અગ્નિપુરાણમ્

રક્ષ ત્વમુત્તરદ્વારં સકુવેર નમોસ્તુ તે। સોમં રાજાનમિતિ વા યજેત્સોમાય વૈ નમઃ

'ઉત્તર દ્વારની રક્ષા કરો, કુબેર સાથે; તમને નમસ્કાર.' અથવા 'સોમ રાજાને' 'સોમને નમસ્કાર' મંત્રથી પૂજા કરવી.

આગચ્છેશાન સબલ શૂલહસ્ત વૃષસ્થિત। યજ્ઞમણ્ડપસ્યૈશાનીં દિશં રક્ષ નમોસ્તુ તે

'ઈશાન, આવો, શક્તિશાળી, ત્રિશૂલ હાથમાં, વૃષ પર બેસેલા; યજ્ઞમંડપની ઈશાની દિશાની રક્ષા કરો; તમને નમસ્કાર.'

ઈશાનમસ્યેતિ યજેદીશાનાય નમોઽપિ વા। બ્રહ્મન્નાગચ્છ હંસસ્ય સ્રુક્સ્રુવવ્યગ્રહસ્તક

'ઈશાનમસ્ય' મંત્રથી અથવા 'ઈશાનને નમસ્કાર' કહીને ઈશાનની પૂજા કરવી. 'બ્રહ્મા, આવો, હંસ પર બેસેલા, સ્રુક અને સ્રુવા હાથમાં ધરનાર.'

સલોકોદ્‌ર્ધ્વાં દિશં રક્ષ યજ્ઞસ્યાજ નમોસ્તુ તે। હિરણ્યગર્ભેતિ યજેન્નમસ્તે બ્રહ્મણેપિ વા

'તમારા લોક સાથે ઉપરની દિશાની રક્ષા કરો; યજ્ઞના અજ જન્મેલા, તમને નમસ્કાર.' 'હિરણ્યગર્ભ' મંત્રથી અથવા 'બ્રહ્માને નમસ્કાર' કહીને પૂજા કરવી.

અનન્તાગચ્છ ચક્રાઢ્ય કૂર્મ્મસ્થાહિગણેશ્વર। અધોદિશં રક્ષ રક્ષ અનન્તેશ નમોસ્તુ તે

'અનંત, આવો, ચક્ર ધારણ કરનાર, અહિગણોના સ્વામી, કૂર્મ પર બેસેલા; નીચેની દિશાની રક્ષા કરો, રક્ષા કરો; અનંતેશ, તમને નમસ્કાર.'

નમોસ્તુ સર્પેતિ યજેદનન્તાય નમોપિ વા

સર્પને નમસ્કાર કરવો, અનંતને યજ્ઞ અર્પણ કરવો અથવા માત્ર નમન કરવું — એમાંથી કોઈ પણ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમવું જોઈએ.

ભગવાનુવાચ ભૂમેઃ પરિગ્રહં કુર્ય્યાત્ ક્ષિપેદ્ વ્રીહીંશ્ચ સર્ષપાન્। નારસિંહેન રક્ષોઘ્નાન્ પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યતઃ

ભગવાને કહ્યું: જમીનને ઘેરવી, તેમાં ચોખા અને રાઈના દાણા છાંટવા, અને નરસિંહના મંત્રથી રક્ષણ માટે ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી છાંટવું જોઈએ.

ભૂમિં ઘટે તુ સમ્પૂજ્ય સરત્ને સાઙ્ગકં હરિમ્। અસ્ત્રમન્ત્રેણ કરકં તત્ર ચાષ્ટશતં યજેત્

પાત્ર, રત્નો અને જરૂરી સામગ્રી સાથે જમીનનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરીને, પીળા રંગ સાથે, શસ્ત્રમંત્રથી એકસો આઠ હોળી અર્પણ કરવી.

અચ્છિન્નધારયા સિઞ્ચન્ વ્રીહીન્ સંસ્કૃત્ય ધારયેત્। પ્રદક્ષિણં પરિભ્રામ્ય કલશં વિકિરોપરિ

અવિચલ ધારા વડે તૈયાર કરેલા ચોખા છાંટવા અને તેને રાખવું; પછી કળશને જમણાવટથી ફેરવીને તે વિસ્તાર પર વિખેરવું.

સવસ્ત્રે કલશે ભૂયઃ પૂજયેદચ્યુતં શ્રિયમ્। યોગે યોગેતિ મન્ત્રેણ ન્યસેચ્છય્યાન્તુ મણ્ડલે ષ

કળશ પર કપડું રાખીને ફરી અચ્યૂત અને શ્રીનું પૂજન કરવું; 'યોગે યોગે' મંત્રથી તેમને શય્યાના છ દિશામાં મંડળમાં સ્થાપિત કરવું.

કુશોપરિ તૂલિકાઞ્ચ શય્યાયાં દિગ્‌વિદિક્ષુ ચ। વિદ્યાધિપાન્ યજેદ્વિષ્ણું મધુઘાતં ત્રિવિક્રમમ્

શય્યા પર, કુશના પાંદડા અને તુલિકા સાથે, તથા દરેક દિશામાં, વિષ્ણુને જ્ઞાનના સ્વામી, મધુઘાત અને ત્રિવિક્રમ રૂપે પૂજવું.

વામનં દિક્ષુ વાય્વાદૌ શ્રીધરઞ્ચ હૃષીકપમ્। વિદ્યાધિપાન્ યજેદ્વિષ્ણું મધુગાતં ત્રિવિક્રમમ્

દિશાઓમાં, પવનથી શરૂ કરીને, વામન, શ્રીધર અને હૃષીકેશનું પૂજન કરવું; અને વિષ્ણુને જ્ઞાનના સ્વામી, મધુઘાત અને ત્રિવિક્રમ રૂપે પૂજવું.

અભ્યર્ચ્ય પઞ્ચાદૈશાન્યાં ચતુષ્કુમ્બે સવેદિકે। સ્નાનમણ્ડપકે સર્વદ્રવ્યાણ્યાનીય નિક્ષિપેત્

ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં પાંચ પાત્રો અને બેડી પર પૂજન કરીને, બધા સામગ્રીને સ્નાનમંડપમાં લાવીને ત્યાં મુકવી.

સ્નાનકુમ્ભેષુ કુમ્ભાં સ્તાં શ્ચતુર્દિક્ષ્વધિવાસયેત્। કલ્શાઃ સ્થાપનીયાસ્તુ અભિષેકાર્થમાદરાત્

સ્નાનકુંભોમાં ચાર દિશામાં કુંભો સ્થાપિત કરવું, અને કળશોને અભિષેક માટે યોગ્ય રીતે રાખવું.

વટોદુમ્બરકાશ્વત્થાંશ્વમ્પકાશોકશ્રી દ્રુમાન્ । પલાશાર્જુનપ્લક્ષાંસ્તુ કદમ્બવકુલામ્રકાન્

વટ, ઉદુમ્બર, અશ્વત્થ, ચંપક, અશોક, શ્રી, પલાશ, અર્જુન, પ્લક્ષ, કદંબ, બકુલ અને આંબા — આ વૃક્ષોની ડાળીઓ લાવવી.

પલ્લવાંસ્તુ સમાનીય પૂર્વકુમ્ભે વિનિક્ષિપેત્। પદ્મકં રોચનાં દૂર્વ્વા દર્ભપિઞ્જલમેવ ચ

કોચા પાંદડા લાવીને પૂર્વ કુંભમાં મૂકવા, સાથે પદમક, રોચના, દુર્વા અને દર્ભના ગાંઠ પણ રાખવા.

જાતીપુષ્પં કુન્દપુષ્પઞ્ચન્દનં રક્તચન્દનમ્। સિદ્ધાર્થં તગરઞ્ચૈવ તણ્ડુલં દક્ષિણે ન્યસેત્

જાતી અને કુન્દના ફૂલો, ચંદન, લાલ ચંદન, સિદ્ધાર્થ, તગર અને તાંદુલને જમણાવટ પર મૂકવા.

સુવર્ણં રજતઞ્ચૈવ કૂલદ્વયમૃદન્તથા। નદ્યાઃ સમુદ્રગામિન્યા વિશેષાત્ જાહ્રવીમૃદમ્

સોનાં, ચાંદી, બે પ્રકારની નદીકાંઠાની માટી અને ખાસ કરીને જાહ્નવી નદીની, જે સમુદ્ર તરફ વહે છે, એ માટી મૂકવી.

ગોમયઞ્ચ યવાન્ શાલીંસ્તિલાંશ્ચૈવાપરે ન્યસેત્। વિષ્ણુપર્ણી શ્યામલતાં ભૃઙ્ગરાજં શતાધરીમ્

ગોમય, જવ, શાલી, તલ, તથા વિષ્ણુપર્ણી, શ્યામલતા, ભૃંગરાજ અને શતાધરી છોડ પણ મૂકવા.

સહદેવાં મહાદેવીં બલાં વ્યાઘ્નીં સલક્ષ્મણામ્। ઐસાન્યામપરે સુમ્ભે મહ્ગલ્યાન્વિનિવેશયેત્

સહદેવી, મહાદેવી, બલા, વ્યાઘ્ની (ચિહ્નવાળી), અને ઉત્તર-પૂર્વમાં અન્ય શુભ વસ્તુઓ પણ મૂકવી.

વલ્મીકમૃત્તિકાં સપ્તસ્થાનોત્થામપરે ન્યસેત્। જાહ્નતીવાલુકાતોયં વિન્યસેદપરે ઘટે

વીંટીની માટી અને સાત અલગ-અલગ સ્થળોની માટી મૂકવી; બીજા પાત્રમાં જાહ્નવીની રેતી અને પાણી મૂકવું.

વરાહવૃષનાગેન્દ્રવિષાણોદ્ધૃતમૃત્તિકામ્। મૃત્તિકાં પદ્મમૂલસ્ય કુશસ્ય ત્વપરે ન્યસેત્

વરાહના દાંત, વાઘના વૃશણ, હાથીના શિંગ અને પદમના મૂળ તથા કુશના મૂળથી લાવવામાં આવેલી માટી પણ મૂકવી.

તીર્થપર્વતમૃદ્ભિસ્ચ યુક્તમપ્યપરે ન્યસેત્। નાગકેશરપુષ્પઞ્ચ કાશ્મીરમપરે ન્યસેત્

તીર્થ અને પર્વતની માટી પણ મૂકવી; બીજા પાત્રમાં નાગકેશર ફૂલો અને કાશ્મીર પણ મૂકવું.

ચન્દ નાગુરુકર્પૂરૈઃ પુષ્પં ચૈવાપરે ન્યસેત્। વૈદૂર્યં વિદ્રુમં મુક્તાં સ્ફટિકં વજ્રમેવ ચ

કેટલાંક લોકો ચંદન, નાગરમોથા, કપૂર અને ફૂલો સાથે વૈદૂર્ય, મોતી, મુક્તા, સ્ફટિક અને વજ્ર પણ ધરાવે છે.

એતાન્યેકત્ર નિક્ષિપ્ય સ્થાપયેદ્દેવસત્તમ। નદીનદતડાગાનાં સલિલૈરપરં ન્યસેત્

આ બધું એક જગ્યાએ ભેગું મૂકી દેવાય, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, અને બીજી જગ્યાએ નદી, તળાવ અને સરોવરનું પાણી મૂકવું જોઈએ.

એકાશીતિપદે ધાન્યાન્મણ્ડપે કલશાન્ ન્યસેત્। ગન્ધોદકાદ્યૈઃ સમ્પૂર્ણાન્ શ્રીસૂક્તેનાભિમન્ત્રયેત્

એકાસી ખંડ ધરાવતી મંડપમાં ધાન્યથી ભરેલા કળશો, સુગંધિત પાણી વગેરેથી ભરેલા રાખવા અને શ્રીસૂક્તના મંત્રોથી તેમને પવિત્ર કરવાં.

યવં સિદ્ધાર્થકં ગન્ધં કુશાગ્રં ચાક્ષતં તથા। લિતાન્ ફલં તતા પુષ્પમઘ્યાર્થં પૂર્વતો ન્યસેત્

યવ, સિદ્ધાર્થ, સુગંધ, કુશના ટોચના ભાગ, અક્ષત, તેમજ ફળ અને ફૂલો પૂજાર્થ પૂર્વ દિશામાં મૂકવા.

પદ્મં શ્યામલતાં દૂર્વાં વિષ્ણુપર્ણી કુશાંસ્તથા। પાદ્યાર્થં દક્ષિણે ભાગે મધુપર્ક્કં તુ દક્ષિણે

પદ્મ, શ્યામલતા, દુર્વા, વિષ્ણુપર્ણી અને કુશ ઘાસ પાદ્ય માટે દક્ષિણ બાજુ રાખવા, અને મધુપર્ક પણ દક્ષિણ બાજુ મૂકવો.

કક્કોલકં લવઙ્ગઞ્ચ તથા જાતીફલં શુભમ્। ઉત્તરે હ્યાચમનાય અગ્નૌ દૂર્વાક્ષતાન્વિતમ્

કક્કોલ, લવિંગ અને શુભ જતીફળ ઉત્તર બાજુ આચમન માટે, દુર્વા અને અક્ષત સાથે અગ્નિ માટે મૂકવા.