અગ્નિપુરાણમ્

પક્ષદ્વયમિડાદીનાં ત્રયં ચાજ્યે વિભાવયેત્। ક્રમાદ્ભાગત્રયાદાજ્યં સ્રુવેણાદાય હોમયેત્

ઈડા અને અન્ય માટે ઘીમાં બે પાંખ અને ત્રણ શરીર કલ્પના કરવી; પછી, ક્રમશ: ત્રણ ભાગ ઘી સ્રુવથી લઈને, અગ્નિમાં અર્પણ કરવું.

સ્વેત્યગ્નૌ હા ઘૃતે ભાગં શેષમાજ્યં ક્ષિપેત્ ક્રમાત્। ઓં હાં અગ્નયે સ્વાહા। ઓં હાં સોમાય સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહા। ઉદ્‌ઘાટનાય નેત્રાણાં અગ્નેર્નેત્રત્રયે ભુખે

એ રીતે, અગ્નિમાં ઘીનો ભાગ અર્પણ કરવો અને બાકી ઘી ક્રમશ: નાખવું: 'ઐં હાં અગ્નિને સ્વાહા; ઐં હાં સોમને સ્વાહા; ઐં હાં અગ્નિ-સોમને સ્વાહા.' અગ્નિના ત્રણ નેત્રો માટે નેત્રો ખોલવાની વિધિ.

સ્રુવેણ ઘૃતપૂર્ણેન ચતુર્થીમાહુતિં યજેત્। ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા। અભિમન્ઞ્ય ષડઙ્ગેન બોધયેદ્ધેનુમુદ્રયા

સ્રુવમાં ઘી ભરેલું લઈને, ચોથું હવન કરવું: 'ઐં હાં અગ્નિને સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા.' છ અંગોનું ધ્યાન કરીને, ગાયની મુદ્રાથી જાગૃત કરવું.

અવગુણ્ઠ્ય તનુત્રેણ રક્ષેદાજ્યં શરાણુના । હૃદાજ્યવિન્દુવિક્ષેપાત્ કુર્ય્યાદભ્યુક્ષ્ય શોધનં

ત્રણ શરીરથી ઘી ઢાંકવું અને તીરમુદ્રાથી એનું રક્ષણ કરવું; હૃદયમાંથી ઘીનો બિંદુ ફેંકીને છાંટવું અને શુદ્ધ કરવું.

વક્ત્રાભિઘારસન્ધાનં વક્ત્રૈકીકરણં તથા। ઓં હાં સદ્યોજાતાય સ્વાહા। ઓં હાં વામદેવાય સ્વાહા। ઓં હાં અઘોરાય સ્વાહા। ઓં તત્‌પુરુષાય સ્વાહા। ઓં હાં ઈશાનાય સ્વાહા। ઇત્યેકૈકઘૃતાહુત્યા કુર્ય્યાદ્વક્ત્રાભિઘારકમ્

મુખોનું મિલન અને જોડાણ કરવું: 'ઐં હાં સદ્યોજાતને સ્વાહા; ઐં હાં વામદેવને સ્વાહા; ઐં હાં અઘોરને સ્વાહા; ઐં તત્પુરુષને સ્વાહા; ઐં હાં ઈશાનને સ્વાહા.' દરેક ઘી અર્પણ સાથે મુખોનો સ્પર્શ કરવો.

ઔં હાં સદ્યોજાતવામદેવાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં વામદેવાઘોરાબ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં અઘોરતત્‌પુરુષાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં તત્‌પુરુષેશાનાબ્યાં સ્વાહા। ઇતીવક્ત્રાનુસન્ધાનં મન્ત્રૈરેભિઃ ક્રમાચ્ચરેત્। અગ્નિતો ગતયા વાયું નિર્ઋતાદિશિવાન્તયા

'ઐં હાં સદ્યોજાત-વામદેવને સ્વાહા; ઐં હાં વામદેવ-અઘોરને સ્વાહા; ઐં હાં અઘોર-તત્પુરુષને સ્વાહા; ઐં હાં તત્પુરુષ-ઈશાનને સ્વાહા.' એ રીતે, ક્રમશ: એ મંત્રોથી મુખોનું જોડાણ કરવું, અગ્નિથી વાયુ સુધી, શિવ સુધી.

બક્ત્રાણાપેકતાં કુર્ય્યાત્ સ્રુવેણ ઘૃતધારયા। ઓં હાં સદ્યોજાતવામદેવાઘોરતત્‌પુરુષેસાનેભ્યઃ સ્વારા। ઇતીષ્ટવક્ત્રે વક્ત્રાણામન્તર્ભાવસ્તદાકૃતિઃ

સ્રુવથી ઘીનો પ્રવાહ કરીને મુખોની એકતા સ્થાપિત કરવી: 'ઐં હાં સદ્યોજાત, વામદેવ, અઘોર, તત્પુરુષ, ઈશાનને સ્વાહા.' ઈચ્છિત મુખમાં, એ સ્વરૂપે મુખોની સમાવિષ્ટતા થાય છે.

ઈશેન વહ્નિમભ્યર્ચ્ય દત્વાસ્ત્રેણાહુતિત્રયમ્। કુર્યાત્ સર્વ્વાત્મના નામ શિવાગ્નિસ્ત્વં હુતાશન

ઈશાનથી અગ્નિની પૂજા કરીને, શસ્ત્રમુદ્રાથી ત્રણ હવન અર્પણ કર્યા પછી, સંપૂર્ણ ભાવથી નામ બોલવું: 'હુતાશન, તું શિવ-અગ્નિ છે.'

હૃદાર્ચ્ચિતૌ વિસૃષ્ટાગ્નૌ પિતરૌ વિધિપૂરણીં। મૂલેન વૌષુડન્તેન દદ્યાત્ પૂર્ણાં યથાવિધિ

હૃદયમાં અગ્નિની પૂજા અને વિસર્જન કર્યા પછી, બંને પિતૃઓને યોગ્ય રીતે સન્માન આપીને, મૂળ અને 'વૌષુડ' અંત સાથે, વિધિ મુજબ પૂર્ણ હવન અર્પણ કરવું.

તતો હૃદમ્બુજે સાઙ્ગં સસેનં ભાસુરં પરમ્ । યજેત્ પૂર્વ્વવદાવાહ્ય પ્રાર્થ્યાજ્ઞાન્તર્પ્પયેચ્છિવમ્

પછી, હૃદયના કમળમાં, તમામ અંગો અને સેનાસહીત, તેજસ્વી અને સર્વોચ્ચ, પૂર્વની જેમ પૂજા કરીને, આમંત્રિત કરી, ઈચ્છિત પ્રાર્થના શિવને અર્પણ કરવી.

યાગાગ્નિશિવયોઃ કૃત્વા નાડીસન્ધાનમાત્મના। શક્ત્યા મૂલાણુના હોમં કુર્ય્યાદઙ્ગૈર્દ્દશાંશતઃ

યજ્ઞ અગ્નિ અને શિવનો સંબંધ પોતાના નાડીઓથી સ્થાપિત કરીને, મૂળ અને શસ્ત્રમુદ્રાથી, દસમાં ભાગે અંગો સાથે હવન કરવું.

ઘૃતસ્ય કાર્ષિકો હોમઃ ક્ષીરસ્ય મધુનસ્તથા। શુક્તિમાત્રાહુતિર્દ્દધ્નઃ પ્રસૃતિઃ પાયસસ્ય તુ

ઘી, દૂધ અને મધનો હવન માટે કાર્ષિક માપ રાખવો; દહીં માટે શુક્તિ જેટલું, અને પાયસ માટે પ્રસૃતિ જેટલું અહૂતિ આપવી.

યથાવત્‌ સર્વ્વભક્ષાણાં લાજાનાં મુષ્ટિસમ્મિતમ્। ખણ્ડત્રયન્તુ મૂલાનાં ફ્લાનાં સ્વપ્રમાણતઃ

બધા ભોજનપદાર્થો માટે લાજનો એક મુઠ્ઠી જેટલો ભાગ યોગ્ય છે; મૂળ માટે ત્રણ ટુકડા, અને ફળો માટે તેમનું યોગ્ય માપ રાખવું.

ગ્રાસાર્દ્ધંમાત્રમન્નાનાં સૂક્ષ્માણિ પઞ્ચ હોમયેત્। ઇક્ષોરાપર્વ્વિકં માનં લતાનામઙ્ગુલદ્વયમ્

અન્ન માટે અડધો ગ્રાસ, અને સૂક્ષ્મ વસ્તુઓ માટે પાંચ અહૂતિ આપવી; ઈક્ષુ માટે અપર્વિક જેટલું, અને વેલવાળી વસ્તુઓ માટે બે આંગળી જેટલું માપ રાખવું.

પુષ્પં પત્રં સ્વમાનેન સમિધાં તુ દસાઙ્ગુલમ્। ચન્દ્રચન્દનકાશ્મીરકસ્તૂરીયક્ષકર્દ્દમાન્

ફૂલ અને પાંદડાં માટે તેમનું પોતાનું માપ રાખવું; સમિધ માટે દસ આંગળી જેટલું; ચંદ્રકાંતિ, ચંદન, કાશ્મીર, કસ્તૂરી અને યક્ષકર્દમ માટે—

કલાયસમ્મિતાનેતાન્ ગુગ્ગુલું વદરાસ્થિવત્। કન્દાનામષ્ટમં ભાગં જુહુયાદ્વિધિવત્ પરમ્

કલાય જેટલું ગૂગલુ, અને વદરાના પથ્થર જેટલું; કંદ માટે અઠમો ભાગ યોગ્ય રીતે અહૂતિ આપવી.

હોમં નિર્વર્ત્તયેદેવં બ્રહ્મવીજપદૈસ્તતઃ। ઘૃતેન સ્રુચિ પૂર્ણાયાં નિધાયાધોમુખં સ્રુવમ્

આ રીતે બ્રહ્મના બીજમંત્રો સાથે હવન કરવો; ઘીથી ભરેલી સૃચી નીચે દિશામાં રાખવી.

સ્રુગગ્રે પુષ્પમારોપ્ય પઞ્ચાદ્વામેન પાણિના। પુનઃ સવ્યેન તૌ ધૃત્વા શઙ્ખસન્નિભમુદ્રયા

સૃચીના અગ્ર પર ફૂલ મૂકીને, ડાબા હાથથી પકડી, પછી બંનેને જમણા હાથથી પકડી, શંખ જેવી મુદ્રા બનાવવી.

સમુદ્ગતોઽર્દ્ધકાયશ્ચ સમપાદઃ સમુત્થિતઃ। નાભૌ તન્મૃલમાધાય સ્રુગગ્રવ્યગ્રલોચનઃ

અડધું શરીર ઊંચું કરીને, પગ સરખા રાખી, ફૂલ નાભિ પર મૂકવું અને સૃચીનો અગ્ર આંખ તરફ રાખવો.

બ્રહ્માદિકારણાત્યાગાદ્વિનિઃ સૃત્ય સુષુમ્‌ણયા । વામસ્તનાન્તમાનીય તયોર્મૂલમતન્દ્રિતઃ

બ્રહ્મથી શરૂ થતી કારણોને છોડીને, સુષુમ્ના મારફતે બહાર લાવી, ડાબા સ્તન સુધી લાવી, તેમનાં મૂળ પર ધ્યાનપૂર્વક રાખવું.

મૂલમન્ત્રમવિસ્પષ્ટં વૌષડન્તં સમુચ્ચરેત્। તદગ્નૌ જુહુયાદાજ્યં યવસમ્મિતધારયા

મૂળમંત્ર સ્પષ્ટ નહીં, 'વૌષટ' સાથે ઉચ્ચારવું; પછી યવ જેટલું ઘી અગ્નિમાં અહૂતિ આપવી.

આચામં ચન્દનં દત્વા તામ્બૂલપ્રભૃતીનપિ। ભક્ત્યા તદ્‌ભૂતિમાવન્દ્ય વિદધ્યાત્પ્રણતિં પરં

આચમન કરીને, ચંદન અને તાંબુલ વગેરે અર્પણ કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક તેની મહિમાને વંદન કરી, શ્રેષ્ઠ પ્રણામ કરવો.

તતો વહ્ણિં સમબ્યર્ચ્ય ફડન્તાસ્ત્રેણ સંવરાન્। સંહારમુદ્રયાહૃત્ય ક્ષમસ્વેત્યભિધાય ચ

પછી અગ્નિને યોગ્ય રીતે પૂજ્યા પછી, 'ફટ' મંત્રથી સંયમો ભેગા કરીને, સંહારમુદ્રા સાથે 'ક્ષમાવો' કહેવું.

ભાસુરાન્ પરિધીસ્તાંશ્ચ પૂરકેણ હૃદાઽણુના । શ્રદ્ધ્યા પરયાત્મીયે સ્થાપયેત્ હૃદમ્બુજે

પ્રભાસિત પરિધિઓ, શ્વાસ અને સુક્ષ્મ હૃદય સાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક પોતાના હૃદયના કમળમાં સ્થાપિત કરવું.

સર્વપાકાગ્રમાદાય કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ । અન્તર્વહિર્બલિં દદ્યાદાગ્નેય્યાં કુણ્ડસન્નિધૌ

મુખ્ય પાક લીધા પછી, બે મંડળ તૈયાર કરી, અગ્નિકુંડ પાસે અંદર અને બહાર બલિ અર્પણ કરવો.

ઓં હાં રુદ્રેભ્યઃ સ્વાહા પૂર્વે માતૃબ્યો દક્ષિણે તથા। વારુણે હાં ગણેભ્યશ્ચ સ્વાહા તેભ્યસ્ત્વયં બલિઃ

ઓમ હાં, પૂર્વમાં રુદ્રોને સ્વાહા, દક્ષિણમાં માતાઓને પણ; વારુણમાં હાં, ગણોને સ્વાહા; આ બલિ તેમ માટે છે.

ઉત્તરે હાઞ્ચ યક્ષેભ્ય ઈશાને હાં ગ્રહેભ્ય ઉ । અગ્નૌ હામસુરેભ્યસ્ચ રક્ષોબ્યો નૈર્ઋતે બલિઃ

ઉત્તર તરફ યક્ષોને હાં, ઈશાનમાં ગ્રહોને હાં; અગ્નિમાં અસુરોને હાં, નૈઋત દિશામાં રાક્ષસોને બલિ.

વાયવ્યે હાઞ્ચ નાગેભ્યો નક્ષત્રેભ્યશ્ચ મધ્યતઃ। હાં રાશિભ્યઃ સ્વાહા વહ્નૌ વિશ્વેભ્યો નૈર્ઋતે તથા

વાયવ્ય દિશામાં નાગોને હાં, મધ્યમાં નક્ષત્રોને હાં; રાશિઓને હાં, સ્વાહા; અગ્નિમાં વિશ્વોને અને નૈઋત દિશામાં પણ બલિ.

વારુણ્યાં ક્ષેત્રપાલાય અન્તર્બલિરુદાહૃતઃ। દ્વિતીયે મણ્ડલે વાહ્યે ઇન્દ્રાયાગ્નિયમાય ચ

પશ્ચિમમાં ક્ષેત્રપાલને અંદર બલિ અર્પણ કરવો; બીજા મંડળમાં, બહાર, ઇન્દ્ર અને અગ્નિયમને બલિ આપવો.