અગ્નિપુરાણમ્

ગુરું વિદ્યાં હરિં પ્રાર્ચ્ય પુરાણાદિ લિખેન્નરઃ। પૂર્વવન્મણ્ડલાદ્યે ચ ઐશાન્યાં ભદ્રપીઠકે

ગુરુ, વિદ્યા અને હરિની પૂજા કર્યા પછી, પૂર્વે જણાવ્યા પ્રમાણે, મંડળ વગેરેથી શરૂ કરીને, આઈશાન્ય દિશામાં શુભ આસન પર પુરાણ વગેરે લખવું.

દર્પ્પણે પુસ્તકં દૃષ્ટ્વા સેચયેત્ પૂર્વ્વવદ્ ઘટૈઃ। નેત્રોન્મીલનકં કૃત્વા શય્યાયાં તુ ન્યસેન્નરઃ

દર્પણમાં પુસ્તક જોઈ, પહેલાં જેવું જ ઘડામાંથી પાણી છાંટવું; પછી નેત્ર ઉદ્ઘાટન વિધિ કરીને, પુસ્તકને શય્યા પર મૂકવું.

ન્યસેત્તુ પૌરુષં સૂક્તં વેદાદ્યં તત્ર પુસ્તકે। કૃત્વા સજીવીકરણં પ્રાર્ચ્ય હુત્વા ચરું તતઃ

પુસ્તકમાં પુરુષ સૂક્ત અને વેદનો આરંભ ભાગ મૂકીને, જીવંતકરણ વિધિ કરી, પૂજા કરીને પછી ચરુનો હવન કરવો.

સમ્પ્રાશ્ય દક્ષિણાભિસ્તુ ગુર્વ્વાદીન્ ભોજયેદ્ દ્વિજાન્। રથેન હસ્તિના વાપિ ભ્રામયેત્ પુસ્તકં નરૈઃ

ગુરુ અને અન્ય બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણ આપી, પછી પુરુષોએ પુસ્તકને રથ કે હાથી પર બેસાડી ફરવવું.

ગૃહે દેવાલયાદૌ તુ ષુસ્તકં સ્થાપ્ય પૂજયેત્। વસ્ત્રાદિવેષ્ટિતં પાઠાદાદાવન્તે સમર્ચ્ચયેત્

પુસ્તકને ઘર કે મંદિરમાં રાખીને પૂજા કરવી, કપડાં વગેરેમાં લપેટવું અને પાઠના આરંભે તથા અંતે સન્માન કરવું.

જગચ્છાન્તિઞ્ચાવધાર્ય્ય પુસ્તકં વાચયેન્નરઃ। અદ્યાયમેકં કુમ્ભાદ્ભિર્યજમાનાદિ સેચયેત્

જગતની શાંતિ માટે પુસ્તકનું પાઠ કરાવવું, દરેક અધ્યાયના આરંભે યજમાન અને અન્યને ઘડાના પાણીથી છાંટવું.

દ્વિજાય પુસ્તકં દત્ત્વા ફલસ્યાન્તો ન વિદ્યતે। ત્રીણ્યાહુરતિદીનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી

બ્રાહ્મણને પુસ્તક આપ્યા પછી પુણ્યનો અંત નથી; ગાય, પૃથ્વી અને સરસ્વતી – આ ત્રણને અતિ દયાળુ માનવામાં આવે છે.

વિદ્યાદાનફલં દત્ત્વા મસ્યન્તં પત્રસઞ્ચયમ્। યાવત્તુ પત્રસઙ્‌ખ્યાનમક્ષરાણાં તથાઽન્ઘ

વિદ્યા દાનનું ફળ, મસી અને પાનાંનો સંચય આપ્યા પછી, જેટલા પાનાં અને અક્ષર હોય છે, એટલું ફળ મળે છે, પ્રિય.

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે। પઞ્ચરાત્રં પુરાણાનિ ભારતાનિ દદન્નરઃ। કુલૈકવિંશમુદ્ધૃત્ય પરે તત્ત્વે તુ લીયતે

એટલા હજાર વર્ષ સુધી વિષ્ણુલોકમાં માન મળે છે; પાંચ રાત્રિ પુરાણ અને ભારત આપવાથી એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર થાય છે અને અંતે પરમ તત્ત્વમાં લીન થાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ અર્ઘપાત્રકરો યાયાદગ્ન્યાગારં સુસંવૃતઃ। યાગોપકરણં સર્વં દિવ્યદૃષ્ટ્યા ચ કલ્પયેત્

ઈશ્વરે કહ્યું: અર્ઘ્યપાત્ર લઈને, સંપૂર્ણ સંયમથી અગ્નિગૃહમાં જવું અને યજ્ઞના બધાં સાધનો દિવ્ય દૃષ્ટિથી તૈયાર કરવા.

ઉદઙ્‌મુખઃ કુણ્ડમીક્ષેત્ પ્રોક્ષણં તાડનં કુશૈઃ। વિદધ્યાદસ્ત્રમન્ત્રેણ વર્મ્મણાભ્યુક્ષણં મતં

ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, કુંડનું નિરીક્ષણ કરવું, કુશથી છાંટવું અને ટકોરવું, મંત્રથી વિધિ કરવી અને રક્ષણ માટે પાણી છાંટવું.

ખડ્ગેન ખાતમુદ્ધારં પૂરણં સમતામપિ। કુર્વીત વર્મ્મણા સેકં કુટ્ટનન્તુ શરાત્મના

ખડગથી ખોદીને ખાડું સાફ કરવું, તેને ભરવું અને સમાન કરવું; પછી રક્ષણ માટે પાણી છાંટવું અને તીક્ષ્ણ બાણથી દબાવવું.

સમ્માર્જ્જનં સમાલેપં કલારૂપપ્રકલ્પનમ્। ત્રિસૂત્રીપરિધાનં ચ વર્મ્મણાભ્યર્ચ્ચનં સદા

સાફસફાઈ, લિપાઈ અને યોગ્ય માપ પ્રમાણે આકાર આપવો, ત્રણ સૂત્રથી બંધવું અને હંમેશા રક્ષણ માટે પાણીથી પૂજા કરવી.

રેખાત્રયમુદક્ કુર્ય્યાદેકાં પૂર્વાનનામધઃ। કુશેન ચ શિવાસ્ત્રેણ યદ્વા તાસાં વિપર્ય્યયઃ

પાણીની ત્રણ રેખાઓ બનાવવી, એક પૂર્વ તરફ, એક આગળ અને એક નીચે; અથવા, પવિત્ર કુશ અને શિવાસ્ત્ર વડે તેમનો ક્રમ બદલી શકાય છે.

વજ્રીકરણમન્ત્રેણ હૃદા દર્ભેશ્ચતુષ્પથમ્। અક્ષપાત્રન્તતનુત્રેણ વિન્યસેદ્વિષ્ટરં હૃદા

વજ્રરૂપ બનાવવાના મંત્રથી, હૃદયથી, દર્ભાની ચાર માર્ગો પાથરવા; અને પાત્રના મંત્રથી, હૃદયથી, બેઠાડો વિશાળ રીતે ગોઠવવો.

હૃદા વાગીશ્વરીં તત્ર ઈશમાવાહ્ય પૂજયેત્। વહ્નિં સદાશ્રયાનીતં શુદ્ધપાત્રોપરિસ્થિતમ્

હૃદયથી વાગીશ્વરીને ત્યાં બોલાવી, ભગવાનની પૂજા કરવી; યોગ્ય રીતે લાવવામાં આવેલ અગ્નિ, શુદ્ધ પાત્ર પર રાખવી.

ક્રવ્યાદાંશંપરિત્યજ્ય વીક્ષણાદિવિશોધિતમ્। ઔદર્ય્યં ચૈન્દવં ભૌતં એકીકૃત્યાનલત્રયમ્

માંસાહારી માટે યોગ્ય ભાગ દૂર કરીને, નિરીક્ષણ અને અન્ય રીતોથી શુદ્ધ કરીને, શરીર, ચંદ્ર અને તત્વ અગ્નિને એકમાં જોડવી.

ઓં હૂં વહ્નિચૈતન્યાય વહ્નિવીજેન વિન્યસેત્। સંહિતામન્ત્રિતં વહ્નિ ધેનુમુદ્રામૃતીકૃતમ્

'ઓમ હૂં' ઉચ્ચારી, અગ્નિ ચૈતન્ય માટે, અગ્નિ બીજ વડે સ્થાપિત કરવું; સંહિતા મંત્રથી શક્તિશાળી થયેલ અગ્નિ, ગૌમુદ્રાથી અમૃતરૂપ બનાવવું.

રક્ષિતં હેતિમન્ત્રેણ કવચેનાવગુણ્ઠિતમ્। પૂજિતન્ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય કુણ્ડસ્યોદ્‌ર્ધ્વં પ્રદક્ષિણમ્

હેતિ મંત્રથી રક્ષિત, કવચથી ઢંકાયેલ, પૂજારી પૂજા દોરા સાથે કુંડની ઉપરથી જમણી બાજુ ફરવું.

શિવવીજમિતિ ધ્યાત્વા વાગીશાગર્ભગોચરે। વાગીશ્વરેણ દેવેન ક્ષિપ્યમાનં વિભાવયેત્

શિવ બીજને વાગીશાના ગર્ભ વિસ્તારમાં ધ્યાન કરીને, વાગીશ્વર દેવ દ્વારા ફેંકાતા તેને કલ્પના કરવી.

ભૂમિષ્ઠજાનુકો મન્ત્રી હૃદાત્મસમ્મુખં ક્ષિપેત્। તતોઽન્તસ્થિતવીજસ્ય નાભિદેશે સમૂહમ્

ભૂમિ પર બેઠેલા મંત્રીએ, હૃદયથી, પોતાને સામેથી તેને ફેંકવું; પછી, નાભિ વિસ્તારમાં આંતરિક બીજોના સમૂહને એકત્ર કરવો.

સમ્ભૃતિં પરિધાનસ્ય શૌચમાચમનં હૃદા। ગર્ભાગ્નેઃ પૂજનં કૃત્વા તદ્રક્ષાર્થં શરાણુના

પરિધાનની સંભૃતિ, શુદ્ધતા અને આચમન હૃદયથી કરવું; ગર્ભ અગ્નિની પૂજા કર્યા પછી, તેની રક્ષા માટે બાણનો ઉપયોગ કરવો.

વધ્નીયાદ્ગર્ભજં દેવ્યાઃ કકઙ્કણં પાણિપલ્લવે। ગર્ભાધાનાય સમ્પૂજ્ય સદ્યોજાતેન પાવકમ્

ગર્ભમાંથી જન્મેલી દેવીએ કંકણ તેના કોમળ હાથે બાંધવું; ગર્ભાધાન માટે સદ્યોજાતથી અગ્નિની પૂજા કરવી.

તતો હૃદયમન્ત્રેણ જુહુયાદાહુતિત્રયમ્। પુંસવનાય વામેન તૃતીયે માસિ પૂજયેત્

પછી, હૃદય મંત્રથી ત્રણ આહુતિ અર્પણ કરવી; પુંસવન માટે, ત્રીજા મહિનામાં ડાબી બાજુ પૂજા કરવી.

આહુતિત્રિતયં દદ્યાચ્છિરસામ્બુકણાન્વિતં। સીમન્તોન્નયનં ષષ્ઠે માસિ સમ્પૂજ્ય રૂપિણા

ત્રણ આહુતિ, માથા પર પાણીની બૂંદ સાથે આપવી; છઠ્ઠા મહિનામાં, રૂપિણી દેવીની પૂજા કરીને, સીમંતોન્નયન કરવું.

જુહુયાદાહુતીસ્તિસ્ત્રઃ શિખયા શિખયૈવ તુ। વક્ત્રાઙ્ગકલ્પનાં કુર્ય્યાદ્વક્ત્રોદ્‌ઘાટનનિષ્કૃતી

ત્રણ આહુતિ શિખા વડે, શિખા જથી અર્પણ કરવી; પછી, મુખની રચના અને મુખ ઉઘાડવાની વિધિ કરવી.

જાતકર્મ્મંનૃકર્મ્મભ્યાં દશમે માસિ પૂર્વવત। વહ્નિ સન્ધુક્ષ્ય દર્ભાદ્યૈઃ સ્નાનં ગર્ભમલાપહં

દસમા મહિનામાં, અગાઉની જેમ, જાતકર્મ અને નૃકર્મ કરવું; દર્ભા વગેરેથી અગ્નિ પ્રગટાવી, ગર્ભમલ દૂર કરવા માટે સ્નાન કરવું.

સુવર્ણબન્ધનં દેવ્યા કૃતં ધ્યાત્વા હૃદાર્ચ્ચયેત્। સદ્યઃ સૂતકનાશાય પ્રોક્ષયેદસ્ત્રવારિણા

દેવીએ માટે બનાવેલ સુવર્ણ બંધનનું ધ્યાન કરીને, હૃદયથી પૂજા કરવી; તત્કાલ સૂતક દૂર કરવા માટે, શસ્ત્રમંત્રથી શક્તિશાળી પાણી છાંટવું.

કુમ્ભન્તુ વહિરસ્ત્રેણ તાડયેદ્વર્મ્મણોક્ષયેત્। અસ્ત્રેણોત્તરપૂર્વ્વાગ્રાન્મેખલાસુ વહિઃ કુશાન્

કુંભને બાહ્ય શસ્ત્રથી મારવું અને કવચથી શુદ્ધ કરવું; શસ્ત્ર વડે, ઉત્તર અને પૂર્વ અંતે, મેખલાની બહાર કુશ રાખવી.