અગ્નિપુરાણમ્

બાવયન્નિજમાત્માનં નાભૌ ધૃત્વા પ્લવેત્તતઃ। પ્રાદેશમાત્રદર્ભાભપ્યામઙ્ગુષ્ઠાનામિકાગ્રકૈઃ

પોતાના આત્માનું ધ્યાન કરીને, એને નાભિ પર રાખો અને પછી તરવું; અંગુઠા અને અનામિકાની ટોચથી, દર્ભા જેવું કદ ધરાવતી ઘાસને સ્પર્શ કરો.

ધૃતાભ્યાં સમ્મુખં વહ્નેરસ્ત્રેણાપ્લવમાચરેત્। હૃદાત્મસમ્મુખં તદ્વત્ કુર્યાત્ સમ્પ્લવનન્તતઃ

બન્ને હાથથી પકડી, અગ્નિને સામેથી શસ્ત્ર વડે તરવું; હૃદય અને આત્માથી પણ એ જ રીતે તરવું.

હૃદાલબ્ધદગ્ધદર્ભં શસ્ત્રક્ષેપાત્ પવિત્રયેત્। દીપ્તેનાપરદર્ભેણ નિવાહ્યાનેન દીપયેત્

હૃદયથી દગ্ধ થયેલી દર્ભાને, શસ્ત્ર ફેંકીને શુદ્ધ કરો; બીજી જલતી દર્ભાથી, એને ઝાડીને પ્રગટાવો.

અસ્ત્રમન્ત્રેણ નિર્દ્દગ્ધં વહ્નૌ દર્ભં પુનઃ ક્ષિપેત્। ક્ષિપ્ત્વા ઘૃતે કૃતગ્રન્‌થિકુશં પ્રાદેશસમ્મિતં

અસ્ત્રમંત્રથી, દર્ભાને ફરીથી અગ્નિમાં દગ્ધ કરો; પછી, ગાંઠવાળી અને અંગની માપની દર્ભા લઈને, એને ઘીમાં મૂકો.

પક્ષદ્વયમિડાદીનાં ત્રયં ચાજ્યે વિભાવયેત્। ક્રમાદ્ભાગત્રયાદાજ્યં સ્રુવેણાદાય હોમયેત્

પાંખો અને ઈડા વગેરેના ત્રણ ભાગોને ઘીમાં ધ્યાન કરો; પછી, ત્રણ ભાગ ઘી સ્રુવા વડે લઈને ક્રમશઃ હોમ કરો.

સ્વેત્યગ્નૌ હા ઘૃતે ભાગં શેષમાજ્યં ક્ષિપેત્ ક્રમાત્। ઓં હાં અગ્નયે સ્વાહા। ઓં હાં સોમાય સ્વાહા। ઓં હાં અગ્નીષોમાભ્યાં સ્વાહા। ઉદ્‌ઘાટનાય નેત્રાણાં અગ્નેર્નેત્રત્રયે ભુખે

એ રીતે, અગ્નિમાં ઘીનો ભાગ અર્પણ કરો, પછી બાકી ઘી ક્રમશઃ મૂકો; 'ઓમ હાં, અગ્નિને સ્વાહા; ઓમ હાં, સોમને સ્વાહા; ઓમ હાં, અગ્નિ-સોમને સ્વાહા.' આંખો ખોલવા માટે, અગ્નિના ત્રણ નેત્રમાં અર્પણ કરો.

સ્રુવેણ ઘૃતપૂર્ણેન ચતુર્થીમાહુતિં યજેત્। ઓં હાં અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે સ્વાહા। અભિમન્ઞ્ય ષડઙ્ગેન બોધયેદ્ધેનુમુદ્રયા

સ્રુવા ઘીથી ભરેલી હોય, ચોથી આહુતિ અર્પણ કરો; 'ઓમ હાં, અગ્નિને સ્વિષ્ટકૃત માટે સ્વાહા.' છ અંગોથી, ગાયની મુદ્રા વડે જાગૃત કરો.

અવગુણ્ઠ્ય તનુત્રેણ રક્ષેદાજ્યં શરાણુના । હૃદાજ્યવિન્દુવિક્ષેપાત્ કુર્ય્યાદભ્યુક્ષ્ય શોધનં

ત્રણ સૂત્રથી ઘીને ઢાંકી, તીરના અણુથી રક્ષા કરો; હૃદયથી ઘીનું બિંદુ છાંટીને, છાંટવાથી શુદ્ધ કરો.

વક્ત્રાભિઘારસન્ધાનં વક્ત્રૈકીકરણં તથા। ઓં હાં સદ્યોજાતાય સ્વાહા। ઓં હાં વામદેવાય સ્વાહા। ઓં હાં અઘોરાય સ્વાહા। ઓં તત્‌પુરુષાય સ્વાહા। ઓં હાં ઈશાનાય સ્વાહા। ઇત્યેકૈકઘૃતાહુત્યા કુર્ય્યાદ્વક્ત્રાભિઘારકમ્

મોઢાંને જોડવું અને એકરૂપ કરવું; 'ઓમ હાં, સદ્યોજાતને સ્વાહા; ઓમ હાં, વામદેવને સ્વાહા; ઓમ હાં, અઘોરને સ્વાહા; ઓમ તત્પુરુષને સ્વાહા; ઓમ હાં, ઈશાનને સ્વાહા.' દરેક ઘી અર્પણ સાથે મોઢાંને જોડવાનું કરવું.

ઔં હાં સદ્યોજાતવામદેવાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં વામદેવાઘોરાબ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં અઘોરતત્‌પુરુષાભ્યાં સ્વાહા। ઓં હાં તત્‌પુરુષેશાનાબ્યાં સ્વાહા। ઇતીવક્ત્રાનુસન્ધાનં મન્ત્રૈરેભિઃ ક્રમાચ્ચરેત્। અગ્નિતો ગતયા વાયું નિર્ઋતાદિશિવાન્તયા

ૐ હાં, સદ્યોજાત અને વામદેવને સ્વાહા. ૐ હાં, વામદેવ અને અઘોરને સ્વાહા. ૐ હાં, અઘોર અને તત્પુરુષને સ્વાહા. ૐ હાં, તત્પુરુષ અને ઈશાનને સ્વાહા. આ રીતે, આ મંત્રો દ્વારા ક્રમથી, અગ્નિથી શરૂ કરીને વાયુ, નિૃતિ અને શિવ સુધી, ચહેરાઓનું ધ્યાન કરવું.

બક્ત્રાણાપેકતાં કુર્ય્યાત્ સ્રુવેણ ઘૃતધારયા। ઓં હાં સદ્યોજાતવામદેવાઘોરતત્‌પુરુષેસાનેભ્યઃ સ્વારા। ઇતીષ્ટવક્ત્રે વક્ત્રાણામન્તર્ભાવસ્તદાકૃતિઃ

ચહેરાઓને એકસાથે લાવી, સ્રુવ વડે ઘી રેડવું. ૐ હાં, સદ્યોજાત, વામદેવ, અઘોર, તત્પુરુષ અને ઈશાનને સ્વારાં. આ રીતે, ઇચ્છિત ચહેરામાં, બધા ચહેરાઓ અને તેમની આકૃતિઓનું સ્થાન થાય છે.

ઈશેન વહ્નિમભ્યર્ચ્ય દત્વાસ્ત્રેણાહુતિત્રયમ્। કુર્યાત્ સર્વ્વાત્મના નામ શિવાગ્નિસ્ત્વં હુતાશન

ઈશાનથી અગ્નિને પૂજ્યા પછી, અસ્ત્ર મંત્રથી ત્રણ અહુતિ આપવી. પછી, સંપૂર્ણ મનથી નામ બોલવું: 'તમે શિવ, અગ્નિ, અહુતિ ગ્રહણ કરનાર છો.'

હૃદાર્ચ્ચિતૌ વિસૃષ્ટાગ્નૌ પિતરૌ વિધિપૂરણીં। મૂલેન વૌષુડન્તેન દદ્યાત્ પૂર્ણાં યથાવિધિ

હૃદયમાં પૂજા કરીને, અગ્નિ સ્થાપિત કર્યા પછી, પિતૃઓને મૂળ મંત્ર 'વૌષટ'થી પૂર્ણ અહુતિ, નિયમ પ્રમાણે, અર્પણ કરવી.

તતો હૃદમ્બુજે સાઙ્ગં સસેનં ભાસુરં પરમ્ । યજેત્ પૂર્વ્વવદાવાહ્ય પ્રાર્થ્યાજ્ઞાન્તર્પ્પયેચ્છિવમ્

પછી, હૃદયના કમળમાં, બધા અંગો અને સેનાસહિત, તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ સ્વરૂપે, પૂર્વની જેમ આવાહન કરીને પૂજા કરવી અને અનુમતિ લઈને શિવને અર્પણ કરવું.

યાગાગ્નિશિવયોઃ કૃત્વા નાડીસન્ધાનમાત્મના। શક્ત્યા મૂલાણુના હોમં કુર્ય્યાદઙ્ગૈર્દ્દશાંશતઃ

યજ્ઞ અગ્નિ અને શિવના નાડીઓને પોતાના અંદર જોડીને, શક્તિ અને મૂળ મંત્રથી, દશમ ભાગે અંગો સાથે હોમ કરવો.

ઘૃતસ્ય કાર્ષિકો હોમઃ ક્ષીરસ્ય મધુનસ્તથા। શુક્તિમાત્રાહુતિર્દ્દધ્નઃ પ્રસૃતિઃ પાયસસ્ય તુ

ઘીનું હોમ એક કાર્ષા જેટલું, દૂધ અને મધ પણ એટલું જ. દહીં માટે શંકા જેટલું, અને પાયસ માટે પ્રસૃતિ જેટલું હોમ કરવું.

યથાવત્‌ સર્વ્વભક્ષાણાં લાજાનાં મુષ્ટિસમ્મિતમ્। ખણ્ડત્રયન્તુ મૂલાનાં ફ્લાનાં સ્વપ્રમાણતઃ

બધા ભક્ષ્ય અને લાજ માટે મુઠી જેટલું, અને મૂળ તથા ફળ માટે ત્રણ ટુકડા, દરેક પોતાનાં પ્રમાણ પ્રમાણે હોમ કરવું.

ગ્રાસાર્દ્ધંમાત્રમન્નાનાં સૂક્ષ્માણિ પઞ્ચ હોમયેત્। ઇક્ષોરાપર્વ્વિકં માનં લતાનામઙ્ગુલદ્વયમ્

અન્ન માટે અડધો ગ્રાસ, સૂક્ષ્મ વસ્તુઓ માટે પાંચ ભાગ હોમ કરવું. ઈખ માટે ઉપરનો જોડ, લતાઓ માટે બે અંગુળ જેટલું હોમ કરવું.

પુષ્પં પત્રં સ્વમાનેન સમિધાં તુ દસાઙ્ગુલમ્। ચન્દ્રચન્દનકાશ્મીરકસ્તૂરીયક્ષકર્દ્દમાન્

ફૂલો અને પાંદડાં પોતાનાં પ્રમાણમાં, સમિધ માટે દસ અંગુળ જેટલું. કપૂર, ચંદન, કેશર, કસ્તૂરી અને રેળ—

કલાયસમ્મિતાનેતાન્ ગુગ્ગુલું વદરાસ્થિવત્। કન્દાનામષ્ટમં ભાગં જુહુયાદ્વિધિવત્ પરમ્

આ બધું કલાય જેટલું, ગુગ્ગલુ વદરીના બીજ જેટલું. અને કંદ માટે અષ્ટમ ભાગ, નિયમ પ્રમાણે, હોમ કરવું, હે શ્રેષ્ઠ.

હોમં નિર્વર્ત્તયેદેવં બ્રહ્મવીજપદૈસ્તતઃ। ઘૃતેન સ્રુચિ પૂર્ણાયાં નિધાયાધોમુખં સ્રુવમ્

આ રીતે, બ્રહ્મના બીજ પદોથી હોમ કરવું. પછી, ઘીથી ભરેલા પાત્રમાં સ્રુવને નીચે તરફ રાખવું.

સ્રુગગ્રે પુષ્પમારોપ્ય પઞ્ચાદ્વામેન પાણિના। પુનઃ સવ્યેન તૌ ધૃત્વા શઙ્ખસન્નિભમુદ્રયા

સ્રુવના અગ્ર પર ફૂલ મૂકીને, ડાબા હાથથી પકડી, પછી બંનેને જમણા હાથથી પકડી, શંખ જેવી મુદ્રા કરવી.

સમુદ્ગતોઽર્દ્ધકાયશ્ચ સમપાદઃ સમુત્થિતઃ। નાભૌ તન્મૃલમાધાય સ્રુગગ્રવ્યગ્રલોચનઃ

શરીર અડધો ઊંચો, પગ સરખા અને ઊભા, એ મુદ્રા નાભિ પર રાખવી, અને નજર સ્રુવના અગ્ર પર રાખવી.

બ્રહ્માદિકારણાત્યાગાદ્વિનિઃ સૃત્ય સુષુમ્‌ણયા । વામસ્તનાન્તમાનીય તયોર્મૂલમતન્દ્રિતઃ

બ્રહ્મથી શરૂ થતા કારણોનો ત્યાગ કરીને, સુષુમ્ણા દ્વારા બહાર લાવી, ડાબા સ્તન સુધી લાવી, બંનેનું મૂળ ત્યાં ધ્યાનપૂર્વક રાખવું.

મૂલમન્ત્રમવિસ્પષ્ટં વૌષડન્તં સમુચ્ચરેત્। તદગ્નૌ જુહુયાદાજ્યં યવસમ્મિતધારયા

મૂળ મંત્ર સ્પષ્ટ ન બોલી, 'વૌષટ'થી પૂર્ણ કરીને, અગ્નિમાં જવાર જેટલું ઘી હોમ કરવું.

આચામં ચન્દનં દત્વા તામ્બૂલપ્રભૃતીનપિ। ભક્ત્યા તદ્‌ભૂતિમાવન્દ્ય વિદધ્યાત્પ્રણતિં પરં

આચમન કરીને, ચંદન, તાંબૂલ અને અન્ય વસ્તુઓ અર્પણ કરી, ભક્તિથી એ મહિમાને વંદન કરવું અને શ્રેષ્ઠ પ્રણામ કરવો.

તતો વહ્ણિં સમબ્યર્ચ્ય ફડન્તાસ્ત્રેણ સંવરાન્। સંહારમુદ્રયાહૃત્ય ક્ષમસ્વેત્યભિધાય ચ

પછી, અગ્નિને પૂજ્યા પછી, 'ફટ'થી પૂર્ણ અસ્ત્ર મંત્ર અને સંહાર મુદ્રા કરીને, 'ક્ષમા કરો' એમ કહેવું.

ભાસુરાન્ પરિધીસ્તાંશ્ચ પૂરકેણ હૃદાઽણુના । શ્રદ્ધ્યા પરયાત્મીયે સ્થાપયેત્ હૃદમ્બુજે

તે તેજસ્વી પરિધિઓને, શ્વાસ, હૃદય અને સૂક્ષ્મ આત્મા દ્વારા, શ્રદ્ધાની ઊંચી ભાવના સાથે, હૃદયના કમળમાં સ્થિર કરવી જોઈએ.

સર્વપાકાગ્રમાદાય કૃત્વા મણ્ડલકદ્વયમ્ । અન્તર્વહિર્બલિં દદ્યાદાગ્નેય્યાં કુણ્ડસન્નિધૌ

બધા અન્નનો શ્રેષ્ઠ ભાગ લઈને, બે મંડળો બનાવી, અગ્નિના કુંડની નજીક અંદર અને બહાર બલિ અર્પણ કરવી જોઈએ.