અગ્નિપુરાણમ્

બક્ત્રાણાપેકતાં કુર્ય્યાત્ સ્રુવેણ ઘૃતધારયા। ઓં હાં સદ્યોજાતવામદેવાઘોરતત્‌પુરુષેસાનેભ્યઃ સ્વારા। ઇતીષ્ટવક્ત્રે વક્ત્રાણામન્તર્ભાવસ્તદાકૃતિઃ

ચહેરાઓને એકસાથે લાવી, સ્રુવ વડે ઘી રેડવું. ૐ હાં, સદ્યોજાત, વામદેવ, અઘોર, તત્પુરુષ અને ઈશાનને સ્વારાં. આ રીતે, ઇચ્છિત ચહેરામાં, બધા ચહેરાઓ અને તેમની આકૃતિઓનું સ્થાન થાય છે.

ઈશેન વહ્નિમભ્યર્ચ્ય દત્વાસ્ત્રેણાહુતિત્રયમ્। કુર્યાત્ સર્વ્વાત્મના નામ શિવાગ્નિસ્ત્વં હુતાશન

ઈશાનથી અગ્નિને પૂજ્યા પછી, અસ્ત્ર મંત્રથી ત્રણ અહુતિ આપવી. પછી, સંપૂર્ણ મનથી નામ બોલવું: 'તમે શિવ, અગ્નિ, અહુતિ ગ્રહણ કરનાર છો.'

હૃદાર્ચ્ચિતૌ વિસૃષ્ટાગ્નૌ પિતરૌ વિધિપૂરણીં। મૂલેન વૌષુડન્તેન દદ્યાત્ પૂર્ણાં યથાવિધિ

હૃદયમાં પૂજા કરીને, અગ્નિ સ્થાપિત કર્યા પછી, પિતૃઓને મૂળ મંત્ર 'વૌષટ'થી પૂર્ણ અહુતિ, નિયમ પ્રમાણે, અર્પણ કરવી.

તતો હૃદમ્બુજે સાઙ્ગં સસેનં ભાસુરં પરમ્ । યજેત્ પૂર્વ્વવદાવાહ્ય પ્રાર્થ્યાજ્ઞાન્તર્પ્પયેચ્છિવમ્

પછી, હૃદયના કમળમાં, બધા અંગો અને સેનાસહિત, તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ સ્વરૂપે, પૂર્વની જેમ આવાહન કરીને પૂજા કરવી અને અનુમતિ લઈને શિવને અર્પણ કરવું.

યાગાગ્નિશિવયોઃ કૃત્વા નાડીસન્ધાનમાત્મના। શક્ત્યા મૂલાણુના હોમં કુર્ય્યાદઙ્ગૈર્દ્દશાંશતઃ

યજ્ઞ અગ્નિ અને શિવના નાડીઓને પોતાના અંદર જોડીને, શક્તિ અને મૂળ મંત્રથી, દશમ ભાગે અંગો સાથે હોમ કરવો.

ઘૃતસ્ય કાર્ષિકો હોમઃ ક્ષીરસ્ય મધુનસ્તથા। શુક્તિમાત્રાહુતિર્દ્દધ્નઃ પ્રસૃતિઃ પાયસસ્ય તુ

ઘીનું હોમ એક કાર્ષા જેટલું, દૂધ અને મધ પણ એટલું જ. દહીં માટે શંકા જેટલું, અને પાયસ માટે પ્રસૃતિ જેટલું હોમ કરવું.

યથાવત્‌ સર્વ્વભક્ષાણાં લાજાનાં મુષ્ટિસમ્મિતમ્। ખણ્ડત્રયન્તુ મૂલાનાં ફ્લાનાં સ્વપ્રમાણતઃ

બધા ભક્ષ્ય અને લાજ માટે મુઠી જેટલું, અને મૂળ તથા ફળ માટે ત્રણ ટુકડા, દરેક પોતાનાં પ્રમાણ પ્રમાણે હોમ કરવું.

ગ્રાસાર્દ્ધંમાત્રમન્નાનાં સૂક્ષ્માણિ પઞ્ચ હોમયેત્। ઇક્ષોરાપર્વ્વિકં માનં લતાનામઙ્ગુલદ્વયમ્

અન્ન માટે અડધો ગ્રાસ, સૂક્ષ્મ વસ્તુઓ માટે પાંચ ભાગ હોમ કરવું. ઈખ માટે ઉપરનો જોડ, લતાઓ માટે બે અંગુળ જેટલું હોમ કરવું.

પુષ્પં પત્રં સ્વમાનેન સમિધાં તુ દસાઙ્ગુલમ્। ચન્દ્રચન્દનકાશ્મીરકસ્તૂરીયક્ષકર્દ્દમાન્

ફૂલો અને પાંદડાં પોતાનાં પ્રમાણમાં, સમિધ માટે દસ અંગુળ જેટલું. કપૂર, ચંદન, કેશર, કસ્તૂરી અને રેળ—

કલાયસમ્મિતાનેતાન્ ગુગ્ગુલું વદરાસ્થિવત્। કન્દાનામષ્ટમં ભાગં જુહુયાદ્વિધિવત્ પરમ્

આ બધું કલાય જેટલું, ગુગ્ગલુ વદરીના બીજ જેટલું. અને કંદ માટે અષ્ટમ ભાગ, નિયમ પ્રમાણે, હોમ કરવું, હે શ્રેષ્ઠ.

હોમં નિર્વર્ત્તયેદેવં બ્રહ્મવીજપદૈસ્તતઃ। ઘૃતેન સ્રુચિ પૂર્ણાયાં નિધાયાધોમુખં સ્રુવમ્

આ રીતે, બ્રહ્મના બીજ પદોથી હોમ કરવું. પછી, ઘીથી ભરેલા પાત્રમાં સ્રુવને નીચે તરફ રાખવું.

સ્રુગગ્રે પુષ્પમારોપ્ય પઞ્ચાદ્વામેન પાણિના। પુનઃ સવ્યેન તૌ ધૃત્વા શઙ્ખસન્નિભમુદ્રયા

સ્રુવના અગ્ર પર ફૂલ મૂકીને, ડાબા હાથથી પકડી, પછી બંનેને જમણા હાથથી પકડી, શંખ જેવી મુદ્રા કરવી.

સમુદ્ગતોઽર્દ્ધકાયશ્ચ સમપાદઃ સમુત્થિતઃ। નાભૌ તન્મૃલમાધાય સ્રુગગ્રવ્યગ્રલોચનઃ

શરીર અડધો ઊંચો, પગ સરખા અને ઊભા, એ મુદ્રા નાભિ પર રાખવી, અને નજર સ્રુવના અગ્ર પર રાખવી.

બ્રહ્માદિકારણાત્યાગાદ્વિનિઃ સૃત્ય સુષુમ્‌ણયા । વામસ્તનાન્તમાનીય તયોર્મૂલમતન્દ્રિતઃ

બ્રહ્મથી શરૂ થતા કારણોનો ત્યાગ કરીને, સુષુમ્ણા દ્વારા બહાર લાવી, ડાબા સ્તન સુધી લાવી, બંનેનું મૂળ ત્યાં ધ્યાનપૂર્વક રાખવું.

મૂલમન્ત્રમવિસ્પષ્ટં વૌષડન્તં સમુચ્ચરેત્। તદગ્નૌ જુહુયાદાજ્યં યવસમ્મિતધારયા

મૂળ મંત્ર સ્પષ્ટ ન બોલી, 'વૌષટ'થી પૂર્ણ કરીને, અગ્નિમાં જવાર જેટલું ઘી હોમ કરવું.

આચામં ચન્દનં દત્વા તામ્બૂલપ્રભૃતીનપિ। ભક્ત્યા તદ્‌ભૂતિમાવન્દ્ય વિદધ્યાત્પ્રણતિં પરં

આચમન કરીને, ચંદન, તાંબૂલ અને અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરી, ભક્તિથી એ મહિમાને વંદન કરવું અને શ્રેષ્ઠ પ્રણામ કરવો.

તતો વહ્ણિં સમબ્યર્ચ્ય ફડન્તાસ્ત્રેણ સંવરાન્। સંહારમુદ્રયાહૃત્ય ક્ષમસ્વેત્યભિધાય ચ

પછી, અગ્નિને પૂજ્યા પછી, 'ફટ'થી પૂર્ણ અસ્ત્ર મંત્ર અને સંહાર મુદ્રા કરીને, 'ક્ષમા કરો' એમ કહેવું.

ભાસુરાન્ પરિધીસ્તાંશ્ચ પૂરકેણ હૃદાઽણુના । શ્રદ્ધ્યા પરયાત્મીયે સ્થાપયેત્ હૃદમ્બુજે

તે તેજસ્વી પરિધિઓને, શ્વાસ, હૃદય અને સૂક્ષ્મ આત્મા દ્વારા, શ્રદ્ધાની ઊંચી ભાવના સાથે, હૃદયના કમળમાં સ્થિર કરવી જોઈએ.

સર્વપાકાગ્રમાદાય કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ । અન્તર્વહિર્બલિં દદ્યાદાગ્નેય્યાં કુણ્ડસન્નિધૌ

બધા અન્નનો શ્રેષ્ઠ ભાગ લઈને, બે મંડળો બનાવી, અગ્નિના કુંડની નજીક અંદર અને બહાર બલિ અર્પણ કરવી જોઈએ.

ઓં હાં રુદ્રેભ્યઃ સ્વાહા પૂર્વે માતૃબ્યો દક્ષિણે તથા। વારુણે હાં ગણેભ્યશ્ચ સ્વાહા તેભ્યસ્ત્વયં બલિઃ

ૐ હાં રુદ્રોને સ્વાહા; પૂર્વ દિશામાં માતાઓને, દક્ષિણમાં પણ; પશ્ચિમમાં હાં વરુણના ગણોને સ્વાહા; આ બલિ તેમને અર્પણ છે.

ઉત્તરે હાઞ્ચ યક્ષેભ્ય ઈશાને હાં ગ્રહેભ્ય ઉ । અગ્નૌ હામસુરેભ્યસ્ચ રક્ષોબ્યો નૈર્ઋતે બલિઃ

ઉત્તર તરફ હાં યક્ષોને; ઈશાન દિશામાં હાં ગ્રહોને; અગ્નિમાં હાં અસુરોને; અને નૈઋત દિશામાં રાક્ષસોને બલિ અર્પણ છે.

વાયવ્યે હાઞ્ચ નાગેભ્યો નક્ષત્રેભ્યશ્ચ મધ્યતઃ। હાં રાશિભ્યઃ સ્વાહા વહ્નૌ વિશ્વેભ્યો નૈર્ઋતે તથા

વાયવ્ય દિશામાં હાં નાગોને; મધ્યમાં નક્ષત્રોને; હાં રાશિઓને સ્વાહા; અગ્નિમાં સર્વેને અને નૈઋત દિશામાં પણ.

વારુણ્યાં ક્ષેત્રપાલાય અન્તર્બલિરુદાહૃતઃ। દ્વિતીયે મણ્ડલે વાહ્યે ઇન્દ્રાયાગ્નિયમાય ચ

પશ્ચિમ દિશામાં, આંતરિક બલિ ક્ષેત્રપાલ માટે છે; બીજા, બહારના મંડળમાં, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને યમ માટે છે.

નૈર્ઋતાય જલેશાય વાયવે ધનરક્ષિણે। ઈશાનાય ચ પૂર્વાદૌ હીશાને બ્રહ્મણે નમઃ

નૈઋત, જલના સ્વામી, વાયુ, ધનના રક્ષક, પૂર્વના આરંભમાં ઈશાન અને બ્રહ્મરૂપ ઈશાનને નમન.

નૈર્ઋતે વિષ્ણવે સ્વાહા વાયસાદેર્વહિર્બલિઃ। બલિદ્વયગતાન્મન્ત્રાન્ સંહારમુદ્રયાઽઽત્મનિ

નૈઋત અને વિષ્ણુને સ્વાહા; કાગ અને અન્ય માટે બહારનું બલિ; બંને બલિ માટેના મંત્રો સંહાર મુદ્રાથી આત્મામાં વિલય કરવું.

ઈશ્વર ઉવાચ અર્ઘપાત્રકરો યાયાદગ્ન્યાગારં સુસંવૃતઃ। યાગોપકરણં સર્વં દિવ્યદૃષ્ટ્યા ચ કલ્પયેત્

ઈશ્વર બોલ્યા: અર્ઘ્યપાત્ર લઈને, સારી રીતે બંધ થયેલ અગ્નિગૃહમાં જઈ, તમામ યજ્ઞ સાધનો દિવ્ય દૃષ્ટિથી તૈયાર કરવું.

ઉદઙ્‌મુખઃ કુણ્ડમીક્ષેત્ પ્રોક્ષણં તાડનં કુશૈઃ। વિદધ્યાદસ્ત્રમન્ત્રેણ વર્મ્મણાભ્યુક્ષણં મતં

ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને, કુંડનું નિરીક્ષણ કરવું, કુશથી છાંટવું અને તાડવું, વર્મમંત્રથી કરવું અને વર્મથી છાંટવું.

ખડ્ગેન ખાતમુદ્ધારં પૂરણં સમતામપિ। કુર્વીત વર્મ્મણા સેકં કુટ્ટનન્તુ શરાત્મના

ખડગથી ખોદેલી જમીન કાઢવી, ભરવી અને સમતલ કરવી; વર્મથી છાંટવું અને શરમંત્રથી કુંડમાં પીસવું.

સમ્માર્જ્જનં સમાલેપં કલારૂપપ્રકલ્પનમ્। ત્રિસૂત્રીપરિધાનં ચ વર્મ્મણાભ્યર્ચ્ચનં સદા

હંમેશા સાફ કરવું, લિપવું, કલાની રૂપો ગોઠવવું, ત્રિસૂત્ર ધારણ કરવું અને વર્મથી પૂજન કરવું.