અગ્નિપુરાણમ્

સીતાયા હરણં પાપં કૃતન્ત્વં હિ ગુરુર્યતઃ। અતો ગચ્છામિ યુદ્ધાય રામં હન્મિ સવાનરમ્

"તમે, મારા મોટા, સીતાજીનું અપહરણ કરીને પાપ કર્યું છે. હવે હું યુદ્ધ કરવા જઈશ અને રામ તથા વાનરોને મારી નાખીશ."

ઇત્યુક્ત્વા વાનરાન્ સર્વાન્ કુમ્ભકર્ણો મમર્દ્દ હ। ગૃહીતસ્તેન સુગ્રીવઃ કર્ણનાસં ચકર્ત્ત સઃ

આવી વાત કહીને, કુંભકર્ણે બધાં વાનરોને પછાડ્યા. તેણે સુગ્રીવને પકડી, તેના કાન અને નાક કાપી નાખ્યા.

કર્ણનાસાવિહીનોઽસૌ ભક્ષ યામાસ વાનરાન્। અથ કુમ્ભો નિકુમભશ્ચ મકરાક્ષશ્ચ રાક્ષસઃ

કાન અને નાક વિહોણો સુગ્રીવ વાનરોમાં ભક્ષિત થયો. પછી કુંભ, નિકુંભ અને રાક્ષસ મકરાક્ષ આવ્યા.

તતઃ પાદૌ તતશ્છિત્ત્વા શિરો ભૂમૌ વ્યપાતયત્ । અથ કુમ્ભો નિકુમ્ભશ્ચ મકરાક્ષશ્ચ રાક્ષસઃ

પછી તેણે તેમના પગ કપ્યા અને માથાં જમીન પર ફેંકી દીધાં. ત્યારબાદ કુંભ, નિકુંભ અને રાક્ષસ મકરાક્ષ આવ્યા.

મહોદરો મહાપાર્શ્વો મત્ત ઉન્તત્તરાક્ષસઃ। પ્રઘસો ભાસકર્ણશ્ચ વિરૂપાક્ષસ્છ સંયુગે

મહોદર, મહાપાર્શ્વ, ઉગ્ર અને મસ્ત રાક્ષસ, પ્રઘાસ, ભાસકર્ણ અને વિરૂપાક્ષ યુદ્ધમાં ઉતર્યા.

દેવાન્તકો નરાન્તશ્ચ ત્રિશિરાશ્ચાતિકાયકઃ। રામેણ લક્ષ્મણેનૈતે વાનરૈઃ સવિભીષણૈઃ

દેવાંતક, નરાંતક અને શક્તિશાળી ત્રિશિરા—આ બધાને રામ, લક્ષ્મણ, વાનરો અને વિભીષણે સામનો કર્યો.

યુધ્યમાનાસ્તથાહ્યન્યે રાક્ષસાભુવિ પાતિતાઃ। ઇન્દ્રજિન્માયયા યુધ્યન્ રામાદીન્ સમ્બબન્ધ હ

આ અને બીજા રાક્ષસો યુદ્ધ કરતાં હતાં, પણ યુદ્ધભૂમિ પર પડી ગયા. ઇન્દ્રજિતે માયાથી રામ અને બીજાઓને બંધનમાં લીધા.

વરદત્તૈર્નાગબાણૈ રોષધ્યા તૌ વિશલ્યકૌ। વિશલ્યયાવ્રણૌ કૃત્વા મારુત્યાનીતપર્વને

વરદાનરૂપ નાગબાણ અને પવનપુત્ર હનુમાન લાવેલી ઔષધિથી બંનેને ઘા અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરી સ્વસ્થ બનાવ્યા.

હનૂમાન્ ધારયામાસ તત્રાગં યત્ર સંશ્થિતઃ। નિકુમ્ભિલાયાં હોમાદિ કુર્વન્તં તં હિ લક્ષ્મણઃ

હનુમાન એ તે પર્વત લાવ્યો જ્યાં ઔષધિ હતી. ત્યાં લક્ષ્મણે નિકુંભિલા ખાતે યજ્ઞ કરતા ઇન્દ્રજિત પર આક્રમણ કર્યું.

શરૈરિન્દ્રજિતં વીરં યુદ્ધે તં તુ વ્યશાતયત્। રાવણઃ શોકસ્ન્તપ્તઃ સીતાં હન્તું સમુદ્યતઃ

લક્ષ્મણે યુદ્ધમાં તીરો વડે વીર ઇન્દ્રજિતને સંહાર્યો. રાવણ દુઃખથી વ્યાકુળ થઈને સીતાજીને મારવા તૈયાર થયો.

અવિન્ધ્યવારિતો રાજરથસ્યઃ સબલૌયયૌ। ઇન્દ્રોક્તો માતલીરામં રથસ્થં પ્રચકાર તમ્

અવિંધ્યાએ રોક્યા પછી રાજા પોતાની સેના અને રથ સાથે નીકળી પડ્યો. ઇન્દ્રના આદેશે માતલીએ રામને રથ પર બેસાડ્યો.

રામરાવણયોર્યુદ્ધં રામરાવણયોરિવ। રાવણો વાનરાન્ હન્તિ મારુત્યાદ્યાશ્ચ રાવણમ્

રામ અને રાવણ વચ્ચેનું યુદ્ધ એ જ રીતે થયું હતું જેમ પહેલાં થયું હતું. રાવણે વાનરોને માર્યા, અને મારુતિ તથા બીજા વાનરોએ રાવણને ઘાયલ કર્યો.

રામઃ શસ્ત્રૈસ્તમસ્ત્રૈશ્ચ વવર્ષ જલદો યથા। તસ્ય ધ્વજં સ ચિચ્છેદ રથમશ્વાંશ્ચ સારથિમ્

રામે શસ્ત્રો અને અસ્રોનો વરસાદ કર્યો, જેમ વાદળ વરસાદ કરે છે. તેણે રાવણનો ધ્વજ, રથ, ઘોડા અને સારથીને કાપી નાખ્યા.

ધનુર્બાહૂઞ્છિરાંસ્યેવ ઉત્તિષ્ઠન્તિ શિરાંસિ હિ। પૈતામહેન હૃદયં ભિત્ત્વા રામેણ રાવણઃ

રામે બ્રહ્માના શસ્ત્રથી રાવણનું હૃદય ભેદ્યું, ત્યારે તેની ધનુષ્ય, હાથ અને માથાં જમીન પર પડતાં હતાં.

ભૂતલે પાતિતઃ સર્વૈ રાક્ષસૈ રુરુદુઃ સ્ત્રિયઃ। આશ્વાસ્ય તઞ્ચ સંસ્કૃત્ય રામજ્ઞપ્તો વિભીષણઃ

જ્યારે રાવણ જમીન પર પડ્યો, ત્યારે બધા રાક્ષસી સ્ત્રીઓ રડવા લાગી. રામના આદેશે વિભીષણે તેને શાંત પાડ્યો અને અંત્યક્રિયા કરી.

હનૃમતાનયદ્રામઃ સીતાં શુદ્ધાં ગૃહીતવાન્। રામો વહ્નૌ પ્રવિષ્ટાન્તાં શુદ્ધામિન્દ્રાદિભિઃ સ્તુતઃ

શત્રુનો નાશ કર્યા પછી રામે પવિત્ર સિતાને સ્વીકારી. સિતા અગ્નિમાં પ્રવેશી શુદ્ધ સાબિત થઈ અને ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓએ તેની પ્રશંસા કરી.

બ્રહ્મણા દશરથેન ત્વં વિષ્ણ્ રાક્ષસમર્દ્દનઃ। ઇન્દ્રૌર્ચ્ચિતોઽમૃતવૃષ્ટ્યા જીવયામાસ વાનરાન્

બ્રહ્મા અને દશરથએ, હે વિષ્ણુ, તને પૂજ્યા. ઇન્દ્રે અમૃતનો વરસાદ કરીને વાનરોને જીવંત કર્યા.

રામેણ પૂજિતા જગ્મુર્યુદ્ધં દૃષ્ટ્વા દિવઞ્ચ તે । રામો વિભીષણાયાદાલ્લઙ્કામભ્યર્ચ્ય વાનરાન્

રામે જે દેવતાઓનું સન્માન કર્યું હતું, તેઓ યુદ્ધ જોઈને સ્વર્ગે ગયા. રામે વાનરોની પૂજા કરી અને વિભીષણને લંકા આપી.

સસીતઃ પુષ્પકે સ્થિત્વા ગતમાર્ગેણ વૈ ગતઃ। દર્શયન્ વનદુર્ગાણિ સીતાયૈ હૃષ્ટમાનસઃ

સિતા સાથે રામ પુષ્પકમાં બેઠા અને જે માર્ગે આવ્યા હતા તે માર્ગે ગયા. તેણે આનંદથી સિતાને જંગલના કિલ્લા બતાવ્યા.

ભરદ્વાજં નમસ્કૃત્ય નન્દિગ્રામં સમાગતઃ। ભરતેન નતશ્ચાગાદયોધ્યાન્તત્ર સંશ્થિતઃ

ભરદ્વાજને વંદન કરીને રામ નંદિગ્રામ પહોંચ્યા. ત્યાં ભરતે તેમને વંદન કર્યું અને પછી રામ અયોધ્યામાં સ્થિર થયા.

વસિષ્ઠાદીન્નમસ્કૃત્ય કૌશલ્યાઞ્ચૈવ કેકયીમ્ । સુમિત્રાં પ્રાપ્તરાજ્યોઽથ દ્વિજાદીન્ સોઽભ્યપૂજયત્

વસિષ્ઠ અને બીજા મહર્ષિઓને, તેમજ કૌશલ્યા, કૈકેયી અને સુમિત્રાને વંદન કરીને, રાજ્ય મેળવ્યા પછી રામે બ્રાહ્મણોનું સન્માન કર્યું.

વાસુદેવં સ્વમાત્માનમશ્વમેધૈરથાયજત્। સર્વદાનાનિ સ દદૌ પાલયામાસ સ પ્રજાઃ

રામે પોતાના આત્મા, વસુદેવની, અશ્વમેઘ યજ્ઞથી પૂજા કરી. તેણે બધાં દાન આપ્યાં અને પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું.

પુત્રવદ્ધર્મ્મકામાદીન્ દુષ્ટનિગ્રહણે રતઃ। સર્વધર્મ્મપરો લોકઃ સર્વશસ્યા ચ મેદિની

રામે પ્રજાને પુત્ર સમાન પ્રેમ આપ્યો, ધર્મ અને કામમાં તત્પર રહ્યો, દુષ્ટોને દંડ આપતો રહ્યો. આખી પ્રજા ધર્મમાં લાગેલી રહી અને ધરતી પર સર્વત્ર સમૃદ્ધિ હતી.

નારદ ઉવાચ રાજ્યસ્થં રાઘવં જગ્મુરગસ્ત્યાદ્યાઃ સુપૂજિતાઃ। ધન્યસ્ત્વં વિજયી યસ્માદિન્દ્રજિદ્વિનિપાતિતઃ

નારદે કહ્યું: અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ રામ પાસે આવ્યા, તેમને ખૂબ સન્માન મળ્યું. હે રામ, તું ધન્ય અને વિજયી છે, કારણ કે ઇન્દ્રજિત તારા હાથે મારાયો.

બ્રહ્માત્મજઃ પુલસ્ત્યોભૂદ્ વિશ્રવાસ્તસ્યનૈકષી। પુષ્પોત્કટાભૂત્ પ્રથમા તત્પુત્રોભૂદ્ધનેશ્વરઃ

બ્રહ્માના પુત્ર પુલસ્ત્યના નૈકષી નામની પત્નીથી વિશ્રવાસ જન્મ્યા. પુષ્પોત્કટા તેમની પ્રથમ પત્ની હતી અને તેનો પુત્ર ધનના દેવ બન્યો.

નૈકષ્યાં રાવણો જજ્ઞે વિંશદ્બાહુર્દ્દશાનનઃ। તપસા બ્રહ્મદત્તેન વરેણ જિતદૈવતઃ

નૈકષીમાંથી રાવણ જન્મ્યો, જેને વીસ હાથ અને દસ માથાં હતાં. તેણે તપ અને બ્રહ્માના વર્દાનથી દેવતાઓને જીત્યા.

કુમ્ભકર્ણઃ સનિદ્રોઽભૂદ્ધર્મ્મિષ્ઠોઽભૂદ્ધિભીષણઃ। સ્વસા શૂર્પણખા તેષાં રાવણાન્મેઘનાદકઃ

કુંભકર્ણ હંમેશા ઊંઘતો રહેતો, વિભીષણ ધર્મનિષ્ઠ હતો. તેમની બહેન શૂર્પણખા હતી અને રાવણનો પુત્ર મેઘનાદ હતો.

ઇન્દ્રં જિત્વેન્દ્રજિચ્ચાભૂદ્રાવણાદધિકો બલી। હતસ્ત્વયા લક્ષમણેન દેવાદેઃ ક્ષેમમિચ્છતા

ઇન્દ્રજિતે ઇન્દ્રને જીત્યો અને રાવણથી પણ વધુ બળવાન થયો. પણ તું અને લક્ષ્મણે, દેવતાઓના કલ્યાણ માટે, તેને માર્યા.

ઇત્યુક્ત્વા તે ગતા વિપ્રા અગસ્ત્યાદ્યા નમસ્કૃતાઃ। દેવપ્રાર્થિતરામોક્તઃ શત્રુઘ્નો લવણાર્દ્દનઃ

આ રીતે કહીને અગસ્ત્ય અને બીજા મહર્ષિઓ, જેમને સન્માન મળ્યો હતો, ચાલ્યા ગયા. દેવતાઓની વિનંતીથી રામે શત્રુઘ્નના, લવણના વિજયની વાત કહી.