અગ્નિપુરાણમ્

ઇત્થમૈક્યેન લિઙ્ગાનાં શતમષ્ટોત્તરં ભવેત્। એકાઙ્ગુલાદિપઞ્ચાન્તં કન્યસઞ્ચલમુચ્યતે

આ રીતે, કુલ મળીને એકસો આઠ લિંગ થાય છે; એક આંગળીથી પાંચ સુધીનું નાનું ચાલતું લિંગ કહેવાય છે.

ષડાદિદશપર્યન્તઞ્ચલં લિઙ્ગઞ્ચ મધ્યમમ્। એકાદશાઙ્ગુલાદિ સ્યાત્ જ્યેષ્ઠં પઞ્ચદશાન્તકમ્

છથી દસ આંગળી સુધીનું ચાલતું લિંગ મધ્યમ છે; અગિયારથી પંદર આંગળી સુધીનું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ષડઙ્ગુલં મહારત્નૈ રત્નૈરન્યૈર્ન્નવાઙ્ગુલમ્। રવિભિર્હેમભારોત્થં લિઙ્ગં શેષૈસ્ત્રિપઞ્ચભિઃ

મોટું રત્નલિંગ છ આંગળીનું હોય છે; અન્ય રત્નોથી નવ આંગળીનું; સૂર્યકિરણોથી બનેલું સોનાનું લિંગ બાકી ત્રણ અને પાંચ આંગળીનું ગણાય છે.

ષોડશાંશે ચ વેદાંશે યુગં લુપ્ત્વોર્ધ્વદેશતઃ। દ્વાત્રિંશત્‌ષોડશાંશાંશ્ચ કોણયોસ્તુ વિલોપયેત્

સોળમા ભાગ અને વેદના ભાગમાં, ઉપરના ભાગમાંથી એક યુગ કાઢીને, કોણે પર બત્રીસ સોળમા ભાગ દૂર કરવા.

ચતુર્નિવેશનાત્ કણ્ઠો વિંશતિસ્ત્રિયુગૈસ્તથા। પાર્શ્વાભ્યાં તુ વિલુપ્તાભ્યાં ચલલિઙ્ગં ભવેદ્વરમ્

ચાર ગોઠવણીથી કાંઠો વિસ્, વીસ ત્રણ યુગથી માપવો. બાજુના બે ભાગ કાઢી નાખીએ તો, ચાલતું લિંગ શ્રેષ્ઠ ગણાય.

ધામ્નો યુગર્ત્તુનાગાંશૈર્દ્વારં હીનાદિતઃ ક્રમાત્। લિઙ્ગદ્વારોચ્છયાદર્વાગ્ ભવેત્ પાદોનતઃ ક્રમાત્

ધામના યુગ, ઋતુ અને નાગના ભાગથી દરવાજો ધીરે ધીરે નીચે તરફ નાપવો. લિંગ અને દરવાજાની ઊંચાઈ પ્રમાણે પગ જેટલું ઓછું રાખવું.

ગર્ભાર્દ્ધેનાધમ લિઙ્ગં ભૂતાંશૈઃ સ્યાત્ ત્રિભિર્વરમ્। તયોર્મધ્યે ચ સૂત્રાણિ સપ્ત સમ્પાતયેત્ સમમ્

નિચું લિંગ ગર્ભના અડધા જેટલું હોય છે, શ્રેષ્ઠ લિંગ તત્વના ત્રણ ભાગ જેટલું. આ બંને વચ્ચે સાત દોરા સરખા પાડવા.

એવં સ્યુર્નવ સૂત્રાણિ ભૂતસૂત્રૈશ્ચ મધ્યમમ્। દ્વ્યન્તરો વામવામશ્ચ લિઙ્ગનાં દીર્ઘતા નવ

આ રીતે નવ દોરા થાય છે, તત્વના દોરા સાથે મધ્યમ લિંગ. બે અંતર, ડાબી અને વધુ ડાબી બાજુએ, લિંગની લંબાઈ નવ થાય છે.

હસ્તાદ્વિવર્દ્ધતે હસ્તો યાવત્સ્યુર્ન્નવ પાણયઃ। હીનમધ્યોત્તમં લિઙ્ગં ત્રિવિધં ત્રિવિધાત્મકમ્

હાથથી હાથ વધે ત્યાં સુધી, નવ હથેળી જેટલું માપ થાય. લિંગ ત્રણ પ્રકારનું હોય છે—નિચું, મધ્યમ અને શ્રેષ્ઠ—પ્રત્યેકમાં ત્રણ ગુણ.

એકૈકલિઙ્ગમદ્યેષુ ત્રીણી ચ પાદશઃ। લિઙ્ગાનિ ઘટયેદ્ધીમાન્ ષટસુ ચાશ્ટોત્તરેષુ ચ

પ્રથમમાં એક લિંગ હોય છે, પગમાં ત્રણ-ત્રણ. વિદ્વાનને લિંગ છ અને એકસો આઠમાં ગોઠવવા.

સ્થિરદીર્ઘપ્રમેયાત્તુ દ્વારગર્ભકરાત્મિકા। ભાગેશઞ્ચાપ્યમીશઞ્ચ દેવેજ્યન્તુલ્યસંજ્ઞિતમ્

સ્થિર, લાંબું અને માપી શકાય એવું, દરવાજો, ગર્ભ અને હાથના સ્વરૂપવાળું; ભગવાનના ભાગ અને ભગવાન સાથે, તે પૂજ્ય દેવતાને સમાન કહેવાય છે.

ચત્વારિ લિઙ્ગરુપાણિ વિષ્કમ્બેણ તુ લક્ષયેત્। દીર્ઘમાયાન્વિતં કૃત્વા લિઙ્ગં કુર્ય્યાત્ ત્રિરૂપકમ્

લિંગના વ્યાસથી ચાર રૂપ ઓળખવા, લાંબાઈ સાથે લિંગને ત્રણ રૂપમાં બનાવવું.

ચતુરષ્ટાષ્ટવૃત્તઞ્ચ તત્તવત્રયગુણાત્મકમ્ । લિઙ્ગાનામીપ્સિતં દૈર્ધ્યં તેન કૃત્વા ઙ્ગુલાનિ વૈ

ચાર, આઠ અને આઠ વર્તુળો સાથે, ત્રણ તત્વના ગુણવાળું; લિંગની ઇચ્છિત લંબાઈ આ રીતે આંગળીઓમાં માપવી.

ધ્વજાદ્યાયૈઃ સુરૈર્ભૂતૈઃ શિખિભિર્વ્વા હરેત્ કૃતિમ્। તાન્યઙ્ગુલાનિ ચચ્છેષં લક્ષયેચ્ચ શુભાશુભમ્

ધ્વજથી શરૂ કરીને દેવો, ભૂતો કે મોરથી માપવું; બાકી રહેલી આંગળીઓ શુભ કે અશુભ ગણવી.

ધ્વજાદ્યા ધ્વજસિંહેભવૃષા શ્રેષ્ઠાઃ પરે શુભાઃ। ખરેષુ ષડ્‌જગાન્ધારપઞ્ચમાઃ શુભદાયકાઃ

ધ્વજથી શરૂ કરેલા ધ્વજ, સિંહ અને વૃષભ શ્રેષ્ઠ અને શુભ છે; ગધેડામાં ષડ્જ, ગાંધાર અને પંચમ શુભ ફળ આપનાર છે.

ભૂતેષુ ચ શૂબા ભૂઃ સ્યાદગ્નિષ્વાહવનીયકઃ। ઉત્તાયામસ્ય ચાર્દ્ધાશે નાગાંશૈર્ભાજિતે ક્રમાત્

ભૂતોમાં ભૂ શુભ છે અને અગ્નિમાં આહવનીય શુભ છે; ઊંચા માપના અડધા ભાગમાં, નાગના ભાગથી ક્રમશઃ વહેંચવું.

રસભૂતાં શષષ્ઠાંશત્ર્યંશાધિકશરૈર્ભવેત્। આઢ્યાનાધ્યસુરેજ્યાર્કતુલ્યાનાઞ્ચતુરસ્રતા

રસ અને તત્વના ભાગો અને ત્રેસઠ ભાગ વધારે તીરો સાથે, ધનિક, નીચા, પૂજ્ય અને સૂર્ય સમાનમાં ચતુરસ્ર સ્વરૂપ મળે છે.

પઞ્ચમં વર્દ્ધમાનાખ્યં વ્યાસાન્નાહપ્રવૃદ્ધિતઃ। દ્વિધા ભેદા બહૂન્યત્ર વક્ષ્યન્તે વિશ્વકર્મ્મતઃ

પાંચમું વધતું કહેવાય છે, વ્યાસ અને દિવસથી વધે છે; બે ભાગ અને અનેક પ્રકારના વિભાજન વિશ્વકર્મા પ્રમાણે અહીં સમજાવાશે.

આઢ્યાદીનાં ત્રિધા સ્થૌલ્યાદ્યવધૂતં તદષ્યથ । ત્રિધા હસ્તાકજ્જિનાખ્યઞ્ચ યુક્તં સર્વસમેન ચ ।। ૨૯ પઞ્ચવિંશતિલિઙ્ગાનિ નાદ્યે દેવાર્ચ્ચિતે તથા। પઞ્ચસપ્તભિરેકત્વાજ્જિનૈર્ભક્તૈર્ભવન્તિ

ધનિક અને બીજાના ત્રણ પ્રકારના જાડાઈ નિર્ધારિત થાય છે; હાથ, એડી વગેરે ત્રણ ભાગ અને બધું સરખું જોડાય છે. પ્રથમમાં પચ્ચીસ લિંગ દેવો દ્વારા પૂજાય છે; પાંચ, સાત અને એકથી ભક્તો બનાવે છે.

ચતુર્દશસહસ્ત્રાણિ ચતુર્દશશતાનિ ચ। એવમષ્ટાઙર઼્ગુલવિસ્તારો નવૈકકરગર્ભતઃ ।। ૩૧ તેષાં કોણાર્દ્ધકોણસ્થૈશ્ચિન્ત્યાત્ કોણાનિ સૂત્રકૈઃ। વિસ્તારં મધ્યતઃ કૃત્વા સ્થાપ્યં વા મધ્યતસ્ત્રયમ્

ચૌદ હજાર અને ચૌદ સો; આ રીતે આઠ આંગળી પહોળાઈ અને નવ એકલ હાથના ગર્ભથી. એમાં અડધા અને ચોથા કોણે દોરાથી વિચારવા; મધ્યમાં પહોળાઈ રાખવી અને ત્રણ પણ મધ્યમાં ગોઠવવા.

વિભાગાદૂદ્‌ર્ધ્વમષ્ટાસ્રો દ્વ્યષ્ટાસ્રઃ સ્યાચ્છિવાંશકઃ। પાદાજ્જાન્તકો બ્રહ્મા નાભ્યન્તો વિષ્ણુરિત્યતઃ

વિભાજનથી ઉપર આઠકોણું થાય છે, બારકોણું શિવનો ભાગ છે; પગથી અંત સુધી બ્રહ્મા અને નાભિની અંદર વિષ્ણુ ગણાય છે.

મૂદ્‌ર્ધ્વાન્તો ભૂતભાગેશો વ્યક્તેઽવ્યક્તે ચ તદ્વતિ। પઞ્ચલિઙ્ગવ્યવસ્થાયાં શિરો વર્ત્તુલમુચ્યતે

અંધકારથી પરે રહેલા સર્વજીવોના સ્વામી, પ્રગટ અને અપ્રગટ બંનેમાં વિરાજમાન છે; પાંચ પ્રકારની રચનામાં, શિરસું ગોળ આકારનું કહેવાય છે.

છત્રાભં કુક્કુટાભં વા બાલેન્દુપ્રતિમાકૃતિઃ । એકૈકસ્ય ચતુર્ભેદૈઃ કામ્યભેદાત્ ફલં વદે

શિરસું ક્યારેક છત્રી જેવું, ક્યારેક કૂકડી જેવું કે ક્યારેક નવચંદ્ર જેવું દેખાય છે; દરેક આકારના ચાર પ્રકાર હોય છે અને તે પ્રમાણે ફળ મળે છે.

લિઙ્ગમસ્તકવિસ્તારં વસુભક્તન્તુ કારયેત્। આદ્યભાગં ચતુર્દ્ધા તુ વિસ્તારોચ્છાયતો ભજેત્

લિંગના શિરસું યોગ્ય ભાગોમાં વિભાજિત કરવું જોઈએ; આગળનો ભાગ પહોળાઈ અને ઊંચાઈ પ્રમાણે ચાર ભાગમાં વહેંચવો.

ચત્વારિ તત્ર સૂત્રાણિ ભાગભાગાનુપાતનાત્। પુણ્ડરીકન્તુ ભાગેન વિશાલાખ્યં વિલોપનાત્

ત્યાં ચાર દોરા, દરેક ભાગ પ્રમાણે, રાખવા; એક ભાગથી કમળ, અને ભાગ છોડવાથી વિશાળ નામ મળે છે.

ત્રિશાતનાત્તુ શ્રીવત્સં શત્રુકૃદ્વેદલોપનાત્। શિરઃ સર્વસમે શ્રેષ્ઠં કુક્કુટાભં સુરાહ્વયે

ત્રણ ભાગથી શ્રીવત્સ, દુશ્મનનો ભાગ છોડવાથી વિભાજન થાય છે; બધા શિરોમાં, સર્વે બાજુ સમાન હોય તે શ્રેષ્ઠ છે અને કૂકડી જેવું શિરસું દેવતુલ્ય કહેવાય છે.

ચતુર્ભાગાત્મકે લિઙ્ગે ત્રપુષં દ્વયલોપનાત્। અનાદ્યસ્ય શિરઃ પ્રોક્તમર્દ્ધચન્દ્રં શિરઃ શ્રૃણુ

ચાર ભાગવાળું લિંગ હોય ત્યારે બે ભાગ છોડવાથી શિરસું ટીન જેવું કહેવાય છે; અનાદિનું શિરસું અર્ધચંદ્ર જેવું કહેવાય છે—શિરસાં વિષે સાંભળો.

અંશાત્ પ્રાન્તે યુગાંશૈશ્ચ ત્વેકહાન્યામૃતાક્ષકમ્ । પૂર્ણવાલેન્દુકુમુદં દ્વિત્રિવેદક્ષયાત્ ક્રમાત્

છેલ્લા ભાગથી, જોડાં ભાગો સાથે, એક દિવસે અમર ચિહ્ન થાય છે; બે કે ત્રણ ભાગ ઓછા કરતાં પૂર્ણચંદ્ર, અર્ધચંદ્ર અને કમળ ક્રમશઃ થાય છે.

ચતુસ્ત્રિરેકવદનં સુખલિઙ્ગમતઃ શ્રૃણુ। પૂજાભાગં પ્રકર્ત્તવ્યં મર્ત્ત્યગ્નિપદકલ્પિતમ્

હવે ચાર, ત્રણ કે એક મુખવાળું શુભ લિંગ સાંભળો; પૂજાનો ભાગ મનુષ્ય, અગ્નિ અને પગ પ્રમાણે બનાવવો.