અગ્નિપુરાણમ્

યમજિહ્વા જયન્તી ચ દુર્જયા ચ જયન્તિકા। વિડાલી રેવતી ચૈવ પૂતના વિજયાન્તિકા

યમજિહ્વા, જયંતી, દુર્જયા, જયંતિકા, વિડાલી, રેવતી, પૂતના અને વિજયાંતિકા.

અષ્ટહસ્તાશ્ચતુર્હસ્તા ઇચ્છાસ્ત્રાઃ સર્વસિદ્ધિદાઃ। ભૈરવશ્ચાર્કહસ્તઃ સ્યાત્ કૂર્પરાસ્યો જટેન્દુભૃત્

કેટલાંક યોગિનીઓના આઠ હાથ છે, કેટલાંકના ચાર. તેઓ ઇચ્છા મુજબ શસ્ત્રો ધારણ કરે છે અને સર્વ સિદ્ધિ આપે છે. ભૈરવ હાથમાં સૂર્ય રાખે છે, કોણીથી મોઢું છે અને જટાવાળું ચાંદ્ર ધારણ કરે છે.

ખડ્ગાઙ્કુશકુઠારેષુવિશ્વાભયભૃદેકતઃ। ચાપત્રિશૂલખટ્‌વાઙ્ગપાશકાર્દ્ધવરોદ્યતઃ

કેટલાંક તલવાર, અંકુશ, કુઠાર અને ભય દૂર કરનાર શસ્ત્રો ધરાવે છે. કેટલાંક ધનુષ, ત્રિશૂલ, ખટવાન, પાશ અને અર્ધ ઊંચા ઢાલ સાથે સજ્જ છે.

ગજચર્મધરો દ્વાભ્યાં કૃત્તિવાસોહિભૂષિતઃ। પ્રેતાશનો માતૃમધ્યે પૂજ્યઃ પઞ્ચાનનોથવા

એલિફન્ટની ચામડી પહેરી બે હાથવાળા છે, સાપના આભૂષણોથી સજ્જ છે, પ્રેતોનું ભોજન કરે છે, માતાઓમાં પૂજ્ય છે અને ક્યારેક પાંચ ચહેરાવાળા છે.

અવિલોમાગ્નિપર્યન્તં દીર્ઘાષ્ટકૈકભેદિતમ્। તત્‌ષડઙ્ગાનિ જાત્યન્તૈરન્વિતં ચ ક્રમાદ્ યજેત્

અવિલોમાથી અગ્નિ સુધી આઠ લાંબા સ્વરૂપોમાં વિભાજિત છે. દરેકને તેમના છ અંગો અને જાતિ સાથે ક્રમશઃ પૂજવું જોઈએ.

મન્દિરાગ્નિદલારુઢં સુવર્ણરસકાન્વિતમ્। નાદવિન્દ્વિન્દુસંયુક્તંમાતૃનાથાઙ્ગદીપિતમ્

મંદિરની અગ્નિની કાંઠી પર બેસેલું, સોનાની જેમ તેજવાળું, ધ્વનિ, વર્તુળ અને બિંદુથી યુક્ત, માતાઓ અને ભગવાનના પ્રકાશથી ઉજ્જવળ છે.

વીરભદ્રો વૃષારૂઢો માત્રગ્રે સ ચતુર્મુખઃ। ગૌરી તુ દ્વિભુજા ત્ર્યક્ષા શૂલિની દર્પણાન્વિતા

વીરભદ્ર, વાછડી પર સવાર છે અને માતાઓની આગળ ચાર ચહેરાવાળો ઉભો છે; ગૌરી બે હાથવાળી, ત્રણ આંખવાળી, ત્રિશૂલ અને કાચ ધરાવે છે.

શૂલં ગલન્તિકા* કુણ્ડી વરદા ચ ચતુર્ભુજા। અબ્જસ્થા લલિતા સ્કન્દગણાદર્શશલાકયા

તેના ચાર હાથમાં ત્રિશૂલ, કળશ, કમંડળ અને આશીર્વાદ છે; લલિતા કમળ પર ઊભી છે અને સ્કંદના ગણા કાચવાળી લાકડી પકડીને ઉભા છે.

ચણ્ડિકા દશહસ્તા સ્યાત્ ખડ્ગશૂલારિશક્તિધૃક્। દક્ષે વામે નાગપાશ ચર્માઙ્કુશકુઠારકમ્

ચંડિકા દસ હાથવાળી છે, તે તલવાર, ત્રિશૂલ અને દુશ્મનને મારનાર શક્તિ ધરાવે છે; ડાબી બાજુએ સાપનું ફાંસ, ચામડું, અંકુશ અને કુહાડું છે.

ધનુઃ સિંહે ચ મહિષઃ શૂલેન પ્રહતોગ્રતઃ

ત્યાં ધનુષ્ય, સિંહ અને મહિષ છે; ત્રિશૂલે મહિષને આગળથી ઘાયલ કર્યો છે.

લિઙ્ગમાનાદિકથનમ્ ભગવાનુવાચ વક્ષ્યામ્યન્યપ્રકારેણ લિઙ્ગમાનાદિકં શ્રૃણુ। વક્ષ્યે લવણજં લિઙ્ગં ઘૃતજં બુદ્ધિવર્દ્ધનમ્

ભગવાને કહ્યું: હવે હું લિંગની શરૂઆતથી બીજી રીતે વાત સમજાવું છું, સાંભળો. હું મીઠાથી બનેલું લિંગ અને ઘીથી બનેલું, જે બુદ્ધિ વધારતું હોય, તેનું વર્ણન કરીશ.

ભૂતયે વસ્ત્રલિઙ્ગન્તુ લિઙ્ગન્તાત્‌કાલિકં વિદુઃ। પક્કાપક્વં મૃણ્મયં સ્યાદપક્કાત્ પક્ક્જં વરમ્

સંપત્તિ માટે કપડાંથી બનેલું લિંગ તાત્કાલિક ગણાય છે; પકાવેલું અને કાચું માટીનું લિંગ હોય છે, જેમાં કાચા કરતાં પકાવેલું સારું છે.

તતો દારુમયં પુણ્યં દારુજાત્ શૈલજં વરમ્। શૈલાદ્વરં તુ મુક્તાજં તતો લૌહં સુવર્ણજમ્

પછી લાકડાનું લિંગ પુણ્યદાયક છે; લાકડામાં પથ્થરનું શ્રેષ્ઠ છે; પથ્થર કરતાં મુક્તાનું સારું છે, પછી લોખંડ અને સોનાનું.

રાજતં કીર્ત્તિતં તામ્રં પૈત્તલં ભુક્તિમુક્તિદમ્। રઙ્ગજં રસલિઙ્ગઞ્ચ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં વરમ્

ચાંદીનું લિંગ પ્રશંસનીય છે; તાંબું અને કાંસ્યનું ભોગ અને મોક્ષ આપે છે; રંગેલું અને પારદનું લિંગ પણ ભોગ અને મોક્ષ માટે ઉત્તમ છે.

રસજં રસલોહાદિરત્નગર્ભન્તુ વર્ધયેત્। માનાદિ નેષ્ટં સિદ્ધાદિ સ્થાપિતેથ સ્વયમ્ભુવિ

પારદનું, મિશ્ર ધાતુઓ અને રત્નોથી બનેલું લિંગ વધારવું જોઈએ; માપથી બનેલું લિંગ પસંદ નથી, સિદ્ધ થયેલું પણ નહીં, પણ સ્વયંભૂ લિંગ સ્થાપવું જોઈએ.

વામે ચ સ્વેચ્છયા તેષાં પીઠપ્રાસાદકલ્પના। પૂજયેત્ સૂર્ય્યવિમ્બસ્થં દર્પણે પ્રતિવિમ્બિતમ્

ડાબી બાજુએ, પોતાની ઈચ્છાથી પીઠ અને મંદિરની રચના કરી શકાય છે; સૂર્યના ચક્રમાં કાચમાં પડછાયામાં દેખાતા લિંગની પૂજા કરવી.

પૂજ્યો હરસ્તુ સર્વત્ર લિઙ્ગે પૂર્ણાર્ચ્ચનં ભવેત્। હસ્તોત્તરવિધં શૈલં દારુજં તદ્વદેવ હિ

હરિની સર્વત્ર પૂજા કરવી; લિંગની સંપૂર્ણ આરાધના થવી જોઈએ; પથ્થરનું લિંગ હાથથી માપવું અને લાકડાનું પણ એ જ રીતે.

ચલમઙ્ગુલમાનેન દ્વારગર્ભકરૈઃ સ્થિતમ્ । અઙ્ગુલાદ્ ગૃહલિઙ્ગં સ્યાદ્યાવત્ પઞ્ચદશાઙ્ગુલમ્

ચાલતું લિંગ આંગળીના માપથી માપી, દરવાજા કે આંતરિક ઓરડામાં મૂકાય છે; ઘરેલું લિંગ એક આંગળીથી પંદર આંગળી સુધી હોય છે.

દ્વારમાનાત્ ત્રિસઙ્ખ્યાકં નવધા ગર્ભમાનતઃ। નવધા ગર્ભમાનેન લિઙ્ગન્ધામ્નિ ચ પૂજયેત્

દરવાજાના માપથી ત્રણ ગણું, આંતરિક ઓરડાના માપથી નવ ગણું; નવ ગણાં માપથી ધામમાં લિંગની પૂજા કરવી.

એવં લિઙ્ગાનિ ષટ્‌ત્રિંશત્ જ્ઞેયાનિ જ્યેષ્ઠમાનતઃ। મધ્યમાનેન ષટ્‌ત્રિંશત્ ષટ્‌ત્રિશદધમેન ચ

આ રીતે, ઊંચા માપથી છત્રીસ લિંગ જાણી શકાય; મધ્યમ માપથી છત્રીસ અને નાનામાં પણ છત્રીસ.

ઇત્થમૈક્યેન લિઙ્ગાનાં શતમષ્ટોત્તરં ભવેત્। એકાઙ્ગુલાદિપઞ્ચાન્તં કન્યસઞ્ચલમુચ્યતે

આ રીતે, કુલ મળીને એકસો આઠ લિંગ થાય છે; એક આંગળીથી પાંચ સુધીનું નાનું ચાલતું લિંગ કહેવાય છે.

ષડાદિદશપર્યન્તઞ્ચલં લિઙ્ગઞ્ચ મધ્યમમ્। એકાદશાઙ્ગુલાદિ સ્યાત્ જ્યેષ્ઠં પઞ્ચદશાન્તકમ્

છથી દસ આંગળી સુધીનું ચાલતું લિંગ મધ્યમ છે; અગિયારથી પંદર આંગળી સુધીનું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ષડઙ્ગુલં મહારત્નૈ રત્નૈરન્યૈર્ન્નવાઙ્ગુલમ્। રવિભિર્હેમભારોત્થં લિઙ્ગં શેષૈસ્ત્રિપઞ્ચભિઃ

મોટું રત્નલિંગ છ આંગળીનું હોય છે; અન્ય રત્નોથી નવ આંગળીનું; સૂર્યકિરણોથી બનેલું સોનાનું લિંગ બાકી ત્રણ અને પાંચ આંગળીનું ગણાય છે.

ષોડશાંશે ચ વેદાંશે યુગં લુપ્ત્વોર્ધ્વદેશતઃ। દ્વાત્રિંશત્‌ષોડશાંશાંશ્ચ કોણયોસ્તુ વિલોપયેત્

સોળમા ભાગ અને વેદના ભાગમાં, ઉપરના ભાગમાંથી એક યુગ કાઢીને, કોણે પર બત્રીસ સોળમા ભાગ દૂર કરવા.

ચતુર્નિવેશનાત્ કણ્ઠો વિંશતિસ્ત્રિયુગૈસ્તથા। પાર્શ્વાભ્યાં તુ વિલુપ્તાભ્યાં ચલલિઙ્ગં ભવેદ્વરમ્

ચાર ગોઠવણીથી કાંઠો વિસ્, વીસ ત્રણ યુગથી માપવો. બાજુના બે ભાગ કાઢી નાખીએ તો, ચાલતું લિંગ શ્રેષ્ઠ ગણાય.

ધામ્નો યુગર્ત્તુનાગાંશૈર્દ્વારં હીનાદિતઃ ક્રમાત્। લિઙ્ગદ્વારોચ્છયાદર્વાગ્ ભવેત્ પાદોનતઃ ક્રમાત્

ધામના યુગ, ઋતુ અને નાગના ભાગથી દરવાજો ધીરે ધીરે નીચે તરફ નાપવો. લિંગ અને દરવાજાની ઊંચાઈ પ્રમાણે પગ જેટલું ઓછું રાખવું.

ગર્ભાર્દ્ધેનાધમ લિઙ્ગં ભૂતાંશૈઃ સ્યાત્ ત્રિભિર્વરમ્। તયોર્મધ્યે ચ સૂત્રાણિ સપ્ત સમ્પાતયેત્ સમમ્

નિચું લિંગ ગર્ભના અડધા જેટલું હોય છે, શ્રેષ્ઠ લિંગ તત્વના ત્રણ ભાગ જેટલું. આ બંને વચ્ચે સાત દોરા સરખા પાડવા.

એવં સ્યુર્નવ સૂત્રાણિ ભૂતસૂત્રૈશ્ચ મધ્યમમ્। દ્વ્યન્તરો વામવામશ્ચ લિઙ્ગનાં દીર્ઘતા નવ

આ રીતે નવ દોરા થાય છે, તત્વના દોરા સાથે મધ્યમ લિંગ. બે અંતર, ડાબી અને વધુ ડાબી બાજુએ, લિંગની લંબાઈ નવ થાય છે.

હસ્તાદ્વિવર્દ્ધતે હસ્તો યાવત્સ્યુર્ન્નવ પાણયઃ। હીનમધ્યોત્તમં લિઙ્ગં ત્રિવિધં ત્રિવિધાત્મકમ્

હાથથી હાથ વધે ત્યાં સુધી, નવ હથેળી જેટલું માપ થાય. લિંગ ત્રણ પ્રકારનું હોય છે—નિચું, મધ્યમ અને શ્રેષ્ઠ—પ્રત્યેકમાં ત્રણ ગુણ.