અગ્નિપુરાણમ્

ઉત્તરે હાઞ્ચ યક્ષેભ્ય ઈશાને હાં ગ્રહેભ્ય ઉ । અગ્નૌ હામસુરેભ્યસ્ચ રક્ષોબ્યો નૈર્ઋતે બલિઃ

ઉત્તર તરફ હાં યક્ષોને; ઈશાન દિશામાં હાં ગ્રહોને; અગ્નિમાં હાં અસુરોને; અને નૈઋત દિશામાં રાક્ષસોને બલિ અર્પણ છે.

વાયવ્યે હાઞ્ચ નાગેભ્યો નક્ષત્રેભ્યશ્ચ મધ્યતઃ। હાં રાશિભ્યઃ સ્વાહા વહ્નૌ વિશ્વેભ્યો નૈર્ઋતે તથા

વાયવ્ય દિશામાં હાં નાગોને; મધ્યમાં નક્ષત્રોને; હાં રાશિઓને સ્વાહા; અગ્નિમાં સર્વેને અને નૈઋત દિશામાં પણ.

વારુણ્યાં ક્ષેત્રપાલાય અન્તર્બલિરુદાહૃતઃ। દ્વિતીયે મણ્ડલે વાહ્યે ઇન્દ્રાયાગ્નિયમાય ચ

પશ્ચિમ દિશામાં, આંતરિક બલિ ક્ષેત્રપાલ માટે છે; બીજા, બહારના મંડળમાં, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને યમ માટે છે.

નૈર્ઋતાય જલેશાય વાયવે ધનરક્ષિણે। ઈશાનાય ચ પૂર્વાદૌ હીશાને બ્રહ્મણે નમઃ

નૈઋત, જલના સ્વામી, વાયુ, ધનના રક્ષક, પૂર્વના આરંભમાં ઈશાન અને બ્રહ્મરૂપ ઈશાનને નમન.

નૈર્ઋતે વિષ્ણવે સ્વાહા વાયસાદેર્વહિર્બલિઃ। બલિદ્વયગતાન્મન્ત્રાન્ સંહારમુદ્રયાઽઽત્મનિ

નૈઋત અને વિષ્ણુને સ્વાહા; કાગ અને અન્ય માટે બહારનું બલિ; બંને બલિ માટેના મંત્રો સંહાર મુદ્રાથી આત્મામાં વિલય કરવું.

ઈશ્વર ઉવાચ અર્ઘપાત્રકરો યાયાદગ્ન્યાગારં સુસંવૃતઃ। યાગોપકરણં સર્વં દિવ્યદૃષ્ટ્યા ચ કલ્પયેત્

ઈશ્વર બોલ્યા: અર્ઘ્યપાત્ર લઈને, સારી રીતે બંધ થયેલ અગ્નિગૃહમાં જઈ, તમામ યજ્ઞ સાધનો દિવ્ય દૃષ્ટિથી તૈયાર કરવું.

ઉદઙ્‌મુખઃ કુણ્ડમીક્ષેત્ પ્રોક્ષણં તાડનં કુશૈઃ। વિદધ્યાદસ્ત્રમન્ત્રેણ વર્મ્મણાભ્યુક્ષણં મતં

ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને, કુંડનું નિરીક્ષણ કરવું, કુશથી છાંટવું અને તાડવું, વર્મમંત્રથી કરવું અને વર્મથી છાંટવું.

ખડ્ગેન ખાતમુદ્ધારં પૂરણં સમતામપિ। કુર્વીત વર્મ્મણા સેકં કુટ્ટનન્તુ શરાત્મના

ખડગથી ખોદેલી જમીન કાઢવી, ભરવી અને સમતલ કરવી; વર્મથી છાંટવું અને શરમંત્રથી કુંડમાં પીસવું.

સમ્માર્જ્જનં સમાલેપં કલારૂપપ્રકલ્પનમ્। ત્રિસૂત્રીપરિધાનં ચ વર્મ્મણાભ્યર્ચ્ચનં સદા

હંમેશા સાફ કરવું, લિપવું, કલાની રૂપો ગોઠવવું, ત્રિસૂત્ર ધારણ કરવું અને વર્મથી પૂજન કરવું.

રેખાત્રયમુદક્ કુર્ય્યાદેકાં પૂર્વાનનામધઃ। કુશેન ચ શિવાસ્ત્રેણ યદ્વા તાસાં વિપર્ય્યયઃ

પાણીની ત્રણ રેખાઓ બનાવવી, એક પૂર્વ તરફ, નીચે મોઢું; કુશ અને શિવમંત્રથી, અથવા તેમનો ક્રમ બદલીને.

વજ્રીકરણમન્ત્રેણ હૃદા દર્ભેશ્ચતુષ્પથમ્। અક્ષપાત્રન્તતનુત્રેણ વિન્યસેદ્વિષ્ટરં હૃદા

વજ્રમંત્ર અને હૃદયથી, દર્ભાથી ચાર માર્ગો ગોઠવવા; તાંત્રમંત્રથી, હૃદયથી આસન ગોઠવવું.

હૃદા વાગીશ્વરીં તત્ર ઈશમાવાહ્ય પૂજયેત્। વહ્નિં સદાશ્રયાનીતં શુદ્ધપાત્રોપરિસ્થિતમ્

હૃદયથી વાગીશ્વરીને ત્યાં બોલાવી, ઈશ્વરનું પૂજન કરવું; યોગ્ય રીતે લાવેલી અગ્નિ શુદ્ધ પાત્ર પર રાખવી.

ક્રવ્યાદાંશંપરિત્યજ્ય વીક્ષણાદિવિશોધિતમ્। ઔદર્ય્યં ચૈન્દવં ભૌતં એકીકૃત્યાનલત્રયમ્

માંસાહારી ભાગ દૂર કરીને, નિરીક્ષણ વગેરેથી શુદ્ધ કરી, શરીર, ચંદ્ર અને ભૂત અગ્નિને એકત્ર કરવું.

ઓં હૂં વહ્નિચૈતન્યાય વહ્નિવીજેન વિન્યસેત્। સંહિતામન્ત્રિતં વહ્નિ ધેનુમુદ્રામૃતીકૃતમ્

ૐ હૂં અગ્નિ ચૈતન્ય માટે, અગ્નિ બીજથી સ્થાપિત કરવું; સંહિતામંત્રથી સશક્ત અગ્નિને ગૌમુદ્રાથી અમૃતરૂપ કરવું.

રક્ષિતં હેતિમન્ત્રેણ કવચેનાવગુણ્ઠિતમ્। પૂજિતન્ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય કુણ્ડસ્યોદ્‌ર્ધ્વં પ્રદક્ષિણમ્

હેતિમંત્રથી રક્ષિત અને વર્મથી આવરિત, પૂજનસૂત્ર લઈને, કુંડની ઉપરથી દાયાં ફરવું.

શિવવીજમિતિ ધ્યાત્વા વાગીશાગર્ભગોચરે। વાગીશ્વરેણ દેવેન ક્ષિપ્યમાનં વિભાવયેત્

શિવના બીજનું ધ્યાન કરીને, વાણીની દેવીના ક્ષેત્રમાં, વાણીના દેવ દ્વારા એ બીજ ફેંકવામાં આવે છે એમ કલ્પના કરવી.

ભૂમિષ્ઠજાનુકો મન્ત્રી હૃદાત્મસમ્મુખં ક્ષિપેત્। તતોઽન્તસ્થિતવીજસ્ય નાભિદેશે સમૂહમ્

મંત્રોચારક જમીન પર બેસીને, ઘૂંટણ વાળીને, હૃદય તરફ, પોતાને સામેથી એ બીજ દિશામાં મોકલે; પછી, નાભિ વિસ્તારમાં અંદર રહેલા બીજને એકત્ર કરે.

સમ્ભૃતિં પરિધાનસ્ય શૌચમાચમનં હૃદા। ગર્ભાગ્નેઃ પૂજનં કૃત્વા તદ્રક્ષાર્થં શરાણુના

હૃદયથી સંચય, વસ્ત્ર ધારણ, શુદ્ધિ અને આચમન કરે; પછી ગર્ભાગ્નિનું પૂજન કરીને, તેને રક્ષણ માટે શસ્ત્રથી સુરક્ષિત કરે.

વધ્નીયાદ્ગર્ભજં દેવ્યાઃ કકઙ્કણં પાણિપલ્લવે। ગર્ભાધાનાય સમ્પૂજ્ય સદ્યોજાતેન પાવકમ્

ગર્ભમાંથી જન્મેલી દેવીનું કંકણ, કોમળ હાથ પર બાંધે; ગર્ભાધાન માટે, સદ્યોજાતથી અગ્નિનું પૂજન કરે.

તતો હૃદયમન્ત્રેણ જુહુયાદાહુતિત્રયમ્। પુંસવનાય વામેન તૃતીયે માસિ પૂજયેત્

પછી, હૃદયમંત્રથી ત્રણ આહુતિ આપે; પુંસવન માટે, ત્રીજા મહિનામાં ડાબા હાથથી પૂજન કરે.

આહુતિત્રિતયં દદ્યાચ્છિરસામ્બુકણાન્વિતં। સીમન્તોન્નયનં ષષ્ઠે માસિ સમ્પૂજ્ય રૂપિણા

ત્રણ આહુતિ, શિર પર પાણીના ટીપાં સાથે આપે; સીમંતનો વિધિ, છઠા મહિનામાં રૂપનું પૂજન કરીને કરે.

જુહુયાદાહુતીસ્તિસ્ત્રઃ શિખયા શિખયૈવ તુ। વક્ત્રાઙ્ગકલ્પનાં કુર્ય્યાદ્વક્ત્રોદ્‌ઘાટનનિષ્કૃતી

ત્રણ આહુતિ શીખા વડે, શીખા જથી આપે; પછી, મુખના અંગોની રચના કરે અને મુખ ખુલવાની તથા શુદ્ધિની વિધિ કરે.

જાતકર્મ્મંનૃકર્મ્મભ્યાં દશમે માસિ પૂર્વવત। વહ્નિ સન્ધુક્ષ્ય દર્ભાદ્યૈઃ સ્નાનં ગર્ભમલાપહં

જાતકર્મ અને નૃકર્મ, દસમા મહિનામાં પૂર્વની રીતે કરે; દર્ભા ઘાસથી અગ્નિ પ્રગટાવી, ગર્ભમલ દૂર કરવા માટે સ્નાન કરે.

સુવર્ણબન્ધનં દેવ્યા કૃતં ધ્યાત્વા હૃદાર્ચ્ચયેત્। સદ્યઃ સૂતકનાશાય પ્રોક્ષયેદસ્ત્રવારિણા

દેવી માટે બનાવેલા સુવર્ણ બંધનનું ધ્યાન કરીને, હૃદયથી પૂજન કરે; જન્મ પછી તરત જ સુતક દૂર કરવા માટે, શસ્ત્રમંત્રથી જળ છાંટે.

કુમ્ભન્તુ વહિરસ્ત્રેણ તાડયેદ્વર્મ્મણોક્ષયેત્। અસ્ત્રેણોત્તરપૂર્વ્વાગ્રાન્મેખલાસુ વહિઃ કુશાન્

કુંભને બહાર શસ્ત્રથી આઘાત આપે અને કવચથી શુદ્ધ કરે; શસ્ત્રથી મેખલાના ઉપર અને નીચેના છેડા સ્પર્શે, અને કુશા ઘાસ બહાર મૂકે.

આસ્થાપ્ય સ્થાપયેત્તેષુ હૃદા પરિધિવિસ્તરં। વક્તાણામસ્ત્રમન્ત્રેણ તતો નાલાપન્તુત્તયે

એ બધાને સ્થિર કરીને, હૃદયથી પરિધિ વિસ્તારે; પછી, વક્તાઓ માટે શસ્ત્રમંત્રથી, સ્ટોકના ત્રણ છેડા સંબોધે.

સમિધઃ પઞ્ચ હોતવ્યાઃ પ્રાન્તે મૂલે ઘૃતપ્લુતાઃ। બ્રહ્માણં શઙ્કરં વિષ્ણુમનન્તઞ્ચ હૃદાર્ચ્ચયેત્

પાંચ સમિદ, ઘીથી પલાળેલી, છેડા અને મૂળ પર અર્પણ કરે; હૃદયથી બ્રહ્મા, શંકર, વિષ્ણુ અને અનંતનું પૂજન કરે.

દૂર્વાક્ષતૈશ્ચ પર્ય્યન્તં પરિધિસ્થાનનુક્રમાત્। ઇન્દ્રાદીશાનપર્ય્યન્તાન્વિષ્ટરસ્થાનનુક્રમાત્

દૂર્વા અને અખંડિત ચોખા વડે, પરિધિમાં ક્રમશઃ ફેરવે; ઇન્દ્રથી ઈશાન સુધી, વિસ્તૃત સ્થાનોમાં અનુક્રમથી ફેરવે.

અગ્નેરભિમુશીભૂતાન્ નિજદિક્ષુ હૃદાર્ચ્ચયેત્। નિનાર્ય્ય વિઘ્નસઙ્ઘાતં વાલકં પાલયિષ્યથ

અગ્નિ સાથે સંકળાયેલા જે જે દિશામાં છે, તેમને હૃદયથી પૂજન કરે; આમ, અવરોધો દૂર થશે અને બાળકનું રક્ષણ થશે.