અગ્નિપુરાણમ્

ઓં ક્ષોં નરસિંહ ઉગ્રરૂપ જ્વલ જ્વલ પ્રજ્વલ પ્રજ્વલ સ્વાહા ઓં ક્ષૌં નમો ભગવતે નરસિંહાય પ્રદિપ્તસૂર્યકોટિસહસ્રસમતેજસે વજ્રનખદંષ્ટ્રાયુધાય સ્ફુટવિકટવિકીર્ણકેસરસટા પ્રક્ષુભિતમહાર્ણવામ્ભોદદુન્દુભિનિર્ઘોષાય સર્વમન્ત્રોત્તારણાય એહ્યેહિ ભગવન્નરસિંહ પુરુષપરાપર બ્રહ્મસત્યેન સ્ફુર સ્ફુર વિજૃમ્ભ વિજૃમ્ભ આક્રમ આક્રમ ગર્જ ગર્જ મુઞ્ચ મુઞ્ચ સિંહનાદાન્ વિદારય વિદારય વિદ્રાવય વિદ્રાવય આવિશ અવિશ સર્વમન્ત્રરૂપાણિ સર્વ્વમન્ત્રજાતયશ્ચ હન્ હન છિન્દ છિન્દ સઙ્ક્ષિપ સઙ્ક્ષિપ સર સર દારય દારય સ્ફુટ સ્ફુટ સ્ફોટય જ્વાલામાલાસઙ્ઘાતમય સર્વતોઽનન્તજ્વાલાવજ્રાશનિચક્રેણ સર્વપાતાલાન્ ઉત્સાદય ઉત્સાદય સર્વતોઽનન્તજ્વલાવજ્રશરપઞ્ચરેણ સર્વપાતાલાન્ પરિવારય પરિવારય સર્વપાતાલાસુરવાસિનાં હૃદયાન્યાકર્ષય આકર્ષય શીઘ્રં દહ દહ પચ પચ મથ મથ શોષય શોષય નિકૃન્તય નિકૃન્તય તાવદ્યાવન્મે વશમાગતાઃ પાતાલેભ્યઃ ફટ્ અસુરેભ્યઃ ફટ્ મન્ત્રરૂપેભ્યઃ ફટ્ મન્ત્રજાતિભ્યઃ ફટ્ સંશયાન્માં ભગવન્નરસિંહરૂપ વિષ્ણો સર્વાપદ્ભ્યઃ સર્વમન્ત્રરૂપેભ્યો રક્ષ રક્ષ હ્રૂં ફટ્ નમાઽસ્તુ તે

'ૐ ક્ષોં! નરસિંહ, ભયાનક રૂપ ધરાવનાર, જ્વલ, જ્વલ! પ્રજ્વલ, પ્રજ્વલ! સ્વાહા. ૐ ક્ષૌં! ભગવાન નરસિંહને નમન, જેમનું તેજ હજારો પ્રજ્વલિત સૂર્ય જેટલું છે, જેમના હથિયાર વજ્ર જેવા નખ અને દાંત છે, જેમની વાળ વિકટ રીતે ફેલાયેલી છે, જેમના ગર્જનથી મહાસમુદ્ર ઉથલપાથલ થાય છે અને ડુંડભી જેવા ધ્વનિ થાય છે, જે સર્વ મંત્રોને જીતે છે – આવો, આવો, ભગવાન નરસિંહ, સર્વોપરી પુરુષ, બ્રહ્મના સત્યથી પ્રકાશિત થાઓ, વિસ્તારો, આગળ વધો, ગર્જો, સિંહનાદો કરો, ફાડો, દૂર કરો, સર્વ મંત્રરૂપો અને મંત્રજાતિઓમાં પ્રવેશો, હણો, કાપો, સંકોચો, વહો, ચીરો, ફાટો, જ્વાળાઓનો સમૂહ ફેલાવો, સર્વ પાતાળનો નાશ કરો, સર્વ પાતાળને જ્વાળાવજ્રના પાંજરથી ઘેરી લો, સર્વ પાતાળમાં વસતા અસુરોના હૃદય ખેંચો, ઝડપથી દહાવો, પકાવો, મથો, સુકાવો, કાપો, જ્યાં સુધી તેઓ મારા વશમાં ન આવે ત્યાં સુધી – પાતાળમાંથી ફટ, અસુરોથી ફટ, મંત્રરૂપોથી ફટ, મંત્રજાતિથી ફટ, હે ભગવાન નરસિંહરૂપી વિષ્ણુ, સર્વ આપત્તિ અને સર્વ મંત્રરૂપોથી મને રક્ષો, રક્ષો, હ્રૂં ફટ, તમને નમન.'

ત્રૈલોક્યમોહનૈર્મ્મન્ત્રૈઃ સ્થાપ્યસ્ત્રૈલોક્યમોહનઃ। ગદી દક્ષે શાન્તિકરો દ્વિભુજો વા ચતુર્ભુજઃ

ત્રણે લોકને મોહિત કરનારા મંત્રોથી ત્રિલોકમોહનને સ્થાપો; જમણે બાજુએ ગદા ધારક, શાંતિદાયક, બે હાથવાળો કે ચાર હાથવાળો.

વામોદ્‌ર્ધ્વે કારયેચ્ચક્રં પાઞ્ચજન્યમથો હ્યધઃ। શ્રીપુષ્ટિસંયુતં કુર્ય્યાદ્ બલેન સહ ભદ્રયા

ડાબી ઉપર ચક્ર અને નીચે પાંજજન્ય શંખ સ્થાપો; તેમને શ્રી અને પુષ્ટિ સાથે, બલ અને ભદ્રા સાથે જોડો.

પ્રાસાદે સ્થાપયેદ્વિષ્ણું ગૃહે વા મણ્ડપેઽપિ વા। વામનં ચૈવ વૈકુણ્ઠં હયાસ્યમનિરુદ્ધકમ્

વિષ્ણુને મંદિરમાં, ઘરમાં કે મંડપમાં પણ સ્થાપો; વામન, વૈકુંઠ, હયગ્રીવ અને અનિરુદ્ધને પણ સ્થાપો.

સ્થાપયેજ્જલશય્યાસ્થં મત્સ્યાદીંશ્ચાવતારકાન્। સઙ્કર્ષણં વિશ્વરૂપં લિઙ્ગં વૈ રુદ્રમૂર્તિકમ્

જળશય્યામાં શયન કરનારને અને મત્સ્યાદિ અવતારોને સ્થાપો; સંકર્ષણ, વિશ્વરૂપ અને રુદ્રમૂર્તિ રૂપે લિંગ પણ સ્થાપો.

અર્દ્ધનારીશ્વરં તદ્વદ્ધરિશઙ્કરમાતૃકાઃ। ભૈરવં ચ તથા સૂર્ય્યં ગ્રહાંસ્તદ્વદ્વિનાયકમ્

એ જ રીતે અર્ધનારીશ્વર, હરિ, શંકર, માતાઓ, ભૈરવ, સૂર્ય, ગ્રહો અને વિનાયકનું પણ ચિત્રાંકન કરવું જોઈએ.

ગૌરીમિન્દ્રાદિકાં લેપ્યાં ચિત્રજાં ચ બલાબલામ્। પુસ્તકાનાં પ્રતિષ્ઠાં ચ વક્ષ્યે લિખનતદ્વિધિમ્

હું હવે ગૌરી, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ, વિવિધ દેવીઓ, બલા અને બલાનું ચિત્ર કઈ રીતે બનાવવું અને પુસ્તકોની સ્થાપના કેવી રીતે કરવી તે સમજાવીશ.

સ્વસ્તિકે મણ્ડલેઽભ્યર્ચ્ય શરપત્રાસને સ્થિતમ્ । લોખ્યઞ્ચ લિખિતં પુસ્તં ગુરું વિદ્યાં હરિં યજેત્

સ્વસ્તિક કે મંડળ પર પૂજા કરીને, દર્ભના આસન પર બેસી, લખાયેલા પુસ્તક, ગુરુ, વિદ્યા અને હરિની પૂજા કરવી.

યજમાનો ગુરું વિદ્યાં હરિં લિપિકૃતં નરમ્। પ્રાઙ્‌મુખઃ પદ્મિનીં ધ્યાયેત્ લિખિત્વા શ્લોકપઞ્ચકમ્

યજમાન પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, પાંચ શ્લોક લખીને, પદ્મ પર ધ્યાન ધરે અને ગુરુ, વિદ્યા, હરિ તથા લેખકની પૂજા કરે.

રૌપ્યસ્થમસ્યા હૈમ્યા ચ લેખન્યા નાગરાક્ષરમ્ । બ્રાહ્મણાન્ બોજયેચ્છક્ત્યા શક્ત્યા દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

ચાંદી કે સોનાની કલમથી નાગરી અક્ષર લખી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને દક્ષિણ પણ આપવી.

ગુરું વિદ્યાં હરિં પ્રાર્ચ્ય પુરાણાદિ લિખેન્નરઃ। પૂર્વવન્મણ્ડલાદ્યે ચ ઐશાન્યાં ભદ્રપીઠકે

ગુરુ, વિદ્યા અને હરિની પૂજા કર્યા પછી, પૂર્વે જણાવ્યા પ્રમાણે, મંડળ વગેરેથી શરૂ કરીને, આઈશાન્ય દિશામાં શુભ આસન પર પુરાણ વગેરે લખવું.

દર્પ્પણે પુસ્તકં દૃષ્ટ્વા સેચયેત્ પૂર્વ્વવદ્ ઘટૈઃ। નેત્રોન્મીલનકં કૃત્વા શય્યાયાં તુ ન્યસેન્નરઃ

દર્પણમાં પુસ્તક જોઈ, પહેલાં જેવું જ ઘડામાંથી પાણી છાંટવું; પછી નેત્ર ઉદ્ઘાટન વિધિ કરીને, પુસ્તકને શય્યા પર મૂકવું.

ન્યસેત્તુ પૌરુષં સૂક્તં વેદાદ્યં તત્ર પુસ્તકે। કૃત્વા સજીવીકરણં પ્રાર્ચ્ય હુત્વા ચરું તતઃ

પુસ્તકમાં પુરુષ સૂક્ત અને વેદનો આરંભ ભાગ મૂકીને, જીવંતકરણ વિધિ કરી, પૂજા કરીને પછી ચરુનો હવન કરવો.

સમ્પ્રાશ્ય દક્ષિણાભિસ્તુ ગુર્વ્વાદીન્ ભોજયેદ્ દ્વિજાન્। રથેન હસ્તિના વાપિ ભ્રામયેત્ પુસ્તકં નરૈઃ

ગુરુ અને અન્ય બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણ આપી, પછી પુરુષોએ પુસ્તકને રથ કે હાથી પર બેસાડી ફરવવું.

ગૃહે દેવાલયાદૌ તુ ષુસ્તકં સ્થાપ્ય પૂજયેત્। વસ્ત્રાદિવેષ્ટિતં પાઠાદાદાવન્તે સમર્ચ્ચયેત્

પુસ્તકને ઘર કે મંદિરમાં રાખીને પૂજા કરવી, કપડાં વગેરેમાં લપેટવું અને પાઠના આરંભે તથા અંતે સન્માન કરવું.

જગચ્છાન્તિઞ્ચાવધાર્ય્ય પુસ્તકં વાચયેન્નરઃ। અદ્યાયમેકં કુમ્ભાદ્ભિર્યજમાનાદિ સેચયેત્

જગતની શાંતિ માટે પુસ્તકનું પાઠ કરાવવું, દરેક અધ્યાયના આરંભે યજમાન અને અન્યને ઘડાના પાણીથી છાંટવું.

દ્વિજાય પુસ્તકં દત્ત્વા ફલસ્યાન્તો ન વિદ્યતે। ત્રીણ્યાહુરતિદીનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી

બ્રાહ્મણને પુસ્તક આપ્યા પછી પુણ્યનો અંત નથી; ગાય, પૃથ્વી અને સરસ્વતી – આ ત્રણને અતિ દયાળુ માનવામાં આવે છે.

વિદ્યાદાનફલં દત્ત્વા મસ્યન્તં પત્રસઞ્ચયમ્। યાવત્તુ પત્રસઙ્‌ખ્યાનમક્ષરાણાં તથાઽન્ઘ

વિદ્યા દાનનું ફળ, મસી અને પાનાંનો સંચય આપ્યા પછી, જેટલા પાનાં અને અક્ષર હોય છે, એટલું ફળ મળે છે, પ્રિય.

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે મહીયતે। પઞ્ચરાત્રં પુરાણાનિ ભારતાનિ દદન્નરઃ। કુલૈકવિંશમુદ્ધૃત્ય પરે તત્ત્વે તુ લીયતે

એટલા હજાર વર્ષ સુધી વિષ્ણુલોકમાં માન મળે છે; પાંચ રાત્રિ પુરાણ અને ભારત આપવાથી એકવીસ પેઢી ઉદ્ધાર થાય છે અને અંતે પરમ તત્ત્વમાં લીન થાય છે.

ઈશ્વર ઉવાચ અર્ઘપાત્રકરો યાયાદગ્ન્યાગારં સુસંવૃતઃ। યાગોપકરણં સર્વં દિવ્યદૃષ્ટ્યા ચ કલ્પયેત્

ઈશ્વરે કહ્યું: અર્ઘ્યપાત્ર લઈને, સંપૂર્ણ સંયમથી અગ્નિગૃહમાં જવું અને યજ્ઞના બધાં સાધનો દિવ્ય દૃષ્ટિથી તૈયાર કરવા.

ઉદઙ્‌મુખઃ કુણ્ડમીક્ષેત્ પ્રોક્ષણં તાડનં કુશૈઃ। વિદધ્યાદસ્ત્રમન્ત્રેણ વર્મ્મણાભ્યુક્ષણં મતં

ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, કુંડનું નિરીક્ષણ કરવું, કુશથી છાંટવું અને ટકોરવું, મંત્રથી વિધિ કરવી અને રક્ષણ માટે પાણી છાંટવું.

ખડ્ગેન ખાતમુદ્ધારં પૂરણં સમતામપિ। કુર્વીત વર્મ્મણા સેકં કુટ્ટનન્તુ શરાત્મના

ખડગથી ખોદીને ખાડું સાફ કરવું, તેને ભરવું અને સમાન કરવું; પછી રક્ષણ માટે પાણી છાંટવું અને તીક્ષ્ણ બાણથી દબાવવું.

સમ્માર્જ્જનં સમાલેપં કલારૂપપ્રકલ્પનમ્। ત્રિસૂત્રીપરિધાનં ચ વર્મ્મણાભ્યર્ચ્ચનં સદા

સાફસફાઈ, લિપાઈ અને યોગ્ય માપ પ્રમાણે આકાર આપવો, ત્રણ સૂત્રથી બંધવું અને હંમેશા રક્ષણ માટે પાણીથી પૂજા કરવી.

રેખાત્રયમુદક્ કુર્ય્યાદેકાં પૂર્વાનનામધઃ। કુશેન ચ શિવાસ્ત્રેણ યદ્વા તાસાં વિપર્ય્યયઃ

પાણીની ત્રણ રેખાઓ બનાવવી, એક પૂર્વ તરફ, એક આગળ અને એક નીચે; અથવા, પવિત્ર કુશ અને શિવાસ્ત્ર વડે તેમનો ક્રમ બદલી શકાય છે.

વજ્રીકરણમન્ત્રેણ હૃદા દર્ભેશ્ચતુષ્પથમ્। અક્ષપાત્રન્તતનુત્રેણ વિન્યસેદ્વિષ્ટરં હૃદા

વજ્રરૂપ બનાવવાના મંત્રથી, હૃદયથી, દર્ભાની ચાર માર્ગો પાથરવા; અને પાત્રના મંત્રથી, હૃદયથી, બેઠાડો વિશાળ રીતે ગોઠવવો.

હૃદા વાગીશ્વરીં તત્ર ઈશમાવાહ્ય પૂજયેત્। વહ્નિં સદાશ્રયાનીતં શુદ્ધપાત્રોપરિસ્થિતમ્

હૃદયથી વાગીશ્વરીને ત્યાં બોલાવી, ભગવાનની પૂજા કરવી; યોગ્ય રીતે લાવવામાં આવેલ અગ્નિ, શુદ્ધ પાત્ર પર રાખવી.

ક્રવ્યાદાંશંપરિત્યજ્ય વીક્ષણાદિવિશોધિતમ્। ઔદર્ય્યં ચૈન્દવં ભૌતં એકીકૃત્યાનલત્રયમ્

માંસાહારી માટે યોગ્ય ભાગ દૂર કરીને, નિરીક્ષણ અને અન્ય રીતોથી શુદ્ધ કરીને, શરીર, ચંદ્ર અને તત્વ અગ્નિને એકમાં જોડવી.

ઓં હૂં વહ્નિચૈતન્યાય વહ્નિવીજેન વિન્યસેત્। સંહિતામન્ત્રિતં વહ્નિ ધેનુમુદ્રામૃતીકૃતમ્

'ઓમ હૂં' ઉચ્ચારી, અગ્નિ ચૈતન્ય માટે, અગ્નિ બીજ વડે સ્થાપિત કરવું; સંહિતા મંત્રથી શક્તિશાળી થયેલ અગ્નિ, ગૌમુદ્રાથી અમૃતરૂપ બનાવવું.

રક્ષિતં હેતિમન્ત્રેણ કવચેનાવગુણ્ઠિતમ્। પૂજિતન્ત્રિઃ પરિભ્રામ્ય કુણ્ડસ્યોદ્‌ર્ધ્વં પ્રદક્ષિણમ્

હેતિ મંત્રથી રક્ષિત, કવચથી ઢંકાયેલ, પૂજારી પૂજા દોરા સાથે કુંડની ઉપરથી જમણી બાજુ ફરવું.