અગ્નિપુરાણમ્

સુરેશોર્યબ્જશઙ્ખાઢ્યઃ શ્રીગદી પુરુપોત્તમઃ। અધોક્ષજઃ પદ્મગદી શઙખી ચક્રી ચ પાતુ વઃ

દેવતાઓના સ્વામી, જે પદ્મ અને શંખથી શોભિત છે, ગદા ધારણ કરનાર, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ; અધોક્ષજ પણ પદ્મ, ગદા, શંખ અને ચક્ર સાથે છે—એવો ભગવાન તમારો રક્ષણ કરે.

દેવો નૃસિંહશ્ચક્રાબ્જગદાશઙ્ખી નમામિ તમ્। અચ્યુતઃ શ્રીગદી પદ્મી ચક્રી શઙ્ખી ચ પાતુ વઃ

ચક્ર, પદ્મ, ગદા અને શંખ ધારણ કરનાર દેવ નરસિંહને હું વંદન કરું છું; અચ્યૂત, ગદા, પદ્મ, ચક્ર અને શંખ સાથે, એ તમારો રક્ષણ કરે.

બાલરૂપી શઙ્ખગદી ઉપેન્દ્રશ્ચક્રપદ્મ્યપિ। જનાર્દ્દનઃ પદ્મ ચક્રી શઙ્ખધારી ગદાધરઃ

બાળ સ્વરૂપમાં શંખ અને ગદા ધારણ કરનાર, ઉપેન્દ્ર ચક્ર અને પદ્મ સાથે છે; જનાર્દન પણ પદ્મ, ચક્ર, શંખ અને ગદા ધારણ કરે છે.

શઙ્ખીપદ્મી ચ ચક્રી ચહરિઃ કૌમોદકીધરઃ। કૃષ્ણઃ શઙ્ખી ગદી પદ્મી ચક્રી મે ભુક્તિમુક્તિદઃ

હરી, શંખ, પદ્મ અને ચક્ર સાથે, કૌમોદકી ગદા ધારણ કરે છે; કૃષ્ણ, શંખ, ગદા, પદ્મ અને ચક્ર સાથે, મને ભોગ અને મોક્ષ આપે છે.

આદિ મૂર્ત્તિર્વાસુદેવસ્તસ્માત્ સઙ્કર્પણોભવત્। સઙ્કર્પણાચ્ચ પ્રદ્યુમ્નઃ પ્રદ્યુમ્નાદનિરુદ્ધકઃ

વાસુદેવ મૂળ સ્વરૂપ છે; તેમાંથી સંકર્ષણ ઉત્પન્ન થયો; સંકર્ષણમાંથી પ્રદ્યુમ્ન આવ્યો; પ્રદ્યુમ્નમાંથી અનિરુદ્ધ ઉત્પન્ન થયો.

કેશવાદિપ્રભેદેન એકૈકસ્ય ત્રિધા ક્રમાત્। દ્વાદશાક્ષરકં સ્તોત્રં ચતુર્વિંશાતિમૂર્ત્તિમત્

કેશવથી શરૂ થયેલા ભેદ પ્રમાણે, દરેકનું ત્રણ પ્રકાર છે; બાર અક્ષરનું સ્તોત્ર ચોવીસ સ્વરૂપ ધરાવે છે.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ નિર્મલઃ સર્વમાપ્નુયાત્

જે આ સ્તોત્રનું પઠન કરે કે સાંભળે, શુદ્ધ રહી, તે સર્વે ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

ભગવાનુવાચ દશાવતારં મત્સ્યાદિલક્ષણં પ્રવદામિ તે। મત્સ્યાકારસ્તુ મત્સ્યઃ સ્યાત્ કૂર્મઃ કૂર્મ્માકૃતિર્ભવેત્

ભગવાને કહ્યું: હું તને દશ અવતારના લક્ષણો કહું છું, જે મત્સ્યથી શરૂ થાય છે; મત્સ્ય અવતાર માછલીનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, કૂર્મ અવતાર કાચબાની આકૃતિ લે છે.

નરાઙ્ગો વાથ કર્ત્તવ્યૌ ભૂવરાહૌ ગદાદિભૃત્। દક્ષિણે વામકે શઙ્‌ખં લક્ષ્મીર્વા પદ્મમેવ વા

ભૂવરસ માટે મનુષ્યની આકૃતિ બનાવવી જોઈએ, જે ગદા અને અન્ય શસ્ત્રો ધારણ કરે છે; જમણી કે ડાબી બાજુ શંખ, લક્ષ્મી અથવા પદ્મ મૂકવું.

શ્રીર્વામકૂર્પ્પરસ્થા તુ ક્ષ્માનન્તૌ ચરણાનુગૌ। વરાહસ્થાપનાદ્રાજ્યં ભવાબ્ધિતરણં ભવેત્

લક્ષ્મી કૂર્મના ડાબા ભાગમાં રાખવામાં આવે છે, અને પૃથ્વી બંને પગ પાસે; વરાહની સ્થાપનાથી રાજ્ય અને સંસારના સાગરથી પાર મળે છે.

નરસિંહો વિવૃત્તાસ્યો વામોરુક્ષતદાનવઃ । તદ્વક્ષો દારયન્માલી સ્ફુરચ્ચક્રગદાધરઃ

નરસિંહ, જેનું મોઢું પહોળું ખુલેલું છે, ડાબા પગથી દાનવને ફાડે છે; માલા પહેરેલી, ચમકતા ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે.

છત્રી દણ્ડી વામનઃ સ્યાદથવા સ્યાચ્ચતુર્ભુજઃ। રામશ્ચાપેષુહસ્તઃ સ્યાત્ ખડ્ગી પરસુનાન્વિતઃ

વામન છત્રી અને દંડ સાથે દર્શાવાય છે, અથવા ચાર હાથવાળો પણ હોઈ શકે; રામ ધનુષ, ખડગ અને પરશુ ધારણ કરે છે.

રામશ્ચાપી શરી ખડ્ગી શઙ્ખી વા દ્વિભૂજઃ સ્મૃતઃ। ગદાલાઙ્ગલધારી ચ રામો વાથ ચતુર્ભુજઃ

રામ ધનુષ અને બાણ, ખડગ, શંખ સાથે, અથવા બે હાથવાળા તરીકે ઓળખાય છે; ગદા અને લાંગલ ધારણ કરનાર, અથવા ચાર હાથવાળો પણ હોઈ શકે.

વામોર્ધ્વે લાઙ્ગલં દદ્યાદધઃ શઙ્ખં સુશોભનમ્। મુષલં દક્ષિણોર્ધ્વે તુ ચક્રઞ્ચાધઃ સુશોભનમ્

ડાબા ઉપર લાંગલ મૂકવું, નીચે સુંદર શંખ; જમણા ઉપર મુષળ, અને નીચે સુંદર ચક્ર મૂકવું.

ધનુસ્તૃણાન્વિતઃ કલ્કી મ્લેચ્છોત્સાદકરોદ્વિજઃ। અથવાશ્વસ્થિતઃ ખઙ્ગી શઙ્ખચક્રશરાન્વિતઃ

કલ્કિ ધનુષ અને તૃણ સાથે, મ્લેચ્છોનો નાશ કરનાર દ્વિજ છે; અથવા ઘોડા પર બેઠેલો, ખડગ, શંખ, ચક્ર અને બાણ ધારણ કરનાર છે.

લક્ષણં વાસુદેવાદિનવકસ્ય વદામિ તે। દક્ષિણોર્ધ્વે ગદા વામે વામોર્ધ્વે ચક્રમુત્તમમ્

વાસુદેવથી શરૂ થતા નવ સ્વરૂપોની વિશેષતાઓ હું તને જણાવું છું: જમણા ઉપર ગદા, ડાબા ઉપર શ્રેષ્ઠ ચક્ર રાખવું.

બ્રહ્મેશૌ પાર્શ્વગૌ નિત્યં વાસુદેવોસ્તિ પૂર્વવત્। શઙ્ખી સ વરદો વાથ દ્વિભુજો વા ચતુર્ભુજઃ

બ્રહ્મા અને ઈશા હંમેશા બાજુમાં રહે છે, વાસુદેવ પહેલાં જેવો હતો એ જ છે; તે શંખ અને આશીર્વાદ mudra ધરાવે છે, અને તે બે કે ચાર હાથવાળો હોઈ શકે છે.

લાઙ્ગલી મુષલી રામો ગદાપદ્મધરઃ સ્મૃતઃ। પ્રદ્યુમ્નો દક્ષિણે વજ્રં શઙ્ખં વામે ધનુઃ કરે

રામને હંમેશા હળ અને મુષળ ધારણ કરનાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; પ્રદ્યુમ્ન જમણા હાથમાં વજ્ર, ડાબા હાથમાં શંખ અને ધનુષ રાખે છે.

ગદાનાભ્યાવૃતઃ ગ્રીત્યા પ્રદ્યુમ્નો વા ધનુઃ શરી। ચતુર્ભુજોનિરુદ્ધઃ સ્યાત્તથા નારાયણો વિભુઃ

પ્રદ્યુમ્ન ગદાની માળા ગળામાં પહેરીને હોય છે, અથવા ધનુષ અને બાણ ધરાવે છે; અનિરુદ્ધ ચાર હાથવાળો છે, અને એ રીતે નારાયણ પણ મહિમાવાન છે.

ચતુર્મુખશ્ચતુર્વ્વાહુર્બ્બૃહજ્જઠરમણ્ડલઃ। લમ્બકૂર્ચ્ચે જટાયુક્તો બ્રહ્મા હંસાગ્રવાહનઃ

બ્રહ્મા ચાર મુખ અને ચાર હાથવાળા, પહોળા પેટવાળા છે; તેની જટા લટકતી છે અને તે હંસ પર સવાર છે.

દક્ષિણે ચાક્ષસૂત્રઞ્ચ સ્રુવો વામે તુ કુણ્ડિકા। આજ્યસ્થાલી સરસ્વતી સાવિત્રી વામદક્ષિણે

જમણા હાથમાં બ્રહ્મા જપમાળા અથવા ચમચી, ડાબા હાથમાં કુંડી રાખે છે; સરસ્વતી અને સાવિત્રી તેની ડાબી અને જમણી બાજુમાં છે.

વિષ્ણુરષ્ટભુજસ્તાર્ક્ષે કરે ખડ્ગસ્તુ દક્ષિણે। ગદા શરશ્ચ વરદો વામે કાર્મુકખેટકે

વિષ્ણુ આઠ હાથવાળા છે અને ગરુડ પર સવાર છે; જમણા હાથમાં તલવાર, ડાબા હાથમાં ગદા, બાણ, આશીર્વાદ mudra, ધનુષ અને ઢાલ ધરાવે છે.

ચક્રશઙ્ખૌ ચતુર્બાહુર્ન્નરસિંહશ્ચતુર્ભુજઃ। શઙ્ખચક્રધરો વાપિ વિદારિતમહાસુરઃ

નરસિંહ ચાર હાથવાળા છે, ચક્ર અને શંખ ધરાવે છે; અથવા તો તે શંખ અને ચક્ર રાખે છે, અને મહા અસુરને ફાડ્યો છે.

ચતુર્બાહુર્વરાહસ્તુ શેષુઃ પાણિતલે ધૃતઃ। ધારયન્ બાહુના પૃથ્વીં વામેન કમલાધરઃ

વરાહ ચાર હાથવાળા છે, તેના હાથમાં શેષ છે; એક હાથથી પૃથ્વી ધારણ કરે છે અને ડાબા હાથમાં કમળ રાખે છે.

પાદલગ્ના ધરા કાર્ય્યા પદા લક્ષ્મીર્વ્યવસ્થિતા। ત્રૈલોક્યમોહનસ્તાર્ક્ષ્યે અષ્ટવાહુસ્તુ દક્ષિણે

પૃથ્વી તેના પગ પાસે મૂકવી, અને લક્ષ્મી તેના પગ પાસે સ્થિર છે; ગરુડ પર સવાર આઠ હાથવાળો સ્વરૂપ જમણા બાજુ છે.

ચક્રં ખડ્ગં ચ મુષલં અઙ્કુશં વામકે કરે। શઙ્કશાર્ઙ્ગગદાપાશાન્ પદ્મવીણાસમન્વિતે

ડાબા હાથમાં ચક્ર, તલવાર, મુષળ અને અંકુશ છે; શંખ, ધનુષ, ગદા, પાશ, કમળ અને વીણા પણ સાથે છે.

લક્ષ્મીઃ સરસ્વતી કાર્ય્યે વિશ્વરૂપોઽથ દક્ષિણે। મુદ્ગરં ચ તથા પાશં શક્તિશૂલં શરં કરે

લક્ષ્મી અને સરસ્વતી દર્શાવવી, વિશ્વરૂપ જમણા બાજુ છે; હાથમાં મુદગર, પાશ, શક્તિ, ત્રિશૂલ અને બાણ છે.

વામે શઙ્ખઞ્ચ શાર્ઙ્ગઞ્ચ ગદાં પાશં ચ તોમરમ્। લાઙ્ગલં પરશું દણ્ડં છુરિકાં ચર્મ્મક્ષેપણમ્

ડાબા હાથમાં શંખ, ધનુષ, ગદા, પાશ અને ટોમર છે; હળ, પરશુ, દંડ, છરી અને ફેંકવાની ઢાલ છે.

વિંશદ્‌બાહુશ્ચતુર્વ્વક્ત્રો દક્ષિણસ્થોથ વામકે। ત્રિનેત્રો વામપાર્શ્વેન શયિતો જલશાય્યપિ

તેવીસ હાથવાળા અને ચાર મુખવાળા છે, જમણા અને ડાબા બાજુ ઊભા છે; ડાબી બાજુ ત્રણ આંખો છે, અને પાણી પર શયન કરે છે.