અગ્નિપુરાણમ્

પૂજયેત્ સકલીકૃત્ય સાઙ્ગં સાવરણં હરિમ્। ધ્યાયેત્ સ્વં તસ્ય મૂર્ત્તિન્તુ પૃથિવી ત્સ્ય પીઠિકા

સંપૂર્ણ પૂજા કર્યા પછી, અંગોપાંગ અને પરિકર સાથે હરિને પૂજવી. પોતાની જ મૂર્તિને હરિરૂપે ધ્યાનમાં ધરી, પૃથ્વીને પીઠ તરીકે જોવી.

કલ્પયેકદ્વિગ્રહં તસ્ય તૈજસૈઃ પરમાણુભિઃ। જીવમાવાહયિષ્યામિ પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વગમ્

તે માટે તેજસ્વી પરમાણુોથી બીજી એક મૂર્તિ કલ્પવી અને પાંચવીસ તત્વોથી યુક્ત જીવને આવાહન કરવું.

ચૈતન્યં પરમાનન્દં જાગ્રત્‌સ્વપ્નવિવર્જિતમ્। દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતમ્

ચૈતન્ય, પરમ આનંદ, જાગૃતિ અને સ્વપ્નથી રહિત, શરીર, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, પ્રાણ અને અહંકારથી રહિત.

બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્ય્યન્તં હૃદયેષુ વ્યવસ્થિતમ્। હૃદયાત્ પ્રતિમાવિભ્બે સ્થિરો ભવ પરેશ્વર

બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણિયા સુધી, સર્વના હૃદયમાં વસે છે. એ હૃદયમાંથી મૂર્તિમાં પ્રવેશી, પરમેશ્વર, તું અહીં સ્થિર થા.

સજીવં કુરુ વિમ્બં ત્વં બ્હહ્મ એકમેવાદ્વિતીયકમ્। સજીવીકરણં કૃત્વા પ્રણવેન નિબોધ્યેત્

મૂર્તિને જીવથી યુક્ત કરવી; તું એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત બ્રહ્મ છે. જીવપ્રતિષ્ઠા કર્યા પછી, પ્રણવમંત્રથી ઉપદેશ આપવો.

જ્યોતિર્જ્ઞાનં પરં બ્રહ્મ એકમેવાદ્વિતીયકમ્। સજીવીકરણં કૃત્વા પ્રણવેન નિબોધયેત્

પ્રકાશ, જ્ઞાન, પરમ બ્રહ્મ—એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત. જીવપ્રતિષ્ઠા કર્યા પછી, પ્રણવમંત્રથી ઉપદેશ આપવો.

સાન્નિધ્યકરણન્નામ હૃદયં સ્પૃસ્ય વૈ જપેન્। સૂક્તન્તુ પૌરુષં ધ્યાયન્ ઇદં ગુહ્યમનું જપેત્

'સાન્નિધ્યકરણ' વિધિ માટે હૃદય સ્પર્શી, પુરુષસૂક્તનું ધ્યાન કરી, આ ગુપ્ત મંત્ર જપવો.

નમસ્તેસ્તુ સુરેશાય સન્તોષવિભવાત્નમે। જ્ઞાનવિજ્ઞાનરૂપાય બ્રહ્મતેજોનુયાયિને

દેવોના સ્વામી, સંતોષ અને વૈભવના સ્ત્રોત, જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનના સ્વરૂપ, બ્રહ્મતેજના અનુયાયી, તમને વંદન છે.

ગુણાતિક્રાન્તવેશાય પુરુષાય ભહાત્મને। અક્ષયાય પુરાણાય વિષ્ણો સન્નિહિતો ભવ

ગુણોથી પર, પરમ પુરુષ, મહાત્મા, અક્ષય અને પુરાતન, હે વિષ્ણુ, અહીં ઉપસ્થિત થો.

યચ્ચ તે પરમં તત્ત્વં યચ્ચ જ્ઞાનમયં વપુઃ। તત્ સર્વમેકતો લીનમસ્મિન્દેહે વિબુધ્યતામ્

તારું જે સર્વોચ્ચ તત્વ છે અને જ્ઞાનથી ભરેલું રૂપ છે, એ બધું આ શરીરમાં એકરૂપે લય પામેલું છે—એ હવે જાગૃત થાય.

આત્માનં સન્નિધીકૃત્ય બ્રહ્માદિપરિવારકાન્। સ્વનામ્ના સ્થાપયેદન્યાનાયુધાદીન્ સ્વમુદ્રયા

પહેલા આત્માને સ્મરણ કરી, પછી બ્રહ્મા અને તેમના સહયોગીઓને બોલાવી, દરેકને તેમના પોતાના નામે અને તેમના શસ્ત્રાદિ સાથે, પોતાની મુદ્રાથી સ્થાપિત કરવું.

યાત્રાવર્ષાદિકં દૃષ્ટ્વા જ્ઞેયઃ સ્ન્નિહિતો હરિઃ। નત્વા સ્તુત્વા સ્તવાદ્યૈશ્ચ જપ્ત્વા ચાષ્ટાક્ષરાદિકમ્

યાત્રા અને શુભ પ્રસંગો જોઈને સમજવું કે હરિ હાજર છે; પછી વંદન કરી, સ્તુતિ અને મંત્રો દ્વારા પ્રશંસા કરી, અષ્ટાક્ષર મંત્ર અને અન્ય મંત્રોનો જાપ કરવો.

ચણ્ડપ્રચણ્ડૌ દ્વારસ્થૌ નિર્ગત્યાભ્યર્ચયેદ્‌ગુરુઃ। અગ્નિમણ્ડપમાસાદ્ય ગરુડં સ્થાપ્ય પૂજયેત્

ગુરુએ દ્વાર પર ઉભેલા ચંડ અને પ્રચંડની બહાર જઈ પૂજા કરવી; પછી અગ્નિ મંડપે જઈ, ગરુડને સ્થાપિત કરી અને પૂજા કરવી.

દિગીશાન્ દિશિ દેવાશ્ચં સ્થાપ્ય સમ્પૂજ્ય દેશિકઃ। વિશ્વક્‌સેનં તુ સંસ્થાપ્ય શઙ્ખચક્રાદિ પૂજયેત્

ગુરુએ દિશાના દેવતાઓ અને દિશાના રક્ષકોને સ્થાપિત કરી અને યોગ્ય રીતે પૂજા કરવી; પછી વિશ્વક્ષેનને સ્થાપિત કરી, શંખ, ચક્ર વગેરેથી પૂજા કરવી.

સર્વપાર્ષદકેભ્યશ્ચ બલિં ભૂતેભ્ય અર્પયેત્। ગ્રામવસ્ત્રસુવર્ણાદિ ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્

બધા પાર્ષદો અને ભૂતગણોને ભેટ અર્પણ કરવી; ગામમાંથી વસ્ત્ર, સોનું વગેરે ગુરુને દક્ષિણારૂપે આપવું.

યાગોપયોગિદ્રવ્યાદ્યમાચાર્ય્યાય નરોર્પયેત્। આચાર્ય્યાદક્ષિણાર્દ્ધન્તુ ઋત્વિગભ્યો દક્ષિણાં દદેત્

યજ્ઞમાં ઉપયોગી બધી વસ્તુઓ ગુરુને અર્પણ કરવી; ગુરુને મળતી દક્ષિણાનો અડધો ભાગ ઋત્વિજોને આપવો.

અન્યેબ્યો દક્ષિણાં દદ્યાદ્ભોજયેદ્‌ બ્રાહ્મણાંસ્તતઃ। અવારિતાન્ ફલાન્ દદ્યાદ્યજમાનાય વૈગુરુઃ

અન્ય લોકોને પણ દક્ષિણ આપવી, પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; પછી યજમાનને અવરોધ વગરના ફળો વૈષ્ણવ રીત પ્રમાણે આપવું.

વિષ્ણું નયેત્ પ્રતિષ્ઠાતા ચાત્મના સકલં કુલમ । સર્વેષામેવ દેવાનામેષ સાધારણો વિધિઃ। મૂલમન્ત્રાઃ પૃથક્ તેષા શેષં કાર્ય્યં સમાનકમ્

પ્રતિષ્ઠા કરનારએ વિષ્ણુ અને તેમના સમગ્ર કુટુંબને સાથે લઈ જવું; આ બધાં દેવતાઓ માટે સામાન્ય વિધિ છે; તેમનાં મૂળ મંત્ર અલગ છે, પણ બાકીની રીત એકસરખી છે.

ભગવાનુવાચ સમુદાયેન દેવાદેઃ પ્રતિષ્ઠાં પ્રવદામિ તે। લક્ષ્મ્યાઃ પ્રતિષ્ઠાં પ્રથમં તથા દેવીગણસ્ય ચ

ભગવાને કહ્યું: હવે હું તને દેવતાઓ અને અન્ય સર્વની પ્રતિષ્ઠાની વિધિ સમજાવું છું; પ્રથમ લક્ષ્મીજીની પ્રતિષ્ઠા અને પછી અન્ય દેવીગણની પણ.

પૂર્વવત્ સકલં કુર્ય્યાન્મણ્ડપસ્નપનાદિકમ્ । ભદ્રપીઠેશ્રિયં ન્યસ્ય સ્થાપયેદષ્ટ વૈ ઘટા

પહેલાની જેમ જ મંડપ, સ્નાન વગેરે બધું કરવું; શુભ આસન પર શ્રીને બેસાડવી અને આઠ ઘડા સ્થાપિત કરવા.

ઘૃતેનાભ્યજ્ય મૂલેન સ્નપયેત્ પઞ્ચગવ્યકૈઃ। હિરણ્યવર્ણાં હરિણી નેત્રે ચોન્મીલયેચ્છ્રિયાઃ

ઘી અને મૂળ મંત્રથી અભિષેક કરીને, પાંચ ગૌઉત્પાદનોથી સ્નાન કરાવવું; પછી સોનાની જેમ તેજસ્વી અને હરણાકાંખી શ્રીના નેત્રો ખોલવા.

તન્મ આવહ ઇત્યેવં પ્રદદ્યાન્મધુરત્રયમ્। અશ્વપૂર્વેતિ પૂર્વેણ તાં કુમ્ભેનાભિષેચયેત્

'આવો' એમ કહી ત્રણ પ્રકારની મીઠી વસ્તુઓ અર્પણ કરવી; 'અશ્વપૂર્વ' મંત્રથી, પહેલાની જેમ, ઘડાથી અભિષેક કરવો.

કામોસ્મિતેતિ યામ્યેન પશ્ચિમેનાભિષેચયેત્। ચન્દ્રં પ્રભાસામુચ્ચાર્ય્યાદ્ત્યવર્ણેતિ ચોત્તરાત્

'કામોસ્મિ' મંત્રથી દક્ષિણ તરફથી અને પશ્ચિમથી અભિષેક કરવો; 'ચંદ્રં પ્રભાસામ' અને 'ત્યવર્ણ' મંત્રથી ઉત્તર તરફથી અભિષેક કરવો.

ઉપૈતુ મેતિ ચાગ્નેયાત્ ક્ષુત્‌પિપાસેતિ નૈર્ઋતાત્। ગન્ધદ્વારેતિ વાયવ્યાં મનસઃ કમમાકૃતિમ્

'ઉપૈતુ મે' મંત્રથી અગ્નેય દિશામાંથી, 'ક્ષુત્પિપાસે' મંત્રથી નૈઋત્ય દિશામાંથી, અને 'ગંધદ્વારે' મંત્રથી વાયવ્ય દિશામાંથી મનની ઇચ્છા મુજબ રૂપ તૈયાર કરવું.

ઈશાનકલશેનૈવ શિરઃ સૌવર્ણકર્દ્દમાત્। એકાશીતિઘટૈઃ સ્નાનં મન્ત્રેણાપઃ સૃજન્ ક્ષિતિમ્

ઈશાન ઘડાથી અને સોનાની માટીથી માથું સ્નાન કરાવવું; એક્યાસી ઘડાથી મંત્રથી પાણી બનાવી જમીન પર છાંટવું.

આદ્‌ર્દ્રાં પુષ્કરિણીં ગન્ધૈરાદ્‌ર્દ્રામિત્યાદિપુષ્પકૈઃ। તન્મયાવહ મન્ત્રેણ ય આનન્દ ઋ ચાખિલમ્

ભીંજાયેલા કમળ અને સુગંધિત ફૂલો અર્પણ કરવા; 'તન્મયાવહ' મંત્ર અને 'ય આનંદ' ઋચા તથા અન્ય મંત્રોનો ઉપયોગ કરવો.

શાયન્તીયેન શય્યાયાં શ્રીસૂક્તેન ચ સન્નિધિમ્। લક્ષ્મીવીજેન ચિચ્છક્તિં વિન્યસ્યાભ્યર્ચયેત્ પુનઃ

શય્યા પર 'શાયંતીય' સ્તોત્ર અને શ્રીસૂક્તથી હાજરી માટે સ્તુતિ કરવી; લક્ષ્મી બીજમંત્રથી ચિત્તશક્તિ સ્થાપિત કરી ફરીથી પૂજા કરવી.

શ્રીસૂક્તેન મણ્ડપેથ કુણ્ડેષ્વબ્જાનિ હોમયેત્। કરવીરાણિ વા હત્વા સહસ્રં શતમેવ વા

શ્રીસૂક્તના પાઠ સાથે મંડપ તૈયાર કરો અને કુંડમાં કમળના ફૂલો અર્પણ કરો; અથવા તો કરવીરનાં ફૂલો એકઠા કરીને હજાર કે ઓછામાં ઓછા સો ફૂલ અર્પણ કરો.

ગૃહોપકરણાન્તાદિ શ્રીસૂક્તેનૈવ ચાર્પયેત્। તતઃ પ્રાસાદસંસ્કારં સર્વં કૃત્વા તુ પૂર્વવત્

એ જ રીતે, ઘરનાં વાસણો અને અન્ય વસ્તુઓ પણ શ્રીસૂક્તના પાઠ સાથે અર્પણ કરો; પછી, મંદિરની બધી વિધિઓ પહેલાં જે રીતે કરાય છે એ પ્રમાણે કરો.