પણ કરવો; બીજા મંડળમાં, બહાર, ઇન્દ્ર અને અગ્નિયમને બલિ આપવો.

નૈર્ઋતાય જલેશાય વાયવે ધનરક્ષિણે। ઈશાનાય ચ પૂર્વાદૌ હીશાને બ્રહ્મણે નમઃ

નૈરૃત, જળના સ્વામી, વાયુ, ધનના રક્ષક, પૂર્વ દિશામાં ઈશાન, ઈશાન અને બ્રહ્મને હું વંદન કરું છું.

નૈર્ઋતે વિષ્ણવે સ્વાહા વાયસાદેર્વહિર્બલિઃ। બલિદ્વયગતાન્મન્ત્રાન્ સંહારમુદ્રયાઽઽત્મનિ

નૈરૃત અને વિષ્ણુને સ્વાહા, કાગડાં અને અન્ય પક્ષીઓ માટે બહારથી અર્પણ; બંને અર્પણના મંત્રો આત્મામાં સંહાર મુદ્રાથી વિલિન થાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ કપિલાપૂજનં વક્ષ્યે એભિર્મ્મન્ત્રૈર્યજેચ્ચ ગામ્। ઓં કપિલે નન્દે નમઃ ઓં કપિલે ભદ્રિકે નમઃ

ઈશ્વર બોલ્યા: હવે હું કપિલા પૂજન સમજાવું છું; આ મંત્રોથી ગાયનું પૂજન કરવું: ઓમ કપિલા, નંદા, વંદન; ઓમ કપિલા, ભદ્રિકા, વંદન.

ઓં કપિલે સુશીલે નમઃ કપિલે સુરભિપ્રભે। ઓં કપિલે સુમનસે નમઃ ઓં ભુક્તિમુક્તિપ્રદે નમઃ

ઓમ કપિલા, સુશીલ, વંદન; કપિલા, સુરભિ જેવી તેજસ્વી; ઓમ કપિલા, સુમનસ, વંદન; ઓમ, ભોગ અને મુક્તિ આપનાર, વંદન.

સૌરભેયિ જગન્‌માતર્દેવાનામમૃતપ્રદે। ગૃહાણ વરદે ગ્રાસમીપસિતાર્થઞ્ચ દેહિ મે

સૌરભિ, જગતની માતા, દેવોને અમૃત આપનાર, કૃપા કરીને અર્પણ સ્વીકારો; ઈચ્છિત વસ્તુ મને આપો.

વન્દિતાઽસિ વસિષ્ઠેન વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા। કપિલે હર મે પાપં યન્તયા દુષ્કૃતં કૃતમ્

વસિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર જેવા વિદ્વાનોએ તને વંદન કર્યું છે; કપિલા, મારા પાપ દૂર કરો, કરેલા દુષ્કૃત્યને રોકો.

ગાવો મમાગ્રતો નિત્યં ગાવઃ પૃષ્ઠત એવ ચ। ગાવો મે હૃદયે ચાપિ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્

ગાયો હંમેશા મારા આગળ છે, ગાયો પાછળ પણ છે; ગાયો મારા હૃદયમાં છે અને હું ગાયોની વચ્ચે રહેું છું.

દત્તં ગુહ્ણન્તુ મે ગ્રાસં જપ્ત્વા સ્યાં નિર્મ્મલઃ શિવઃ। પ્રાર્ચ્ય વિદ્યાપુસ્તકાનિ ગુરુપાદૌ નમેન્નરઃ

મારા દ્વારા અપાયેલ અર્પણ ગાયો સ્વીકારે; જપ કર્યા પછી હું શુદ્ધ અને કલ્યાણકારી બનું; પૂજન કર્યા પછી વિદ્યા પustક અને ગુરુના પગને વંદન કરવું.

યજેત્ સ્નાત્વા તુ મધ્યાહ્ને અષ્ટપુષ્પિકયા શિવમ્। પીઠમૂર્ત્તિશિવાઙ્ગાનાં પૂજા સ્યાદષ્ટપુષિપિકા

સ્નાન કરી મધ્યાહ્ને શિવનું પૂજન આઠ ફૂલો વડે કરવું; પીઠ, મૂર્તિ અને શિવના અંગોનું પૂજન પણ આઠ ફૂલો વડે થાય છે.

મધ્યાહ્ને ભોજનાગારે સુલિપ્તે પાકમાનયેત્। તતો મૃત્યુઞ્જયેનૈવ વૌષડન્તેન સપ્તધા

મધ્યાહ્ને, સારી રીતે લિપાયેલા ભોજનગૃહમાં પકવેલ ભોજન લાવવું; પછી મૃત્યુંજય મંત્રના વૌષટ અંત સાથે સાત વાર જપવું.