અગ્નિપુરાણમ્

આગ્નિ પુરાણના પવિત્ર શ્લોકોમાં એક અનોખી વાર્તા વહે છે, જેમાં યજ્ઞ, દાન અને ધર્મના મહાત્મ્ય સાથે વિશેષ રીતે મંદિરની સ્થાપનાનું મહત્વ વર્ણવાયું છે. સર્વપ્રથમ, સર્વશક્તિમાન, પાપનો નાશક, સર્વ વંશને ઉદ્ધાર કરનાર, વિશ્વરૂપથી બનેલા પવિત્ર તાંતું આપવાનું કહેવામાં આવે છે. પછી આગ્નિ કહે છે: “હવે હું વાસુદેવ તથા અન્ય દેવતાઓ માટે મંદિર નિર્માણ કરવાથી પ્રાપ્ત થતી ફળ તથા વધુ મહિમા વર્ણવું છું, જે દૈવી આવાસની રચના કરવા ઇચ્છનારના હજારો જન્મોના પાપો દૂર કરે છે.” જે લોકો મનથી કૃષ્ણ માટે ઘર બનાવે છે, તેમના સો જન્મના પાપો નાશ પામે છે અને કૃષ્ણ માટે ઘર બનવામાં લોકો આનંદ અનુભવે છે. આવા લોકો પાપમુક્ત થઈ અચ્યૂતના લોકમાં પહોંચે છે; એક પુરુષ પોતાના હજારો પૂર્વજ અને અનુવંશને ઉદ્ધાર કરે છે. હરિ માટે મંદિર નિર્માણ કર્યા પછી, તે ઝડપથી પોતાના વંશને વિષ્ણુના લોકમાં લઈ જાય છે; પૂર્વજો પણ વિષ્ણુના લોકમાં શોભાયમાન થઈ રહે છે. કૃષ્ણના મંદિર—દેવતાઓના આ આવાસ—નિર્માતા નરકના દુખોથી મુક્ત થાય છે અને બ્રહ્મહત્યા જેવા પાપના સમૂહનો નાશ કરે છે. યજ્ઞ દ્વારા જે ફળ મળે છે, તે મંદિર નિર્માણથી પણ પ્રાપ્ત થાય છે; દેવતાઓ માટે મંદિર બનાવવાથી, બધા પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કર્યાનું ફળ મળે છે. જે લોકો દેવતાઓ અને અન્ય માટે યુદ્ધમાં મૃત્યુ પામે છે, તેમને જે ફળ મળે છે, તે—even if the temple is built deceitfully or only with sand—મંદિર નિર્માતા પણ પ્રાપ્ત કરે છે. એક મંદિર નિર્માણ કરનાર સ્વર્ગ પામે છે; ત્રણ મંદિરથી બ્રહ્માના લોક; પાંચથી શિવના લોક; અને આઠથી હરિ સાથે રહે છે. જે સોળ મંદિર બનાવે છે, તે ભોગ અને મોક્ષ—બન્ને પામે છે. હરિ માટે નાના, મધ્યમ અથવા ઉત્તમ ઘર બનાવનાર અનુક્રમણિકાથી સ્વર્ગ, વિષ્ણુના લોક અને પછી મુક્તિ પામે છે; સૌથી શ્રેષ્ઠ મંદિર નિર્માણ કરનાર ધનવાન પુરુષ આ ફળ મેળવે છે. અન્ય દાન કરતાં—even with the least effort or wealth—મંદિર નિર્માણનું પુણ્ય વધુ છે; ધન મળ્યા પછી—even with a little—દેવતાઓ માટે મંદિર બનાવવું જોઈએ. હરિ માટે—even with a hundred thousand, thousand, hundred, or even half—મંદિર બનાવનાર ગરુડ-ધારી હરિના લોકમાં જાય છે; બાળકો પણ, રમતાં રમતાં, રેતીથી હરિ માટે ઘર બનાવે, તેઓ પણ હરિના લોકમાં જાય છે. વાસુદેવ માટે મંદિર બનાવનાર તેના લોકમાં જાય છે; પવિત્ર સ્થળ, મંદિર, પવિત્ર ક્ષેત્ર કે શુભ અષ્ટમ સ્થાન—ક્યાંય—even there—મંદિર નિર્માતા ત્રણ પ્રકારના ફળ પામે છે. વૈષ્ણવ મંદિરને બંધૂકા ફૂલ અને મીઠી માટીથી શણગારનાર ભગવાનના શહેરમાં જાય છે; જે મંદિરો પડવા દે છે અથવા અર્ધપડ્યા છે, તેઓ પણ એ ફળ મેળવે છે. હરિના મંદિરોનું પુનઃસ્થાપન કરનારને દોઢગુણ પુણ્ય મળે છે; જે પડેલા મંદિરોને સુધારે છે અને પડતાં મંદિરોને જાળવે છે, તે પણ. જ્યારે હરિના મંદિરમાં ઇંટોની ગોઠવણી રહે છે, ત્યાં સુધી મંદિરોની સ્થાપના કરનાર વિષ્ણુના લોકમાં જાય છે. નિર્માતા તથા તેના પરિવારને વિષ્ણુના લોકમાં સન્માન મળે છે; એ જ પુરુષ આ લોક અને પરલોકમાં પુણ્યશાળી અને પૂજનીય બને છે. કૃષ્ણ, વાસુદેવપુત્ર, માટે મંદિર બનાવવાનું કારણ બને છે, એ પુણ્યકર્મી તરીકે જન્મે છે અને આખી વંશ શુદ્ધ થાય છે. વિષ્ણુ, રુદ્ર, સૂર્ય, દેવી અને અન્ય માટે મંદિર બનાવનાર પ્રસિદ્ધ બને છે; ધનના ગાઢ સંગ્રહમાં શું ફાયદો, જો માત્ર તેને જાળવે છે? જે ધનકષ્ટથી મેળવ્યા પછી—even though possessing wealth—કૃષ્ણ માટે મંદિર નથી બનાવતો, તેનું ધન પૂર્વજ, બ્રાહ્મણ કે દેવતાઓ દ્વારા માણવામાં આવતું નથી. તેનું ધન સગાંઓ માટે પણ ઉપયોગી નથી; તેની સંપત્તિ વ્યર્થ છે. જેમ મનુષ્ય માટે મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, તેમ ધન પણ નિશ્ચિતપણે ગુમાવી દે છે. મૂઢ પુરુષ જીવન અને અસ્થિર ધનને જાળવે છે, જ્યારે તેનું ધન દાનમાં નથી આપે અને embodied beings દ્વારા પણ ભોગવવામાં આવતું નથી. ન તો ખ્યાતિ માટે, ન તો ધર્મ માટે—એવી સંપત્તિમાં શું પુણ્ય? તેથી, ધન મળ્યા પછી, whether by fate or effort, યોગ્ય બ્રાહ્મણોને દાન આપવું જોઈએ અને મંદિરો બનાવવાનું કરવું જોઈએ; દાનમાં મંદિરો બનાવવું સર્વોત્તમ છે, કારણ કે તે અન્ય દાન કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. અત: જ્ઞાનીઓએ વિષ્ણુ અને અન્ય માટે મંદિરો વગેરે બનાવવું જોઈએ, શ્રેષ્ઠ ભક્તો સાથે હરિના આવાસની સ્થાપના કરવી જોઈએ. જ્યારે મંદિર સ્થાપિત થાય છે, ત્યારે ત્રણેય લોક, જડ-ચેતન, ભૂત-ભવ-ભવિષ્ય, સ્થૂળ-સૂક્ષ્મ અને બધું જ તેમાં સમાય છે. બ્રહ્માથી લઈને ઘાસના તણાકીયે, બધું વિષ્ણુમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે—દેવોમાં દેવ, સર્વવ્યાપી, મહાન આત્મા. વિષ્ણુ માટે આવાસ સ્થાપિત કર્યા પછી, મનુષ્ય પૃથ્વી પર ફરી જન્મે નથી; વિષ્ણુ માટે મંદિર બનાવવાનું ફળ જેવું છે, એવુ જ દેવતાઓ માટે પણ છે. શિવ, બ્રહ્મા, સૂર્ય, વિશ્વકર્મા, ચંડી, લક્ષ્મી અને અન્ય માટે મંદિર બનાવવાનું પુણ્ય મૂર્તિ સ્થાપન કરતાં વધુ છે. મૂર્તિ સ્થાપન અને યજ્ઞથી મળતું ફળ અનંત છે; માટીની મૂર્તિ કરતાં લાકડાની મૂર્તિ, પછી ઈંટ, પછી પથ્થર, પછી સુવર્ણ—આ રીતે પુણ્ય વધે છે અને સાત જન્મના પાપ તુરંત નાશ થાય છે. મંદિર નિર્માતા સ્વર્ગ પામે છે અને નરકમાં નથી જાય; તે સો કુટુંબોને ઉદ્ધાર કરી વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચાડે છે. યમ પોતાના દૂતોને કહે છે: “જે લોકોએ દેવતાઓ માટે મંદિરો બનાવ્યા છે, તેઓ નરકમાં નથી જાય, કેમ કે તેમણે મૂર્તિપૂજા વગેરે કરી છે.” યમ દૂતોને આજ્ઞા આપે છે: “મંદિરના સંચાલકોને લાવો, તેઓ યોગ્ય ક્રમમાં ફરતા રહે—મારી આજ્ઞા પાલન કરો.” તમારી સત્તામાં આવતા જીવ કોઈપણ વ્રત ભંગ કરશે નહીં, સિવાય કે તેમણે અનંત ભગવાનમાં પૂર્ણ શરણાગતિ લીધી હોય. એવા લોકોને ટાળો; તેઓ માટે અહીં કોઈ અધિકાર નથી. જે લોકો ભગવાનમાં નિષ્ઠા ધરાવે છે, મન તેમના પર સ્થિર છે, અને ભગવાનને જ શ્રેષ્ઠ લક્ષ્ય માને છે— એવી ભક્તિપૂર્વક વિષ્ણુની પૂજા કરનાર વ્યક્તિઓ તમારી પહોંચથી દૂર રહે છે; તેઓ ઊભા હોય, સૂતા હોય, ચાલતા હોય, ઊઠતા હોય, ગડબડતા હોય, કે સ્થિર હોય—તમારી પકડથી સદાય દૂર રહે છે. આ રીતે, આ શ્લોકોમાં મંદિર નિર્માણ, તેની સંભાળ, પુનઃસ્થાપન, અને ભગવાનમાં ભક્તિ—આ બધાના મહિમા, પવિત્રતા અને અનંત ફળોનું વર્ણન થાય છે, જે સર્વ વંશને ઉદ્ધાર કરે છે, અને ભગવાનના લોક સુધી પહોંચાડે છે.