અગ્નિપુરાણમ્

ઘૃતેનાભ્યજ્ય મૂલેન સ્નપયેત્ પઞ્ચગવ્યકૈઃ। હિરણ્યવર્ણાં હરિણી નેત્રે ચોન્મીલયેચ્છ્રિયાઃ

ઘી અને મૂળ મંત્રથી અભિષેક કરીને, પાંચ ગૌઉત્પાદનોથી સ્નાન કરાવવું; પછી સોનાની જેમ તેજસ્વી અને હરણાકાંખી શ્રીના નેત્રો ખોલવા.

તન્મ આવહ ઇત્યેવં પ્રદદ્યાન્મધુરત્રયમ્। અશ્વપૂર્વેતિ પૂર્વેણ તાં કુમ્ભેનાભિષેચયેત્

'આવો' એમ કહી ત્રણ પ્રકારની મીઠી વસ્તુઓ અર્પણ કરવી; 'અશ્વપૂર્વ' મંત્રથી, પહેલાની જેમ, ઘડાથી અભિષેક કરવો.

કામોસ્મિતેતિ યામ્યેન પશ્ચિમેનાભિષેચયેત્। ચન્દ્રં પ્રભાસામુચ્ચાર્ય્યાદ્ત્યવર્ણેતિ ચોત્તરાત્

'કામોસ્મિ' મંત્રથી દક્ષિણ તરફથી અને પશ્ચિમથી અભિષેક કરવો; 'ચંદ્રં પ્રભાસામ' અને 'ત્યવર્ણ' મંત્રથી ઉત્તર તરફથી અભિષેક કરવો.

ઉપૈતુ મેતિ ચાગ્નેયાત્ ક્ષુત્‌પિપાસેતિ નૈર્ઋતાત્। ગન્ધદ્વારેતિ વાયવ્યાં મનસઃ કમમાકૃતિમ્

'ઉપૈતુ મે' મંત્રથી અગ્નેય દિશામાંથી, 'ક્ષુત્પિપાસે' મંત્રથી નૈઋત્ય દિશામાંથી, અને 'ગંધદ્વારે' મંત્રથી વાયવ્ય દિશામાંથી મનની ઇચ્છા મુજબ રૂપ તૈયાર કરવું.

ઈશાનકલશેનૈવ શિરઃ સૌવર્ણકર્દ્દમાત્। એકાશીતિઘટૈઃ સ્નાનં મન્ત્રેણાપઃ સૃજન્ ક્ષિતિમ્

ઈશાન ઘડાથી અને સોનાની માટીથી માથું સ્નાન કરાવવું; એક્યાસી ઘડાથી મંત્રથી પાણી બનાવી જમીન પર છાંટવું.

આદ્‌ર્દ્રાં પુષ્કરિણીં ગન્ધૈરાદ્‌ર્દ્રામિત્યાદિપુષ્પકૈઃ। તન્મયાવહ મન્ત્રેણ ય આનન્દ ઋ ચાખિલમ્

ભીંજાયેલા કમળ અને સુગંધિત ફૂલો અર્પણ કરવા; 'તન્મયાવહ' મંત્ર અને 'ય આનંદ' ઋચા તથા અન્ય મંત્રોનો ઉપયોગ કરવો.

શાયન્તીયેન શય્યાયાં શ્રીસૂક્તેન ચ સન્નિધિમ્। લક્ષ્મીવીજેન ચિચ્છક્તિં વિન્યસ્યાભ્યર્ચયેત્ પુનઃ

શય્યા પર 'શાયંતીય' સ્તોત્ર અને શ્રીસૂક્તથી હાજરી માટે સ્તુતિ કરવી; લક્ષ્મી બીજમંત્રથી ચિત્તશક્તિ સ્થાપિત કરી ફરીથી પૂજા કરવી.

શ્રીસૂક્તેન મણ્ડપેથ કુણ્ડેષ્વબ્જાનિ હોમયેત્। કરવીરાણિ વા હત્વા સહસ્રં શતમેવ વા

શ્રીસૂક્તના પાઠ સાથે મંડપ તૈયાર કરો અને કુંડમાં કમળના ફૂલો અર્પણ કરો; અથવા તો કરવીરનાં ફૂલો એકઠા કરીને હજાર કે ઓછામાં ઓછા સો ફૂલ અર્પણ કરો.

ગૃહોપકરણાન્તાદિ શ્રીસૂક્તેનૈવ ચાર્પયેત્। તતઃ પ્રાસાદસંસ્કારં સર્વં કૃત્વા તુ પૂર્વવત્

એ જ રીતે, ઘરનાં વાસણો અને અન્ય વસ્તુઓ પણ શ્રીસૂક્તના પાઠ સાથે અર્પણ કરો; પછી, મંદિરની બધી વિધિઓ પહેલાં જે રીતે કરાય છે એ પ્રમાણે કરો.

મન્ત્રેણ પિણ્ડિકાં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠાનં તતઃ શ્રિયઃ । શ્રીસૂક્તેન ચ સાન્નિધ્યં પૂર્વવત્ પ્રત્યૃચં જપેત્

મંત્રથી પીઠ તૈયાર કરીને પછી શ્રીનું સ્થાપન કરો; અને શ્રીસૂક્તના પાઠથી, પહેલાં જે રીતે કરાય છે એ પ્રમાણે દરેક ઋચા બોલી શ્રીનું આહ્વાન કરો.

ચિચ્છક્તિં બોધયિત્વા તુ મૂલાત્ સાન્નિધ્યકં ચરેત્। ભૂસ્વર્ણવસ્ત્રગોન્નાદિ ગુરવે બ્રહ્મણેર્પયેત્। એવં દેવ્યોઽખિલાઃ સ્થાપ્યાવાહ્ય સ્વર્ગાદિ ભાવયેત્

ચૈતન્ય શક્તિ જાગૃત કરીને મૂળથી આહ્વાન કરો; ગુરુ અથવા પુરોહિતને સોનુ, વસ્ત્ર, ગાય વગેરે અર્પણ કરો; આ રીતે બધી દેવી-દેવતાઓની સ્થાપના અને આહ્વાન કરીને તેમને સ્વર્ગાદિ સ્થાનોમાં મનન કરો.

અગ્નિપુરાણમ્ અધ્યાયઃ ૭૧- ગણેશપૂજાવિધિઃ અથ એકસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ ઈશ્વર ઉવાચ ગણપૂજાં પ્રવક્ષ્યામિ નિર્વિઘ્નામખિલાર્થદામ્ । ગણાય સ્વાહા હૃદયમેકદંષ્ટ્રાય વૈ શિરઃ

હવે હું ગણેશજીની પૂજાની વિધિ કહું છું, જે બધાં વિઘ્નો દૂર કરે છે અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે. 'ગણાય સ્વાહા' – હૃદય માટે; 'એકદંષ્ટ્રાય' – માથા માટે.

ગજકર્ણિને ચ શિખા ગજવક્ત્રાય વર્ગ ચ । મહોદરાય સ્વદન્તહસ્તાયાતિ તથાસ્ત્રકમ્

'ગજકર્ણિને' – શિખા માટે; 'ગજવક્ત્રાય' – વર્ગ માટે; 'મહોદરાય, સ્વદંતહસ્તાય' – અને એ રીતે શસ્ત્રો માટે.

ગણો ગુરુઃ પાદુકા ચ શક્ત્યનન્તૌ ચ ધર્મકઃ । મુખ્યાસ્થિમણ્ડલં ચાધશ્ચોર્ધ્વચ્છદનમર્ચયેત્

ગણો ગુરુ છે, પાદુકા છે, બે શક્તિઓ અને ધર્મ છે; મુખ્ય અસ્થિમંડળ નીચે અને ઉપરનું આવરણ પૂજો.

પદ્મકર્ણિકવીજાંશ્ચ જ્વાલિનીં નન્દયાર્ચયેત્ । સૂર્યેશા કામરૂપા ચ ઉદયા કામવર્તિની

પદ્મકર્ણિકાના બીજાક્ષરો અને જ્વાલિનીને નંદા સાથે પૂજો; સૂર્યેશા, કામરૂપા, ઉદયા અને કામવર્તિનીને પણ પૂજો.

સત્યા ચ વિઘ્નનાશા ચ ગ્રાસનં ગન્ધમૃત્તિકા । યં શોષો રં ચ દહનં પ્લવો લં વં તથામૃતમ્

સત્યા અને વિઘ્નનાશા, ગ્રાસ, સુગંધિત માટી; યં, શોષ, રં, દહન, પલવ, લં, વં અને અમૃત પણ.

લમ્બોદરાય વિદ્મહે મહોદરાય ધીમહિ તન્નો દન્તી પ્રચોદયાત્ ॥ ગણપતિર્ગણાધિપો ગણેશો ગણનાયકઃ। ગણક્રીડો વક્રતુણ્ડ એકદંષ્ટ્રો મહોદરઃ

અમે લંબોદરનું ધ્યાન કરીએ છીએ, મહોદરનું ચિંતન કરીએ છીએ, દંતી અમને પ્રેરણા આપે. ગણપતિ, ગણાધિપતિ, ગણેશ, ગણનાયક, ગણોમાં રમનાર, વક્રતુંડ, એકદંષ્ટ્ર, મહોદર.

ગજવક્ત્રો લમ્બકુક્ષિર્વિકટો વિઘ્નનાશનઃ। ધૂમ્રવર્ણા મહેન્દ્રાદ્યાઃ પૂજ્યા ગણપતેઃ સ્મૃતાઃ

ગજવક્ત્ર, લંબકુક્ષી, વિકટ, વિઘ્નનાશક; ધૂમ્રવર્ણ અને મહેન્દ્રાદિ પણ ગણપતિ માટે પૂજનીય ગણાય છે.

ભગવાનુવાચ એવં તાક્ષ્યસ્ય ચક્રસ્ય બ્રહ્મણો નૃહરેસ્તથા। પ્રતિષ્ઠા વિષ્ણુવત્ કાર્યા સ્વસ્વમન્ત્રેણ તાં શ્રૃણુ

ભગવાને કહ્યું: આ રીતે તાક્ષ્યના ચક્ર, બ્રહ્મા અને નૃહરિની પ્રતિષ્ઠા પણ વિષ્ણુની જેમ, દરેકના પોતાના મંત્રથી કરવી જોઈએ – એ સાંભળો.

સુદર્શન મહાચક્ર શાન્ત દુષ્ટભયઙ્કર। ચ્છિન્દ છિન્દ ભિન્દ ભિન્દ વિદારય વિદારય અભ્યર્ચ્ય ચક્રં ચાનેન રણે દારયતે રિપૂન્

'સુદર્શન મહાચક્ર, શાંત, દુષ્ટ અને ભયને નાશ કરનાર, કાપો, કાપો! ફાડો, ફાડો! ચીરો, ચીરો!' – આ રીતે ચક્રની પૂજા કર્યા પછી યુદ્ધમાં તે શત્રુઓને નાશ કરે છે.

ત્રૈલોક્યમોહનૈર્મ્મન્ત્રૈઃ સ્થાપ્યસ્ત્રૈલોક્યમોહનઃ। ગદી દક્ષે શાન્તિકરો દ્વિભુજો વા ચતુર્ભુજઃ

ત્રણે લોકને મોહિત કરનારા મંત્રોથી ત્રિલોકમોહનને સ્થાપો; જમણે બાજુએ ગદા ધારક, શાંતિદાયક, બે હાથવાળો કે ચાર હાથવાળો.

વામોદ્‌ર્ધ્વે કારયેચ્ચક્રં પાઞ્ચજન્યમથો હ્યધઃ। શ્રીપુષ્ટિસંયુતં કુર્ય્યાદ્ બલેન સહ ભદ્રયા

ડાબી ઉપર ચક્ર અને નીચે પાંજજન્ય શંખ સ્થાપો; તેમને શ્રી અને પુષ્ટિ સાથે, બલ અને ભદ્રા સાથે જોડો.

પ્રાસાદે સ્થાપયેદ્વિષ્ણું ગૃહે વા મણ્ડપેઽપિ વા। વામનં ચૈવ વૈકુણ્ઠં હયાસ્યમનિરુદ્ધકમ્

વિષ્ણુને મંદિરમાં, ઘરમાં કે મંડપમાં પણ સ્થાપો; વામન, વૈકુંઠ, હયગ્રીવ અને અનિરુદ્ધને પણ સ્થાપો.

સ્થાપયેજ્જલશય્યાસ્થં મત્સ્યાદીંશ્ચાવતારકાન્। સઙ્કર્ષણં વિશ્વરૂપં લિઙ્ગં વૈ રુદ્રમૂર્તિકમ્

જળશય્યામાં શયન કરનારને અને મત્સ્યાદિ અવતારોને સ્થાપો; સંકર્ષણ, વિશ્વરૂપ અને રુદ્રમૂર્તિ રૂપે લિંગ પણ સ્થાપો.

અર્દ્ધનારીશ્વરં તદ્વદ્ધરિશઙ્કરમાતૃકાઃ। ભૈરવં ચ તથા સૂર્ય્યં ગ્રહાંસ્તદ્વદ્વિનાયકમ્

એ જ રીતે અર્ધનારીશ્વર, હરિ, શંકર, માતાઓ, ભૈરવ, સૂર્ય, ગ્રહો અને વિનાયકનું પણ ચિત્રાંકન કરવું જોઈએ.

ગૌરીમિન્દ્રાદિકાં લેપ્યાં ચિત્રજાં ચ બલાબલામ્। પુસ્તકાનાં પ્રતિષ્ઠાં ચ વક્ષ્યે લિખનતદ્વિધિમ્

હું હવે ગૌરી, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ, વિવિધ દેવીઓ, બલા અને બલાનું ચિત્ર કઈ રીતે બનાવવું અને પુસ્તકોની સ્થાપના કેવી રીતે કરવી તે સમજાવીશ.

સ્વસ્તિકે મણ્ડલેઽભ્યર્ચ્ય શરપત્રાસને સ્થિતમ્ । લોખ્યઞ્ચ લિખિતં પુસ્તં ગુરું વિદ્યાં હરિં યજેત્

સ્વસ્તિક કે મંડળ પર પૂજા કરીને, દર્ભના આસન પર બેસી, લખાયેલા પુસ્તક, ગુરુ, વિદ્યા અને હરિની પૂજા કરવી.

યજમાનો ગુરું વિદ્યાં હરિં લિપિકૃતં નરમ્। પ્રાઙ્‌મુખઃ પદ્મિનીં ધ્યાયેત્ લિખિત્વા શ્લોકપઞ્ચકમ્

યજમાન પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, પાંચ શ્લોક લખીને, પદ્મ પર ધ્યાન ધરે અને ગુરુ, વિદ્યા, હરિ તથા લેખકની પૂજા કરે.