અગ્નિપુરાણમ્

નરસિંહો વિવૃત્તાસ્યો વામોરુક્ષતદાનવઃ । તદ્વક્ષો દારયન્માલી સ્ફુરચ્ચક્રગદાધરઃ

નરસિંહ, જેનું મોઢું પહોળું ખુલેલું છે, ડાબા પગથી દાનવને ફાડે છે; માલા પહેરેલી, ચમકતા ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે.

છત્રી દણ્ડી વામનઃ સ્યાદથવા સ્યાચ્ચતુર્ભુજઃ। રામશ્ચાપેષુહસ્તઃ સ્યાત્ ખડ્ગી પરસુનાન્વિતઃ

વામન છત્રી અને દંડ સાથે દર્શાવાય છે, અથવા ચાર હાથવાળો પણ હોઈ શકે; રામ ધનુષ, ખડગ અને પરશુ ધારણ કરે છે.

રામશ્ચાપી શરી ખડ્ગી શઙ્ખી વા દ્વિભૂજઃ સ્મૃતઃ। ગદાલાઙ્ગલધારી ચ રામો વાથ ચતુર્ભુજઃ

રામ ધનુષ અને બાણ, ખડગ, શંખ સાથે, અથવા બે હાથવાળા તરીકે ઓળખાય છે; ગદા અને લાંગલ ધારણ કરનાર, અથવા ચાર હાથવાળો પણ હોઈ શકે.

વામોર્ધ્વે લાઙ્ગલં દદ્યાદધઃ શઙ્ખં સુશોભનમ્। મુષલં દક્ષિણોર્ધ્વે તુ ચક્રઞ્ચાધઃ સુશોભનમ્

ડાબા ઉપર લાંગલ મૂકવું, નીચે સુંદર શંખ; જમણા ઉપર મુષળ, અને નીચે સુંદર ચક્ર મૂકવું.

ધનુસ્તૃણાન્વિતઃ કલ્કી મ્લેચ્છોત્સાદકરોદ્વિજઃ। અથવાશ્વસ્થિતઃ ખઙ્ગી શઙ્ખચક્રશરાન્વિતઃ

કલ્કિ ધનુષ અને તૃણ સાથે, મ્લેચ્છોનો નાશ કરનાર દ્વિજ છે; અથવા ઘોડા પર બેઠેલો, ખડગ, શંખ, ચક્ર અને બાણ ધારણ કરનાર છે.

લક્ષણં વાસુદેવાદિનવકસ્ય વદામિ તે। દક્ષિણોર્ધ્વે ગદા વામે વામોર્ધ્વે ચક્રમુત્તમમ્

વાસુદેવથી શરૂ થતા નવ સ્વરૂપોની વિશેષતાઓ હું તને જણાવું છું: જમણા ઉપર ગદા, ડાબા ઉપર શ્રેષ્ઠ ચક્ર રાખવું.

બ્રહ્મેશૌ પાર્શ્વગૌ નિત્યં વાસુદેવોસ્તિ પૂર્વવત્। શઙ્ખી સ વરદો વાથ દ્વિભુજો વા ચતુર્ભુજઃ

બ્રહ્મા અને ઈશા હંમેશા બાજુમાં રહે છે, વાસુદેવ પહેલાં જેવો હતો એ જ છે; તે શંખ અને આશીર્વાદ mudra ધરાવે છે, અને તે બે કે ચાર હાથવાળો હોઈ શકે છે.

લાઙ્ગલી મુષલી રામો ગદાપદ્મધરઃ સ્મૃતઃ। પ્રદ્યુમ્નો દક્ષિણે વજ્રં શઙ્ખં વામે ધનુઃ કરે

રામને હંમેશા હળ અને મુષળ ધારણ કરનાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; પ્રદ્યુમ્ન જમણા હાથમાં વજ્ર, ડાબા હાથમાં શંખ અને ધનુષ રાખે છે.

ગદાનાભ્યાવૃતઃ ગ્રીત્યા પ્રદ્યુમ્નો વા ધનુઃ શરી। ચતુર્ભુજોનિરુદ્ધઃ સ્યાત્તથા નારાયણો વિભુઃ

પ્રદ્યુમ્ન ગદાની માળા ગળામાં પહેરીને હોય છે, અથવા ધનુષ અને બાણ ધરાવે છે; અનિરુદ્ધ ચાર હાથવાળો છે, અને એ રીતે નારાયણ પણ મહિમાવાન છે.

ચતુર્મુખશ્ચતુર્વ્વાહુર્બ્બૃહજ્જઠરમણ્ડલઃ। લમ્બકૂર્ચ્ચે જટાયુક્તો બ્રહ્મા હંસાગ્રવાહનઃ

બ્રહ્મા ચાર મુખ અને ચાર હાથવાળા, પહોળા પેટવાળા છે; તેની જટા લટકતી છે અને તે હંસ પર સવાર છે.

દક્ષિણે ચાક્ષસૂત્રઞ્ચ સ્રુવો વામે તુ કુણ્ડિકા। આજ્યસ્થાલી સરસ્વતી સાવિત્રી વામદક્ષિણે

જમણા હાથમાં બ્રહ્મા જપમાળા અથવા ચમચી, ડાબા હાથમાં કુંડી રાખે છે; સરસ્વતી અને સાવિત્રી તેની ડાબી અને જમણી બાજુમાં છે.

વિષ્ણુરષ્ટભુજસ્તાર્ક્ષે કરે ખડ્ગસ્તુ દક્ષિણે। ગદા શરશ્ચ વરદો વામે કાર્મુકખેટકે

વિષ્ણુ આઠ હાથવાળા છે અને ગરુડ પર સવાર છે; જમણા હાથમાં તલવાર, ડાબા હાથમાં ગદા, બાણ, આશીર્વાદ mudra, ધનુષ અને ઢાલ ધરાવે છે.

ચક્રશઙ્ખૌ ચતુર્બાહુર્ન્નરસિંહશ્ચતુર્ભુજઃ। શઙ્ખચક્રધરો વાપિ વિદારિતમહાસુરઃ

નરસિંહ ચાર હાથવાળા છે, ચક્ર અને શંખ ધરાવે છે; અથવા તો તે શંખ અને ચક્ર રાખે છે, અને મહા અસુરને ફાડ્યો છે.

ચતુર્બાહુર્વરાહસ્તુ શેષુઃ પાણિતલે ધૃતઃ। ધારયન્ બાહુના પૃથ્વીં વામેન કમલાધરઃ

વરાહ ચાર હાથવાળા છે, તેના હાથમાં શેષ છે; એક હાથથી પૃથ્વી ધારણ કરે છે અને ડાબા હાથમાં કમળ રાખે છે.

પાદલગ્ના ધરા કાર્ય્યા પદા લક્ષ્મીર્વ્યવસ્થિતા। ત્રૈલોક્યમોહનસ્તાર્ક્ષ્યે અષ્ટવાહુસ્તુ દક્ષિણે

પૃથ્વી તેના પગ પાસે મૂકવી, અને લક્ષ્મી તેના પગ પાસે સ્થિર છે; ગરુડ પર સવાર આઠ હાથવાળો સ્વરૂપ જમણા બાજુ છે.

ચક્રં ખડ્ગં ચ મુષલં અઙ્કુશં વામકે કરે। શઙ્કશાર્ઙ્ગગદાપાશાન્ પદ્મવીણાસમન્વિતે

ડાબા હાથમાં ચક્ર, તલવાર, મુષળ અને અંકુશ છે; શંખ, ધનુષ, ગદા, પાશ, કમળ અને વીણા પણ સાથે છે.

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી કાર્ય્યે વિશ્વરૂપોઽથ દક્ષિણે। મુદ્ગરં ચ તથા પાશં શક્તિશૂલં શરં કરે

લક્ષ્મી અને સરસ્વતી દર્શાવવી, વિશ્વરૂપ જમણા બાજુ છે; હાથમાં મુદગર, પાશ, શક્તિ, ત્રિશૂલ અને બાણ છે.

વામે શઙ્ખઞ્ચ શાર્ઙ્ગઞ્ચ ગદાં પાશં ચ તોમરમ્। લાઙ્ગલં પરશું દણ્ડં છુરિકાં ચર્મ્મક્ષેપણમ્

ડાબા હાથમાં શંખ, ધનુષ, ગદા, પાશ અને ટોમર છે; હળ, પરશુ, દંડ, છરી અને ફેંકવાની ઢાલ છે.

વિંશદ્‌બાહુશ્ચતુર્વ્વક્ત્રો દક્ષિણસ્થોથ વામકે। ત્રિનેત્રો વામપાર્શ્વેન શયિતો જલશાય્યપિ

તેવીસ હાથવાળા અને ચાર મુખવાળા છે, જમણા અને ડાબા બાજુ ઊભા છે; ડાબી બાજુ ત્રણ આંખો છે, અને પાણી પર શયન કરે છે.

શ્રિયા ધૃતૈકચરણો વિમલાદ્યાભિરીડિતઃ। નાભિપદ્મચતુર્વક્ત્રો હરિશઙ્કરકો હરિઃ

શ્રીના આધારથી એક પગ રાખે છે, વિમલા અને અન્ય દ્વારા પ્રશંસિત છે; હરિ, નાભિમાં કમળ અને ચાર મુખવાળો, હરિ અને શંકર બંને છે.

શૂલર્ષ્ટિધારી દક્ષે ચ ગદાચક્રધરો પદે। રુદ્રકેશવલક્ષ્માઙ્ગો ગૌરીલક્ષ્મીસમન્વિતઃ

જમણા બાજુ શૂળ અને ભાલા ધરાવે છે, પગમાં ગદા અને ચક્ર છે; રુદ્રના વાળ અને લક્ષ્મીના ચિહ્નો સાથે, ગૌરી અને લક્ષ્મી સાથે છે.

શઙ્ખચક્રગદાવેદપાણિશ્ચાશ્વશિરા હરિઃ। વામપાદો ધૃતઃ શેષે દક્ષિણઃ કૂર્મ્મપૃષ્ઠગઃ

હરિ હાથમાં શંખ, ચક્ર, ગદા અને વેદો ધરાવે છે, ઘોડાની શિર સાથે; ડાબા પગ શેષ પર અને જમણા પગ કચ્છપના પીઠ પર છે.

દત્તાત્રેયો દ્વિબાહુઃ સ્યાદ્વામોત્સઙ્ગે શ્રિયા સહ। વિષ્વક્‌સેનશ્ચક્રગદી હલી શઙ્ખી હરેર્ગણઃ

દત્તાત્રેય બે હાથવાળા છે, ડાબા ઓડમાં શ્રી સાથે છે; વિશ્વકસેન ચક્ર, ગદા, હળ અને શંખ ધરાવે છે, હરિના ગણા તરીકે.

ભગવાનુવાચ ચણ્ડી વિંશતિબાહુઃ સ્યાદ્‌બિભ્રતી દક્ષિણૈઃ કરઃ। શૂલાસિશક્તિચક્રાણિ પાશં ખેટાયુધાભયમ્

ભગવાને કહ્યું: ચંડીએ વિંશતિ (વીસ) હાથ ધર્યા છે, જેમાં દાયાં હાથમાં ત્રિશૂલ, તલવાર, ભાલા, ચક્ર, પાશ, ઢાલ, શસ્ત્ર અને અભયમુદ્રા છે.

ડમરું શક્તિકાં વામૈર્ન્નાગપાશઞ્ચ ખેટકમ્। કુઠારાઙ્કુશચાપાંશ્ચ ઘણ્ટાધ્વજગદાંસ્તથા

એના ડાબાં હાથમાં ઢમરુ, શક્તિ, સાપનો પાશ, ઢાલ, કટારી, અંકુશ, ધનુષ, ઘંટ, ધ્વજ અને ગદા છે.

આદર્શમુદ્‌ગરાન્ હસ્તૈશ્ચણ્ડી વા દશબાહુકા। તદધો મહિષશ્છિન્નમૂર્દ્ધા પાતિતમસ્તકઃ

ચંડીને દસ હાથ સાથે, હાથમાં દરપણ અને મુગલ રાખેલી દર્શાવવામાં આવે છે; એના પગ નીચે મહિષાસુર છે, જેના માથું કપાઈ પડેલું છે.

શસ્ત્રોદ્યતકરઃ ક્રુદ્ધસ્તદ્‌ગ્રીવાસમ્ભવઃ પુમાન્। શૂલહસ્તો વમદ્રક્તો રક્તસ્રઙ્‌મૂર્દ્ધજેક્ષણઃ

મહિષાસુરની ગરદનમાંથી એક ક્રોધિત પુરુષ, હાથમાં શસ્ત્ર ઉંચાવી, બહાર આવે છે; એના હાથમાં ત્રિશૂલ છે, લોહી વહે છે, લાલ ફૂલની માળા, વાળ અને આંખો છે.

સિહેનાસ્વાદ્યમાનસ્તુ પાશબદ્ધો ગલે ભૃશમ્। યામ્યાઙ્ઘ્ન્યાક્રાન્તસિહા ચ સવ્યાઙઘ્નિર્નીચગાસુરે

મહિષાસુરને સિંહ ગળે પાશ બાંધીને જોરથી ખાઈ રહ્યો છે; સિંહને યામ્યા પોતાના ડાબા પગથી દબાવે છે અને અસુર નીચે પડેલો છે.

ચણ્ડિકેયં ત્રિનેત્રા ચ સશસ્ત્રા રિપુમર્દ્દની। નવપદ્માત્મકે સ્થાને પૂજ્યા દુર્ગા સ્વમૂર્ત્તિતઃ

આ ચંડિકા ત્રણ આંખવાળી, શસ્ત્રધારી, દુશ્મનોનો નાશ કરતી છે; નવ પાંખડાવાળા કમળના સ્થાન પર, પોતાની મૂર્તિમાં, દુર્ગા તરીકે પૂજવામાં આવે છે.