અગ્નિપુરાણમ્

વલ્મીકમૃત્તિકાં સપ્તસ્થાનોત્થામપરે ન્યસેત્। જાહ્નતીવાલુકાતોયં વિન્યસેદપરે ઘટે

વીંટીની માટી અને સાત અલગ-અલગ સ્થળોની માટી મૂકવી; બીજા પાત્રમાં જાહ્નવીની રેતી અને પાણી મૂકવું.

વરાહવૃષનાગેન્દ્રવિષાણોદ્ધૃતમૃત્તિકામ્। મૃત્તિકાં પદ્મમૂલસ્ય કુશસ્ય ત્વપરે ન્યસેત્

વરાહના દાંત, વાઘના વૃશણ, હાથીના શિંગ અને પદમના મૂળ તથા કુશના મૂળથી લાવવામાં આવેલી માટી પણ મૂકવી.

તીર્થપર્વતમૃદ્ભિસ્ચ યુક્તમપ્યપરે ન્યસેત્। નાગકેશરપુષ્પઞ્ચ કાશ્મીરમપરે ન્યસેત્

તીર્થ અને પર્વતની માટી પણ મૂકવી; બીજા પાત્રમાં નાગકેશર ફૂલો અને કાશ્મીર પણ મૂકવું.

ચન્દ નાગુરુકર્પૂરૈઃ પુષ્પં ચૈવાપરે ન્યસેત્। વૈદૂર્યં વિદ્રુમં મુક્તાં સ્ફટિકં વજ્રમેવ ચ

કેટલાંક લોકો ચંદન, નાગરમોથા, કપૂર અને ફૂલો સાથે વૈદૂર્ય, મોતી, મુક્તા, સ્ફટિક અને વજ્ર પણ ધરાવે છે.

એતાન્યેકત્ર નિક્ષિપ્ય સ્થાપયેદ્દેવસત્તમ। નદીનદતડાગાનાં સલિલૈરપરં ન્યસેત્

આ બધું એક જગ્યાએ ભેગું મૂકી દેવાય, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અને બીજી જગ્યાએ નદી, તળાવ અને સરોવરનું પાણી મૂકવું જોઈએ.

એકાશીતિપદે ધાન્યાન્મણ્ડપે કલશાન્ ન્યસેત્। ગન્ધોદકાદ્યૈઃ સમ્પૂર્ણાન્ શ્રીસૂક્તેનાભિમન્ત્રયેત્

એકાસી ખંડ ધરાવતી મંડપમાં ધાન્યથી ભરેલા કળશો, સુગંધિત પાણી વગેરેથી ભરેલા રાખવા અને શ્રીસૂક્તના મંત્રોથી તેમને પવિત્ર કરવાં.

યવં સિદ્ધાર્થકં ગન્ધં કુશાગ્રં ચાક્ષતં તથા। લિતાન્ ફલં તતા પુષ્પમઘ્યાર્થં પૂર્વતો ન્યસેત્

યવ, સિદ્ધાર્થ, સુગંધ, કુશના ટોચના ભાગ, અક્ષત, તેમજ ફળ અને ફૂલો પૂજાર્થ પૂર્વ દિશામાં મૂકવા.

પદ્મં શ્યામલતાં દૂર્વાં વિષ્ણુપર્ણી કુશાંસ્તથા। પાદ્યાર્થં દક્ષિણે ભાગે મધુપર્ક્કં તુ દક્ષિણે

પદ્મ, શ્યામલતા, દુર્વા, વિષ્ણુપર્ણી અને કુશ ઘાસ પાદ્ય માટે દક્ષિણ બાજુ રાખવા, અને મધુપર્ક પણ દક્ષિણ બાજુ મૂકવો.

કક્કોલકં લવઙ્ગઞ્ચ તથા જાતીફલં શુભમ્। ઉત્તરે હ્યાચમનાય અગ્નૌ દૂર્વાક્ષતાન્વિતમ્

કક્કોલ, લવિંગ અને શુભ જતીફળ ઉત્તર બાજુ આચમન માટે, દુર્વા અને અક્ષત સાથે અગ્નિ માટે મૂકવા.

પાત્રં નીરાજનાર્થં ચ તથોદ્વર્ત્તનમાનિલે। ગન્ધુપુષ્પાન્વિતં પાત્રમૈશાન્યાં પાત્રકે ન્યસેત્

દીપારાધન અને ઉદ્વર્તન માટેનું પાત્ર પણ ઈશાન દિશામાં સુગંધ અને ફૂલો સાથે ભરેલું રાખવું.

મુરામાંસીં ચામલકં સહદેવાં નિશાદિકમ્। ષષ્ટિદીપાન્ન્યસેદષ્ટૌ ન્યસેન્નીરાજનાય ચ

મુરા, માંસી, આમળા, સહદેવી અને નિશાદિકા, તેમજ સાઠ દીવા અને આઠ દીપ આરતી માટે મૂકવા.

શઙ્‌ખંહચક્રઞ્ચ શ્રીવત્સં કુલિશં પઙ્કજાદિકમ્। હેમાદિપાત્રે કૃત્વા તુ નાનાવર્ણાદિપુષ્પકમ્

શંખ, ચક્ર, શ્રીવત્સ, વજ્ર, કમળ વગેરે સુવર્ણ પાત્રમાં વિવિધ રંગના અને પ્રકારના ફૂલો સાથે મૂકવા.

ભગવાનુવાચ એશાન્યાં જયયેત્ કુણ્ડં ગુરુર્વ્વહ્નિઞ્ચ વૈષ્ણવમ્। ગાયત્ર્યાષ્ટશતં હુત્વા સમ્પાતવિધિના ઘટાન્

ભગવાને કહ્યું: ઈશાન દિશામાં ગુરુએ કુંડ અને વૈષ્ણવ અગ્નિ સ્થાપવું, ગાયત્રી મંત્રથી એકસો આઠ આહુતિ આપી, વિધિ પ્રમાણે કળશો પર પાણી છાંટવું.

પ્રોક્ષયેત્ કારુશાલાયાં શિલ્પિભિમુર્ત્તિર્વ્રજેત્। તુર્ય્યશબદૈઃ કૌતુકઞ્ચ બન્ધયેદ્દક્ષિણે કરે

કારખાનામાં પાણી છાંટવું, પછી શિલ્પીઓ પ્રતિમા તરફ આગળ વધે; શુભ ધ્વનિ સાથે દક્ષિણ હાથમાં કાવચ બાંધવું.

વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટેતિ ઊર્ણાસૂત્રેણ સર્ષપૈઃ। પટ્ટવસ્ત્રેણ કર્ત્તવ્યં દેશિકસ્યાપિ કૌતુકમ્

વિષ્ણુ માટે 'શિપિવિષ્ટ' મંત્ર બોલી, ઊનના દોરા અને રાઈના દાણા સાથે, તેમજ પટના વસ્ત્રથી ગુરુએ પણ કાવચ તૈયાર કરવું.

મણ્ડપે પ્રતિમાં સ્થાપ્ય સવસ્ત્રાં પૂજિતાં સ્તુવન્। નમસ્તેર્ચ્યેં સુરેશાનિ પ્રણીતે વિશ્વકર્મ્મણ

મંડપમાં વસ્ત્રાધારી અને પૂજિત પ્રતિમા સ્થાપી, સ્તુતિ કરવી: 'હે દેવોના સ્વામી, વિશ્વકર્માએ રચેલા, તમને વંદન.'

પ્રભાવિતાશેષજગદ્ધાત્રિ તુભ્યં નમો નમઃ। ત્વયિ સમ્પૂજયામીશે નારાયણમનામયમ્

'સમગ્ર જગતને પોષણ આપનાર, સર્વ શક્તિ આપનાર, તમને વારંવાર વંદન; હે ઈશ્વર, તમારી અંદર નિર્મળ નારાયણની પૂજા કરું છું.'

રહિતા શિલ્પિદોષૈસ્ત્વમૃદ્ધિયુક્તા સદા ભવ। એવં વિજ્ઞાપ્ય પ્રતિમાં નયેત્તાં સ્નાનમણ્ડપમ્

'તમે હંમેશા શિલ્પના દોષોથી મુક્ત અને સમૃદ્ધ રહો.' આવી પ્રાર્થના કરીને પ્રતિમાને સ્નાનમંડપ તરફ લઈ જવી.

શિલ્પિનન્તોષયેદ્‌દ્રવ્યૈર્ગુરવે ગાં પ્રદાપયેત્। ચિત્રં દેવેતિ મન્ત્રેણ નેત્રે ચોન્મીલયેત્તતઃ

શિલ્પીઓને દાનથી સંતોષવા અને ગુરુને ગાય આપવી; 'દેવ, સુંદર' મંત્ર બોલી પછી પ્રતિમાની આંખો ખોલવી.

અગ્નિર્જ્યોતીતિ દૃષ્ટિઞ્ચ દદ્યાદ્વૈ ભદ્રપીઠકે। તતઃ શક્લાનિ પુષ્પાણિ ઘૃતં સિદ્ધાર્થકં તથા

'અગ્નિ પ્રકાશ છે' એમ કહી શુભ પીઠ પર દૃષ્ટિ આપવી; પછી સફેદ ફૂલો, ઘી અને સફેદ રાઈ અર્પણ કરવી.

દૂર્વ્વાં કુશાગ્રં દેવસ્ય દદ્યાચ્છિરસિ દેશિકઃ। મધુવાતેતિ મન્ત્રેણ નેત્રે ચાભ્યઞ્જયેદ્ ગુરુઃ

દુર્વા અને કુશના ટોચના ભાગ દેવના મસ્તક પર ગુરુએ મૂકવા; 'મધુવાત' મંત્રથી ગુરુએ આંખો પર તિલક કરવું.

હિરણ્યગર્ભમન્ત્રેણ ઇમં મેતિ ચ કીર્ત્તયેત્ ઘૃતેનાભ્યઞ્જયેત્ પશ્ચાત્ પઠન્ ઘૃતવતીં પુનઃ

હિરણ્યગર્ભ મંત્રથી 'ઇમં મે' કહેવું અને પછી ઘીથી અભ્યંગ કરવું. પછી ફરીથી પઠન કરીને ઘીથી અભ્યંગ કરવું.

મસૂરપિષ્ટેનોદ્વર્ત્ય અતો દેવેતિ કીર્ત્તયન્। ક્ષાલયેદુષ્ણતીર્થજૈઃ સ્નાનં પાવમાનીતિ રત્નજૈઃ

મસૂરના લોટથી ઉબટણ કરીને 'અતો દેવે' કહેવું અને પછી પવિત્ર તીર્થના ગરમ પાણીથી ધોવું. સ્નાન વખતે 'પાવમાની' મંત્ર બોલીને રત્નજળથી સ્નાન કરવું.

દ્રુપદાદિવેત્યનુલિમ્પેદાપો હિષ્ઠેતિ સેચયેત્। નદીજૈસ્તીર્થજૈઃ સ્નાનં પાવમાનીતિ રત્નજૈ

'દ્રુપદાદિ' મંત્રથી અનુલેપ કરવું અને 'આપો હિષ્ઠ' બોલીને પાણી છાંટવું. તીર્થના અને નદીના પાણીથી 'પાવમાની' મંત્ર બોલીને રત્નજળથી સ્નાન કરવું.

સમુદ્રં ગચ્છ ચન્દનૈસ્તીર્થમૃત્કલશેન ચ। શન્નો દેવીઃ સ્નાપયેચ્ચ ગાયત્ર્યાપ્યુષ્ણવારિણા

ચંદન અને તીર્થમૃદ ધરાવતો કળશ લઈને સમુદ્રે જવું. 'શન્નો દેવીઃ' મંત્ર બોલીને ગાયત્રી મંત્ર અને ગરમ પાણીથી સ્નાન કરવું.

પઞ્ચમૃદ્ભિર્હિરણ્યેતિ સ્નાપયેત્પરમેશ્વરમ્। સિકતાદ્ભિરિમં મેતિ વલ્મીકોદઘટેન ચ

પાંચ પ્રકારની માટીથી 'હિરણ્ય' મંત્ર બોલીને પરમેશ્વરને સ્નાન કરાવવું. રેતીથી 'ઇમં મે' બોલીને અને વામળિયાના કળશથી પણ સ્નાન કરાવવું.

તદ્ધિષ્ણોરિતિ ઓષધ્યદ્ભિર્થા ઓષધીતિ મન્ત્રતઃ। યઝાયજ્ઞેતિ કાષાયૈઃ પઞ્ચભિર્ગવ્યકૈસ્તતઃ

'તદ્હિષ્ણોર્' મંત્ર બોલીને ઔષધિ અને પાણીથી સ્નાન કરાવવું. 'થા ઔષધિ' મંત્ર બોલવું. પછી પાંચ ગૌ ઉત્પાદનો સાથે 'યજ્ઞાયજ્ઞ' મંત્ર બોલવું.

પયઃ પૃથિવ્યાં મન્ત્રેણ યાઃ ફલિના ફલામ્બુભિઃ। વિશ્વતશ્ચક્ષુઃ સૌમ્યેન પૂર્વેણ કલસેન ચ

'પયઃ પૃથિવ્યાં' મંત્ર બોલીને ફળવાળી વનસ્પતિના જળથી સ્નાન કરાવવું. 'વિશ્વતશ્ચક્ષુઃ' મંત્ર બોલીને પૂર્વ દિશાના કળશથી સ્નાન કરાવવું.

સોમં રાજાનમિત્યેવં વિષ્ણો રરાટં દક્ષતઃ। હંસઃ શુચિઃ પશ્ચિમેન કુર્ય્યાદુદ્વર્ત્તનં હરેઃ

'સોમં રાજાનમ્' મંત્ર બોલીને વિષ્ણુને જમણી બાજુ સ્નાન કરાવવું. 'હંસઃ શુચિઃ' મંત્ર બોલીને પશ્ચિમ બાજુ હરિનું ઉબટણ કરવું.