અગ્નિપુરાણમ્

ચતુષ્કોણે ચાર્દ્ધકોણે વર્તુલે પદ્મસન્નિભેઃ। પૂર્વાદૌ તોરણાર્થન્તુ પિપ્પલોડુમ્બરૌ વટમ્

ચોરસ, અડધા ચોરસ, ગોળ અને કમળાકાર જગ્યામાં, પૂર્વ દિશામાં શરૂઆતમાં તોરણ માટે પિપળ, ઉદુંબર અને વટ વૃક્ષો વાપરવા.

પ્લક્ષં સુશોભનં પૂર્વં સુભદ્રન્દક્ષતોરણમ્। સુકર્મ ચ સુહોત્રઞ્ચ આપ્યે સૌમ્યે સમુચ્છયમ્

પલાશનું સુંદર વૃક્ષ પહેલા મૂકવું, અને સુભદ્ર તથા અંડક વૃક્ષો તોરણ માટે. સુકર્મ અને સુહોત્ર જળવાયુ અને શાંત દિશા માટે તથા ઊંચાઈ માટે રાખવા.

પઞ્ચહસ્તં તુ સંસ્થાપ્ય સ્યોનાપૃથ્વીતિ પૂજયેત્। તોરણસ્તમ્ભમૂલે તુ કલશાન્મઙ્ગલાઙ્કુશન્

પાંચ હાથનું માપ રાખીને, સ્યોના અને પૃથ્વીનું પૂજન કરવું. તોરણના થંભણાની નીચે કળશમાં શુભ અંકુર મૂકવા.

પ્રદદ્યાદુપરિષ્ટાચ્ચ કુર્ય્યાચ્ચક્રં સુદર્શનમ્। પઞ્ચહસ્તપ્રમાણન્તુ ધ્વજં કુર્ય્યાદ્વિચક્ષણઃ

ઉપર પણ અર્પણ કરવું અને સુદર્શન ચક્ર બનાવવું. વિદ્વાન વ્યક્તિએ પાંચ હાથનું ધ્વજ બનાવવું.

વૈપુલ્યં ચાસ્ય કુર્વીત ષોડશાઙ્ગુલસમ્મિતમ્। સપ્તહસ્તોચ્છિતં વાસ્ય કુર્ય્યાત્ કુણ્ડં સુરોત્તમ

તેની પહોળાઈ સોળ અંગુળ જેટલી રાખવી. શ્રેષ્ઠ કુંડ સાત હાથ ઊંચું બનાવવું.

અરુણોગ્નિનિભશ્ચૈવ કૃષ્ણઃ શુક્લોથ પીતકઃ। રક્તવર્ણસ્તથા શ્વેતઃ શ્વેતવર્ણાદિકક્રમાત્

તેનો રંગ અરુણ અગ્નિ જેવો, કાળો, સફેદ કે પીળો હોઈ શકે. લાલ રંગનો અને પછી સફેદ પણ, ક્રમશઃ.

કુમુદઃ કુમુદાક્ષશ્ચ પુણ્ડરીકોથ વામનઃ। શઙ્કુકર્ણઃ સર્વ્વનેત્રઃ સુમુખઃ સુપ્રતિષ્ઠિતઃ

કુમુદ, કુમુદાક્ષ, પુંડરીક અને વામન; શંકુકર્ણ, સર્વનેત્ર, સુમુખ અને સુપ્રતિષ્ઠિત.

પૂજ્યા કોટિગુણૈર્યુક્તાઃ પૂર્વ્વાદ્યા ધ્વજદેવતાઃ। જલાઢકસુપૂરાસ્તુ પક્કવિમ્બોપમા ઘટાઃ

પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને ધ્વજ પર રહેલા દેવતાઓને કરોડગણ વધુ ભેટો આપીને પૂજવું જોઈએ. પાણીના ઘડા સંપૂર્ણ ભરેલા, ગોળ અને પક્વ ફળ જેવાં હોવા જોઈએ.

અષ્ટવિંશાધિકશતં કાલમણ્ડનવર્જિતાઃ। સહિરણ્યા વસ્ત્રકણ્ઠાઃ સોદકાસ્તોરણાદ્ બહિઃ

એકસો અઠ્ઠાવન ઘડા, જે પર કોઈ શણગાર ન હોય, ગળે સોનાં અને કપડાંથી સજેલા અને પાણીથી ભરેલા, તોરણની બહાર રાખવા જોઈએ.

ઘટાઃ સ્થાપ્યાશ્ચ પૂર્વાદૌ વેદિકાયાશ્ચ કોણગાન્। ચતુરઃ સ્થાપયેત્ કુમ્ભાનાજિઘ્ને તિ ચમન્ત્રતઃ

ઘડાVedikaના ખૂણાંઓમાં, પૂર્વ દિશાથી શરૂ કરીને, મૂકી દેવા જોઈએ. ચાર ઘડા મંત્રથી સંસ્કાર કરીને, હાથથી અસ્પર્શિત રાખવા જોઈએ.

કુમ્ભેષ્વાવાહ્ય શક્રાદીન્ પૂર્વાદૌ પૂજયેત્ ક્રમાત્। ઇન્દ્રાગચ્છ દેવરાજ વજ્રહસ્ત ગજસ્થિતા

કુંભોમાં ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓને આવાહન કરીને, પૂર્વ દિશાથી ક્રમવાર પૂજવું જોઈએ: 'ઇન્દ્ર, આવો, દેવોના રાજા, વજ્ર ધારણ કરનાર, હાથી પર બેસેલા.'

પૂર્વદ્વારઞ્ચ મે રક્ષ દેવૈઃ સહ નમોસ્તુ તે। ત્રાતારમિન્દ્રમન્ત્રેણ અર્ચયિત્વા યજેદ્ બુધઃ

'મારા પૂર્વ દ્વારને દેવતાઓ સાથે રક્ષો; તમને નમસ્કાર.' ઇન્દ્રને રક્ષક મંત્રથી પૂજ્યા પછી, વિદ્વાન યજ્ઞ અર્પણ કરે.

આગચ્છાગ્રે શક્તિયુત છાગસ્થ બલસંયુત। રક્ષાગ્નેયીં દિશં દેવૈઃ પૂજાં ગૃહ્ણ નમોસ્તુ તે

'અગ્રે આવો, ભાલા ધારણ કરનાર, બકરાં પર બેસેલા, બલથી ભરપૂર; આ પૂજા દેવતાઓ સાથે દક્ષિણ-પૂર્વ દિશા માટે સ્વીકારો. તમને નમસ્કાર.'

અગ્નિર્મૂર્દ્ધેતિમન્ત્રેણ યજેદ્વા અગ્નયે નમઃ। મહિષસ્થ યમાગચ્છ પણ્ડહસ્ત મહાબલ

અગ્નિને 'અગ્નિ મસ્તક છે' મંત્રથી અથવા 'અગ્નિને નમસ્કાર' કહીને પૂજવું જોઈએ. 'યમ, આવો, મહિષ પર બેસેલા, દંડ ધારણ કરનાર, મહાબલશાળી.'

રક્ષ ત્વં દક્ષિણદ્વારં વૈવસ્વત નમોસ્તુ તે। વૈવસ્વતં સઙ્ગમનભિત્યનેન યજેદ્યમમ્

'દક્ષિણ દ્વારની રક્ષા કરો, વૈવસ્વત; તમને નમસ્કાર.' આ મંત્રથી યમ, સંચયકર્તા,ની પૂજા કરવી જોઈએ.

નૈર્ઋ તાગચ્છ ખઙ્ગાઢ્ય બલવાહનસંયુત । ઇદમર્ઘ્યમિદં પાદ્યં રક્ષ ત્વં નૈર્ઋતીં દિશમ્

'નૈૃત, આવો, ખડગ ધારણ કરનાર, શક્તિશાળી વાહન સાથે; આ અર્ઘ્ય અને પાદ્ય છે; નૈૃતી દિશાની રક્ષા કરો.'

એષ તે નૈર્ઋતે મન્ત્રેણ યજેદર્ઘ્યાદિભિર્નરઃ। મકરારૂઢ વરુણ પાશહસ્ત મહાબલ

નૈૃત માટેના મંત્રથી, પુરુષે અર્ઘ્ય અને અન્ય ભેટો સાથે પૂજા કરવી જોઈએ: 'વરુણ, મકર પર બેસેલા, પાશ ધારણ કરનાર, મહાબલશાળી.'

આગચ્છ પશ્ચિમં દ્વારં રક્ષ રક્ષ નમોસ્તુ તે। ઉરું હિ રાજા વરુણં યજેદર્ઘ્યાદિભિર્ગુરુઃ

'પશ્ચિમ દ્વારની રક્ષા કરો, રક્ષા કરો; તમને નમસ્કાર.' ગુરુએ રાજા વરુણની અર્ઘ્ય અને અન્ય ભેટો સાથે પૂજા કરવી જોઈએ.

આગ્ચ્છ વાયો સબલ ધ્વજહસ્ત સવાહન। વાયવ્યં રક્ષ દેવૈસ્ત્વં સમરુદ્ભિર્નમોસ્તુ તે

'વાયુ, આવો, શક્તિશાળી, ધ્વજ હાથમાં, વાહન સાથે; દેવતાઓ અને મરુત સાથે વાયવ્ય દિશાની રક્ષા કરો; તમને નમસ્કાર.'

વાત ઇત્યાદિભિશ્ચાર્ચેદોન્નમો વાયવેપિ વા। અગચ્છ સોમ સબલ ગદાહસ્ત સવાહન

'વાત'થી શરૂ થતા મંત્રો દ્વારા અથવા 'વાયુને નમસ્કાર' કહીને પૂજા કરવી જોઈએ. 'સોમ, આવો, શક્તિશાળી, ગદા હાથમાં, વાહન સાથે.'

રક્ષ ત્વમુત્તરદ્વારં સકુવેર નમોસ્તુ તે। સોમં રાજાનમિતિ વા યજેત્સોમાય વૈ નમઃ

'ઉત્તર દ્વારની રક્ષા કરો, કુબેર સાથે; તમને નમસ્કાર.' અથવા 'સોમ રાજાને' 'સોમને નમસ્કાર' મંત્રથી પૂજા કરવી.

આગચ્છેશાન સબલ શૂલહસ્ત વૃષસ્થિત। યજ્ઞમણ્ડપસ્યૈશાનીં દિશં રક્ષ નમોસ્તુ તે

'ઈશાન, આવો, શક્તિશાળી, ત્રિશૂલ હાથમાં, વૃષ પર બેસેલા; યજ્ઞમંડપની ઈશાની દિશાની રક્ષા કરો; તમને નમસ્કાર.'

ઈશાનમસ્યેતિ યજેદીશાનાય નમોઽપિ વા। બ્રહ્મન્નાગચ્છ હંસસ્ય સ્રુક્સ્રુવવ્યગ્રહસ્તક

'ઈશાનમસ્ય' મંત્રથી અથવા 'ઈશાનને નમસ્કાર' કહીને ઈશાનની પૂજા કરવી. 'બ્રહ્મા, આવો, હંસ પર બેસેલા, સ્રુક અને સ્રુવા હાથમાં ધરનાર.'

સલોકોદ્‌ર્ધ્વાં દિશં રક્ષ યજ્ઞસ્યાજ નમોસ્તુ તે। હિરણ્યગર્ભેતિ યજેન્નમસ્તે બ્રહ્મણેપિ વા

'તમારા લોક સાથે ઉપરની દિશાની રક્ષા કરો; યજ્ઞના અજ જન્મેલા, તમને નમસ્કાર.' 'હિરણ્યગર્ભ' મંત્રથી અથવા 'બ્રહ્માને નમસ્કાર' કહીને પૂજા કરવી.

અનન્તાગચ્છ ચક્રાઢ્ય કૂર્મ્મસ્થાહિગણેશ્વર। અધોદિશં રક્ષ રક્ષ અનન્તેશ નમોસ્તુ તે

'અનંત, આવો, ચક્ર ધારણ કરનાર, અહિગણોના સ્વામી, કૂર્મ પર બેસેલા; નીચેની દિશાની રક્ષા કરો, રક્ષા કરો; અનંતેશ, તમને નમસ્કાર.'

નમોસ્તુ સર્પેતિ યજેદનન્તાય નમોપિ વા

સર્પને નમસ્કાર કરવો, અનંતને યજ્ઞ અર્પણ કરવો અથવા માત્ર નમન કરવું — એમાંથી કોઈ પણ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક નમવું જોઈએ.

ભગવાનુવાચ ભૂમેઃ પરિગ્રહં કુર્ય્યાત્ ક્ષિપેદ્ વ્રીહીંશ્ચ સર્ષપાન્। નારસિંહેન રક્ષોઘ્નાન્ પ્રોક્ષયેત્ પઞ્ચગવ્યતઃ

ભગવાને કહ્યું: જમીનને ઘેરવી, તેમાં ચોખા અને રાઈના દાણા છાંટવા, અને નરસિંહના મંત્રથી રક્ષણ માટે ગાયના પાંચ વસ્તુઓથી છાંટવું જોઈએ.

ભૂમિં ઘટે તુ સમ્પૂજ્ય સરત્ને સાઙ્ગકં હરિમ્। અસ્ત્રમન્ત્રેણ કરકં તત્ર ચાષ્ટશતં યજેત્

પાત્ર, રત્નો અને જરૂરી સામગ્રી સાથે જમીનનું યોગ્ય રીતે પૂજન કરીને, પીળા રંગ સાથે, શસ્ત્રમંત્રથી એકસો આઠ હોળી અર્પણ કરવી.

અચ્છિન્નધારયા સિઞ્ચન્ વ્રીહીન્ સંસ્કૃત્ય ધારયેત્। પ્રદક્ષિણં પરિભ્રામ્ય કલશં વિકિરોપરિ

અવિચલ ધારા વડે તૈયાર કરેલા ચોખા છાંટવા અને તેને રાખવું; પછી કળશને જમણાવટથી ફેરવીને તે વિસ્તાર પર વિખેરવું.