અગ્નિપુરાણમ્

દહેત્તુ વિષ્ણુગાયત્ર્યા ગાયત્રયા શ્રપયેચ્ચરુમ્। હોમયેચ્ચ બલિં દદ્યાદુત્તરે ભોજયેદ્ દ્વિજાન્

વિષ્ણુગાયત્રી મંત્રથી હોમ કરવો, ગાયત્રી મંત્રથી પાક ચઢાવવો, હોમ કરવો, બલિ આપવો અને ઉત્તર તરફ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું.

સામાધિપાનાં તુષ્ટ્યર્થં હેમ ગાં ગુરવે દદેત્। દિકપતિભ્યો બલિં દત્ત્વા રાત્રૌ કુર્ય્યાચ્ચ જાગરમ્

દિશાના રક્ષકોને પ્રસન્ન કરવા માટે ગુરુને સોનુ અને ગાય આપવી; દિશાપાલોને બલિ આપ્યા પછી રાત્રે જાગરણ કરવું.

બ્રહ્મગીતાદિશબ્દેન સર્વભાગધિવાસનાત્

'બ્રહ્મગીત' અને બીજા પવિત્ર ગીતોના ઉચ્ચારથી બધા ભાગો પવિત્ર થાય છે.

ભગવાનુવાચ પિણ્ડિકાસ્થાપનાર્થન્તુ ગર્ભાગારં તુ સપ્તધા। વિભજેદ્ બ્રહ્મભાગે તુ પ્રતિમાં સ્થાપયેદ્ બુધઃ

ભગવાને કહ્યું: પિંડિકા સ્થાપવા માટે ગર્ભગૃહને સાત ભાગમાં વહેંચવું; બ્રહ્માના ભાગમાં વિદ્વાન મૂર્તિ સ્થાપે.

દેવમાનુષપૈશાચભાગેષુ ન કદાયન। બ્રહ્મભાગં પરિત્યજ્ય કિઞ્ચદાશ્રિત્ય ચાણ્ડજ

દેવ, માનવ અને ભૂતના ભાગમાં ક્યારેય મૂર્તિ ન રાખવી; બ્રહ્માનો ભાગ છોડીને, થોડું પણ મૂર્તિ મૂકવું યોગ્ય નથી.

દેવમાનુષભાગાભ્યાં સ્થાપ્યા યત્નાત્તુપિણ્ડિકા । નપુંસકશિલાયાન્તુ રત્નન્યાસં સમાચરેત્

દેવ અને માનવના ભાગમાં ખૂબ કાળજીપૂર્વક પિંડિકા સ્થાપવી; નપુંસક પથ્થરમાં રત્નોનું સ્થાપન કરવું.

નારસિંહેન હુત્વાથ નત્નયાસં ચ તેન વૈ। વ્રીહીન્ સત્નાંસ્ત્રિધાતૂઁશ્ચ લોહાદીંશ્ચન્દનાદિકાન્

નરસિંહ મંત્રથી હોમ કરીને પછી રત્નો, ચોખા, દોરા, ત્રણ ધાતુઓ, લોખંડ વગેરે અને ચંદન વગેરે વસ્તુઓ મૂકી દેવી.

પૂર્વાદિનવગર્ત્તેષુ ન્યસેન્ મધ્યે યથારુચિ। અથ ચેન્દ્રાદિમન્ત્રૈશ્ચ ગર્ત્તો ગુગ્‌ગુલુનાવૃતઃ

પૂર્વથી શરૂ થતા નવ ખાડામાં અને મધ્યમાં ઈચ્છા મુજબ વસ્તુઓ મૂકવી; પછી ઇન્દ્રાદિ મંત્રોથી ખાડીને ગુગ્ગુલથી ઢાંકી દેવી.

રત્નન્યાસવિધિં કૃત્વા પ્રતિમામાલભેદ્ગુરુઃ। સશલાકૈર્દ્દર્ભપુઞ્જૈઃ સહદેવૈઃ સમન્વિતૈઃ

રત્ન સ્થાપન વિધિ કર્યા પછી ગુરુએ દર્ભની કાંટીઓથી, દેવતાઓ અને તેમના સહયોગીઓ સાથે, મૂર્તિને સ્પર્શ કરવું.

સબાહ્યન્તૈશ્ચ સંસ્કૃત્ય પઞ્ચગવ્યેન શોધયેત્। પ્રોક્ષયેદ્દર્ભતોયેન નદીતીર્થોદકેન ચ

અંદર અને બહારથી શુદ્ધ કરીને, પંચગવ્યથી ધોઈ મૂર્તિને પવિત્ર કરવી; પછી દર્ભના પાણી અને નદીના તીર્થના પાણીથી છાંટવું.

હોમાર્થે સ્થણ્ડિલં કુર્ય્યાત્ સિકતામિઃ સમન્તતઃ। સાર્દ્ધહસ્તપ્રમાણં તુ ચતુરસ્રં સુશોભનમ્

હોમ માટે ચારે બાજુ રેતીથી અડધા હાથ જેટલું ચોરસ અને સુંદર વેદિકા તૈયાર કરવી.

અષ્ટદિક્ષુ યથાન્યાસં કલશાનાપ વિન્યસેત્। પૂર્વાદ્યાનષ્ટવર્ણેન અગ્નિમાનીય સંસ્કૃતમ્

અષ્ટ દિશાઓમાં યોગ્ય રીતે કળશો ગોઠવી, 'પૂર્વ'થી શરૂ થતો અષ્ટઅક્ષરી મંત્ર બોલી, સંસ્કારિત અગ્નિને ત્યાં સ્થાપિત કરવી.

ત્વમગ્નેદ્યુભિરિતિ ગાયત્ર્યા સમિધો હુનેત્। અષ્ટાર્ણેનાષ્ટશતકં આજ્યં પૂર્ણા પ્રદાપયેત્

'ત્વમગ્ને દ્યુભિઃ' ગાયત્રી છંદ સાથે બોલી, સમિધાનો હોમ કરવો. પછી અષ્ટઅક્ષરી મંત્રથી એકસો આઠ વખત ઘી અર્પણ કરવું.

શાન્ત્યુદકં આમ્રપત્રૈઃ મૂલેન શતમન્ત્રિતમ્। સિઞ્ચેદ્દેવસ્ય તન્મૂર્દિધ્ન શ્રીશ્ચ તે હ્યનયા ઋચા

આમ્રપાન અને તેની ડાળથી, શતમંત્રિત શાંતિજળ દેવના મસ્તક પર છાંટવું, અને 'શ્રીશ્ચ તે' મંત્ર બોલવો.

બ્રહ્મયાનેન ચોદ્ધૃત્ય ઉત્તિષ્ઠ બ્રહ્મણસ્પતે। તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રેણ પ્રાસાદાભિમુખં નયેત્

બ્રહ્મમંત્રથી ઉઠાવી, 'ઉઠો બ્રહ્મણસ્પતિ' એમ બોલવું અને 'તદ્ વિષ્ણોઃ' મંત્રથી મંદિરમાં મોખે લઈ જવું.

શિવિકાયાં હરિં સ્થાપ્ય ભ્રામયીત પુરાદિકમ્। ગીતવેદાદિશબ્દૈશ્ચ પ્રાસાદદ્વારિ ધારયેત્

હરિને શિવિકામાં બેસાડી, શહેરની ફરતે ફેરવી, ગીત, વેદમંત્ર અને અન્ય ધ્વનિ સાથે મંદિરમાં પ્રવેશદ્વારે મૂકી દેવું.

સ્ત્રીભિર્વિપ્રૈર્મઙ્ગલાષ્ટઘટૈ સંસ્નાપયેદ્ધરિમ્। તતો ગન્ધાદિનાભ્યર્ચ્ય મૂલમન્ત્રેણ દેશિકઃ

સ્ત્રીઓ અને બ્રાહ્મણો સાથે, આઠ શુભ કળશથી હરિને સ્નાન કરાવવું. પછી ગુરુએ ચંદન અને અન્ય દ્રવ્યથી પૂજા કરીને મૂળમંત્ર બોલવો.

અતો દેવેતિ વસ્ત્રાદ્યામષ્ટાઙ્ગાર્ઘ્યં નિવેદ્ય ચ। સ્થિરેલગ્ને પિણ્ડિકાયાં દેવસ્ય ત્વેતિ ધારયેત્

'અતો દેવે' કહી, વસ્ત્ર અને અન્ય આઠ પ્રકારના અર્ગ્ય અર્પણ કરવા. શુભ મુહૂર્તે, 'દેવસ્ય ત્વ' મંત્ર બોલી, મૂર્તિને પીઠ પર સ્થાપિત કરવી.

ઓં ત્રેલોક્યવિક્રાન્તાય નમસ્તેસ્તુ ત્રિવિક્રમ। સંસ્થાપ્યા પિણ્ડિકાયાન્તુ સ્થિરં કુર્ય્યાદ્વિચક્ષણઃ

'ૐ ત્રિલોક્યવિક્રાંતાય નમઃ ત્રિવિક્રમ' મંત્ર બોલી, વિદ્વાન મૂર્તિને પીઠ પર દૃઢપણે સ્થાપિત કરે.

ધ્રુવા દ્યૌરિતિ મન્ત્રેણ વિશ્વતશ્ચક્ષુરિત્યપિ। પઞ્ચગવ્યેન સંસ્નાપ્ય ક્ષાલ્ય ગન્ધદકેન ચ

'ધ્રુવા દ્યૌઃ' અને 'વિશ્વતશ્ચક્ષુઃ' મંત્રો બોલી, પંચગવ્યથી સ્નાન કરાવવું, પછી સુગંધિત જળથી ધોઈ દેવું.

પૂજયેત્ સકલીકૃત્ય સાઙ્ગં સાવરણં હરિમ્। ધ્યાયેત્ સ્વં તસ્ય મૂર્ત્તિન્તુ પૃથિવી ત્સ્ય પીઠિકા

સંપૂર્ણ પૂજા કર્યા પછી, અંગોપાંગ અને પરિકર સાથે હરિને પૂજવી. પોતાની જ મૂર્તિને હરિરૂપે ધ્યાનમાં ધરી, પૃથ્વીને પીઠ તરીકે જોવી.

કલ્પયેકદ્વિગ્રહં તસ્ય તૈજસૈઃ પરમાણુભિઃ। જીવમાવાહયિષ્યામિ પઞ્ચવિંશતિતત્ત્વગમ્

તે માટે તેજસ્વી પરમાણુોથી બીજી એક મૂર્તિ કલ્પવી અને પાંચવીસ તત્વોથી યુક્ત જીવને આવાહન કરવું.

ચૈતન્યં પરમાનન્દં જાગ્રત્‌સ્વપ્નવિવર્જિતમ્। દેહેન્દ્રિયમનોબુદ્ધિપ્રાણાહઙ્કારવર્જિતમ્

ચૈતન્ય, પરમ આનંદ, જાગૃતિ અને સ્વપ્નથી રહિત, શરીર, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, પ્રાણ અને અહંકારથી રહિત.

બ્રહ્માદિસ્તમ્બપર્ય્યન્તં હૃદયેષુ વ્યવસ્થિતમ્। હૃદયાત્ પ્રતિમાવિભ્બે સ્થિરો ભવ પરેશ્વર

બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણિયા સુધી, સર્વના હૃદયમાં વસે છે. એ હૃદયમાંથી મૂર્તિમાં પ્રવેશી, પરમેશ્વર, તું અહીં સ્થિર થા.

સજીવં કુરુ વિમ્બં ત્વં બ્હહ્મ એકમેવાદ્વિતીયકમ્। સજીવીકરણં કૃત્વા પ્રણવેન નિબોધ્યેત્

મૂર્તિને જીવથી યુક્ત કરવી; તું એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત બ્રહ્મ છે. જીવપ્રતિષ્ઠા કર્યા પછી, પ્રણવમંત્રથી ઉપદેશ આપવો.

જ્યોતિર્જ્ઞાનં પરં બ્રહ્મ એકમેવાદ્વિતીયકમ્। સજીવીકરણં કૃત્વા પ્રણવેન નિબોધયેત્

પ્રકાશ, જ્ઞાન, પરમ બ્રહ્મ—એકમાત્ર, દ્વિતીય રહિત. જીવપ્રતિષ્ઠા કર્યા પછી, પ્રણવમંત્રથી ઉપદેશ આપવો.

સાન્નિધ્યકરણન્નામ હૃદયં સ્પૃસ્ય વૈ જપેન્। સૂક્તન્તુ પૌરુષં ધ્યાયન્ ઇદં ગુહ્યમનું જપેત્

'સાન્નિધ્યકરણ' વિધિ માટે હૃદય સ્પર્શી, પુરુષસૂક્તનું ધ્યાન કરી, આ ગુપ્ત મંત્ર જપવો.

નમસ્તેસ્તુ સુરેશાય સન્તોષવિભવાત્નમે। જ્ઞાનવિજ્ઞાનરૂપાય બ્રહ્મતેજોનુયાયિને

દેવોના સ્વામી, સંતોષ અને વૈભવના સ્ત્રોત, જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનના સ્વરૂપ, બ્રહ્મતેજના અનુયાયી, તમને વંદન છે.

ગુણાતિક્રાન્તવેશાય પુરુષાય ભહાત્મને। અક્ષયાય પુરાણાય વિષ્ણો સન્નિહિતો ભવ

ગુણોથી પર, પરમ પુરુષ, મહાત્મા, અક્ષય અને પુરાતન, હે વિષ્ણુ, અહીં ઉપસ્થિત થો.