અગ્નિપુરાણમ્

વજ્રીકરણમન્ત્રેણ હૃદા દર્ભેશ્ચતુષ્પથમ્। અક્ષપાત્રન્તતનુત્રેણ વિન્યસેદ્વિષ્ટરં હૃદા

વજ્રમંત્ર અને હૃદયથી, દર્ભાથી ચાર માર્ગો ગોઠવવા; તાંત્રમંત્રથી, હૃદયથી આસન ગોઠવવું.

હૃદા વાગીશ્વરીં તત્ર ઈશમાવાહ્ય પૂજયેત્। વહ્નિં સદાશ્રયાનીતં શુદ્ધપાત્રોપરિસ્થિતમ્

હૃદયથી વાગીશ્વરીને ત્યાં બોલાવી, ઈશ્વરનું પૂજન કરવું; યોગ્ય રીતે લાવેલી અગ્નિ શુદ્ધ પાત્ર પર રાખવી.

ક્રવ્યાદાંશંપરિત્યજ્ય વીક્ષણાદિવિશોધિતમ્। ઔદર્ય્યં ચૈન્દવં ભૌતં એકીકૃત્યાનલત્રયમ્

માંસાહારી ભાગ દૂર કરીને, નિરીક્ષણ વગેરેથી શુદ્ધ કરી, શરીર, ચંદ્ર અને ભૂત અગ્નિને એકત્ર કરવું.

ઓં હૂં વહ્નિચૈતન્યાય વહ્નિવીજેન વિન્યસેત્। સંહિતામન્ત્રિતં વહ્નિ ધેનુમુદ્રામૃતીકૃતમ્

ૐ હૂં અગ્નિ ચૈતન્ય માટે, અગ્નિ બીજથી સ્થાપિત કરવું; સંહિતામંત્રથી સશક્ત અગ્નિને ગૌમુદ્રાથી અમૃતરૂપ કરવું.

રક્ષિતં હેતિમન્ત્રેણ કવચેનાવગુણ્ઠિતમ્। પૂજિતન્ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય કુણ્ડસ્યોદ્‌ર્ધ્વં પ્રદક્ષિણમ્

હેતિમંત્રથી રક્ષિત અને વર્મથી આવરિત, પૂજનસૂત્ર લઈને, કુંડની ઉપરથી દાયાં ફરવું.

શિવવીજમિતિ ધ્યાત્વા વાગીશાગર્ભગોચરે। વાગીશ્વરેણ દેવેન ક્ષિપ્યમાનં વિભાવયેત્

શિવના બીજનું ધ્યાન કરીને, વાણીની દેવીના ક્ષેત્રમાં, વાણીના દેવ દ્વારા એ બીજ ફેંકવામાં આવે છે એમ કલ્પના કરવી.

ભૂમિષ્ઠજાનુકો મન્ત્રી હૃદાત્મસમ્મુખં ક્ષિપેત્। તતોઽન્તસ્થિતવીજસ્ય નાભિદેશે સમૂહમ્

મંત્રોચારક જમીન પર બેસીને, ઘૂંટણ વાળીને, હૃદય તરફ, પોતાને સામેથી એ બીજ દિશામાં મોકલે; પછી, નાભિ વિસ્તારમાં અંદર રહેલા બીજને એકત્ર કરે.

સમ્ભૃતિં પરિધાનસ્ય શૌચમાચમનં હૃદા। ગર્ભાગ્નેઃ પૂજનં કૃત્વા તદ્રક્ષાર્થં શરાણુના

હૃદયથી સંચય, વસ્ત્ર ધારણ, શુદ્ધિ અને આચમન કરે; પછી ગર્ભાગ્નિનું પૂજન કરીને, તેને રક્ષણ માટે શસ્ત્રથી સુરક્ષિત કરે.

વધ્નીયાદ્ગર્ભજં દેવ્યાઃ કકઙ્કણં પાણિપલ્લવે। ગર્ભાધાનાય સમ્પૂજ્ય સદ્યોજાતેન પાવકમ્

ગર્ભમાંથી જન્મેલી દેવીનું કંકણ, કોમળ હાથ પર બાંધે; ગર્ભાધાન માટે, સદ્યોજાતથી અગ્નિનું પૂજન કરે.

તતો હૃદયમન્ત્રેણ જુહુયાદાહુતિત્રયમ્। પુંસવનાય વામેન તૃતીયે માસિ પૂજયેત્

પછી, હૃદયમંત્રથી ત્રણ આહુતિ આપે; પુંસવન માટે, ત્રીજા મહિનામાં ડાબા હાથથી પૂજન કરે.

આહુતિત્રિતયં દદ્યાચ્છિરસામ્બુકણાન્વિતં। સીમન્તોન્નયનં ષષ્ઠે માસિ સમ્પૂજ્ય રૂપિણા

ત્રણ આહુતિ, શિર પર પાણીના ટીપાં સાથે આપે; સીમંતનો વિધિ, છઠા મહિનામાં રૂપનું પૂજન કરીને કરે.

જુહુયાદાહુતીસ્તિસ્ત્રઃ શિખયા શિખયૈવ તુ। વક્ત્રાઙ્ગકલ્પનાં કુર્ય્યાદ્વક્ત્રોદ્‌ઘાટનનિષ્કૃતી

ત્રણ આહુતિ શીખા વડે, શીખા જથી આપે; પછી, મુખના અંગોની રચના કરે અને મુખ ખુલવાની તથા શુદ્ધિની વિધિ કરે.

જાતકર્મ્મંનૃકર્મ્મભ્યાં દશમે માસિ પૂર્વવત। વહ્નિ સન્ધુક્ષ્ય દર્ભાદ્યૈઃ સ્નાનં ગર્ભમલાપહં

જાતકર્મ અને નૃકર્મ, દસમા મહિનામાં પૂર્વની રીતે કરે; દર્ભા ઘાસથી અગ્નિ પ્રગટાવી, ગર્ભમલ દૂર કરવા માટે સ્નાન કરે.

સુવર્ણબન્ધનં દેવ્યા કૃતં ધ્યાત્વા હૃદાર્ચ્ચયેત્। સદ્યઃ સૂતકનાશાય પ્રોક્ષયેદસ્ત્રવારિણા

દેવી માટે બનાવેલા સુવર્ણ બંધનનું ધ્યાન કરીને, હૃદયથી પૂજન કરે; જન્મ પછી તરત જ સુતક દૂર કરવા માટે, શસ્ત્રમંત્રથી જળ છાંટે.

કુમ્ભન્તુ વહિરસ્ત્રેણ તાડયેદ્વર્મ્મણોક્ષયેત્। અસ્ત્રેણોત્તરપૂર્વ્વાગ્રાન્મેખલાસુ વહિઃ કુશાન્

કુંભને બહાર શસ્ત્રથી આઘાત આપે અને કવચથી શુદ્ધ કરે; શસ્ત્રથી મેખલાના ઉપર અને નીચેના છેડા સ્પર્શે, અને કુશા ઘાસ બહાર મૂકે.

આસ્થાપ્ય સ્થાપયેત્તેષુ હૃદા પરિધિવિસ્તરં। વક્તાણામસ્ત્રમન્ત્રેણ તતો નાલાપન્તુત્તયે

એ બધાને સ્થિર કરીને, હૃદયથી પરિધિ વિસ્તારે; પછી, વક્તાઓ માટે શસ્ત્રમંત્રથી, સ્ટોકના ત્રણ છેડા સંબોધે.

સમિધઃ પઞ્ચ હોતવ્યાઃ પ્રાન્તે મૂલે ઘૃતપ્લુતાઃ। બ્રહ્માણં શઙ્કરં વિષ્ણુમનન્તઞ્ચ હૃદાર્ચ્ચયેત્

પાંચ સમિદ, ઘીથી પલાળેલી, છેડા અને મૂળ પર અર્પણ કરે; હૃદયથી બ્રહ્મા, શંકર, વિષ્ણુ અને અનંતનું પૂજન કરે.

દૂર્વાક્ષતૈશ્ચ પર્ય્યન્તં પરિધિસ્થાનનુક્રમાત્। ઇન્દ્રાદીશાનપર્ય્યન્તાન્વિષ્ટરસ્થાનનુક્રમાત્

દૂર્વા અને અખંડિત ચોખા વડે, પરિધિમાં ક્રમશઃ ફેરવે; ઇન્દ્રથી ઈશાન સુધી, વિસ્તૃત સ્થાનોમાં અનુક્રમથી ફેરવે.

અગ્નેરભિમુશીભૂતાન્ નિજદિક્ષુ હૃદાર્ચ્ચયેત્। નિનાર્ય્ય વિઘ્નસઙ્ઘાતં વાલકં પાલયિષ્યથ

અગ્નિ સાથે સંકળાયેલા જે જે દિશામાં છે, તેમને હૃદયથી પૂજન કરે; આમ, અવરોધો દૂર થશે અને બાળકનું રક્ષણ થશે.

શૈવીમાજ્ઞામિમાન્તેષાં શ્રાવયેત્તદનન્તમ્। ગૃહીત્વા સ્રુક્‌સ્રુવાવલૂર્ધ્વવદનાધોમુખૈઃ ક્રમાત્

અંતે, એ બધાને શૈવ આજ્ઞા સંભળાવે; પછી, સ્રુક અને સ્રુવા લઈ, ઉપર અને નીચે મોઢા પ્રમાણે ક્રમશઃ કરે.

પ્રતાપ્યાગ્નૌ ત્રિધા દર્ભમૂલમધ્યાગ્રકૈઃ સ્પરૃશેત્ । કુશસ્પૃષૃપ્રદેશે તુ આત્મવિદ્યાશિવાત્મકં

અગ્નિમાં તાપ્યા પછી, દર્ભાના મૂળ, મધ્ય અને છેડા સ્પર્શે; કુશા ઘાસ સ્પર્શેલા સ્થળે, આત્મવિદ્યાની શિવરૂપતા સ્થાપિત કરે.

ક્રમાત્તત્ત્વત્રયં ન્યસ્ય હાં હીં હૂં સં રવૈઃ ક્રમાત્। સ્રુચિ શક્તિં સ્તુવે શમ્ભું વિન્યસ્ય હૃદયાણુના

ક્રમશઃ તત્વત્રયને હાં, હીં, હૂં, સં અને રા ધ્વનિ સાથે સ્થાપિત કરે; સ્રુચિમાં શક્તિ અને શંભુની સ્તુતિ, હૃદયના અણુને સ્થાપિત કરીને કરે.

ત્રિસૂત્રીવેષ્ટિતગ્રીવૌ પૂજિતૌ કુસુમાદિભિઃ। કુશાનામુપરિષ્ટાત્તૌ સ્થાપયિત્વા સ્વદક્ષિણે

ત્રણ સૂત્રથી ગળા વળેલા બેને, ફૂલ વગેરેથી પૂજ્યા પછી, કુશા ઘાસની ઉપર, પોતાના જમણા બાજુ પર મૂકે.

ગવ્યમાજ્યં સમાદાય વીક્ષણાદિવિશોધિતં। સ્વકાં બ્રહ્મમયીં મૂર્ત્તિ સઞ્ચિન્ત્યાદાય તદ્‌ઘૃતં

ગાયનું શુદ્ધ ઘી લઈ, જોવાની અને અન્ય રીતોથી શુદ્ધ કરેલું હોય, પોતાના સ્વરૂપને બ્રહ્મરૂપમાં કલ્પના કરીને, એ ઘી લેવું.

કુણ્ડસ્યોર્ધ્વં હૃદાવર્ત્યં ભ્રામયિત્વાગ્નિગોચરે। પુનર્વ્વિષ્ણુમયીં ધ્યાત્વા ઘૃતમીશાનગોચરે

કુંડના ઉપર, હૃદયના સ્તરે, અગ્નિની નજીક, એ ઘી ફેરવીને, ફરીથી વિષ્ણુરૂપનું ધ્યાન કરીને, એ ઘી ઈશાનના ક્ષેત્રમાં મૂકવું.

ધૃત્વાદાય કુશાગ્રેણ સ્વાહાન્તં શિરસાણુના । જુહુયાદ્વિષ્ણવે વિન્દું રુદ્રરૂપમનન્તરં

કુશના અગ્રથી એ ઘી લઈને, 'સ્વાહા' બોલતાં, માથું થોડું ઝુકાવી, એક બિંદુ વિષ્ણુને અર્પણ કરવું અને તરત જ રુદ્રને પણ અર્પણ કરવું.

બાવયન્નિજમાત્માનં નાભૌ ધૃત્વા પ્લવેત્તતઃ। પ્રાદેશમાત્રદર્ભાભપ્યામઙ્ગુષ્ઠાનામિકાગ્રકૈઃ

પોતાના આત્માનું ધ્યાન કરીને, એ ઘી નાભિ પર રાખવું અને પછી તરવું; એક હથેળી જેટલી લાંબી દર્ભા ઘાસ, અંગૂઠા અને અનામિકા અગ્રથી ઉપયોગ કરવો.

ધૃતાભ્યાં સમ્મુખં વહ્નેરસ્ત્રેણાપ્લવમાચરેત્। હૃદાત્મસમ્મુખં તદ્વત્ કુર્યાત્ સમ્પ્લવનન્તતઃ

બંને હાથમાં દર્ભા પકડી, અગ્નિ સામે, શસ્ત્રમુદ્રાથી તરવું; એ જ રીતે, હૃદય અને આત્મા સામે, પછીનું તરવું કરવું.

હૃદાલબ્ધદગ્ધદર્ભં શસ્ત્રક્ષેપાત્ પવિત્રયેત્। દીપ્તેનાપરદર્ભેણ નિવાહ્યાનેન દીપયેત્

હૃદય પર દર્ભા ઘાસ દહેલી હોય, એ શસ્ત્રમુદ્રાથી ફેંકીને શુદ્ધ કરવું; બીજી પ્રગટેલી દર્ભા વડે એને ઝાડવું અને પ્રગટાવવું.