અગ્નિપુરાણમ્

એક દિવસ પ્રાચીન કાળમાં, વિદ્વાનોએ ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા માટે વિશેષ વિધિ શરૂ કરી. સૌ પ્રથમ, સુગંધિત દ્રવ્યો, ફૂલો અને અક્ષત (ચોખા) વડે હરિનું પૂજન કરવામાં આવ્યું. મૂળ મંત્રથી આરંભ કરીને, “વિષ્ણુની શક્તિથી જન્મેલા” એવા ભગવાનને અર્પણ કરવામાં આવ્યું. પછી એ અર્પણ અગ્નિમાં સ્થિત દેવતાને અ捦પાયું અને પછી દુધના સાગરમાં મહાન શેષનાગના શયન પર વિરાજમાન એવા દેવતાની પ્રાર્થના કરવામાં આવી. પછી, સવારે, “હે કેશવ, હું તમારી પૂજા કરીશ, કૃપા કરીને હાજર રહો,” એમ પ્રાર્થના કરી. ત્યારબાદ, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓને ભેટ અર્પણ કરીને, વિષ્ણુના પરિચારોને પણ અર્પણ આપવામાં આવ્યું. દેવતાઓની સામે, એક પાત્રમાં જોડું વસ્ત્ર, સુગંધિત દ્રવ્ય જેમ કે રોચના, કંપુર, કેશર અને પાણી સાથે રાખવામાં આવ્યું. પછી એ પાત્રને સુગંધ, ફૂલ અને અન્ય વસ્તુઓથી શોભિત કરીને, મૂળ મંત્રથી પુનઃ પૂજન કરવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ, મંડપથી બહાર આવીને ત્રણ અનુલિપ્ત મંડલોમાં પણ પૂજા કરી. અહીં, ગૌમાતા દ્વારા મળતા પાંચ પદાર્થો, દહીં અને પવિત્ર સમિધાઓ (હવન માટે લાકડીઓ) હોવી જોઈએ. પુરાણોનું શ્રવણ, સ્તુતિપાઠ અને રાત્રિ જાગરણ પણ કરવું જોઈએ. દૂત, બાળકો, સ્ત્રીઓ અને ભોગવિષયોમાં રત રહેનારા માટે તરત જ અભિષેક (સંસ્કાર) કરવો, જેમાં સુગંધિત પવિત્ર સૂત્ર છોડવું. પછી અગ્નિદેવ કહે છે: “હવે તમે સર્વ દેવતાઓ માટે પવિત્ર ધારણ કરવાની વિધિ સંક્ષિપ્તમાં સાંભળો.” પવિત્ર (પવિત્ર સૂત્ર) સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, શુદ્ધ અને ક્યારેક સોનાથી કે અગ્નિથી બનેલું હોવું જોઈએ. એ પવિત્ર લઈને, તમારી સમૂહ સાથે બ્રહ્માંડના મૂળસ્થાન પાસે જાઓ. પછી, સવારે દેવતાને આમંત્રણ આપીને કહો: “હે જગતના સર્જનહાર, હું તમને વંદન કરું છું, આ પવિત્ર સ્વીકારો.” ભગવાન શિવને પણ કહેવું: “પવિત્રતા માટે, અને વાર્ષિક પૂજાના ફળદાતા, હે શિવ, હું તમને વંદન કરું છું, આ પવિત્ર સ્વીકારો.” મોતી અને મુગટાની માળાઓ, મન્દાર ફૂલો વગેરેથી શોભિત એ વાર્ષિક પૂજા, વેદજ્ઞાને અર્પણ કરો. આ રીતે વાર્ષિક પૂજા પૂર્ણ કર્યા પછી, પવિત્રને મુક્ત કરી સ્વર્ગલોકમાં મોકલો. પછી, સૂર્યદેવ, શિવ, વાણીના સ્વામી (સરસ્વતી) અને શક્તિના સ્વામી (ઇન્દ્ર)ને પણ પવિત્ર અર્પણ કરી વંદન કરો. પછી, નારાયણથી બનેલું સૂત્ર, અનિરુદ્ધથી ઉત્પન્ન ઉત્તમ સૂત્ર—જે ધન, ધાન્ય, આયુષ્ય અને આરોગ્ય આપે—તે અર્પણ કરો. કામદેવથી બનેલું, સંકર્ષણથી ઉત્પન્ન ઉત્તમ સૂત્ર—જે જ્ઞાન, સંતાન અને શુભતા આપે—તે પણ અર્પણ કરો. વાસુદેવથી બનેલું સૂત્ર, જે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ આપે અને ભવસાગર પાર કરાવે—તે અર્પણ કરો. વિશ્વરૂપથી બનેલું, સર્વ ફળદાયક, પાપનાશક અને વંશ ઉદ્ધારક સૂત્ર પણ અર્પણ કરો. પછી, અગ્નિદેવ કહે છે: “હું હવે વર્ણન કરું છું કે વાસુદેવ વગેરેના મંદિરનિર્માણના ફળ શું છે, જે દૈવી નિવાસ ઇચ્છનાર વ્યક્તિ માટે હજાર જન્મનાં પાપો દૂર કરે છે.” જે લોકો મનથી કૃષ્ણ માટે ઘર બાંધે છે, તેમના સો જન્મનાં પાપો નાશ પામે છે અને લોકો આનંદથી ભરાઈ જાય છે. આવા લોકો પાપમુક્ત થઈ, અચ્યુતના લોકને પામે છે; એક મનુષ્ય પોતાના હજારો પૂર્વજ અને અનુગામી કુળજનોને પણ એ લોકે લઈ જાય છે. હરિનું મંદિર બાંધનાર પોતાના પૂર્વજો સાથે વિષ્ણુના લોકને પામે છે; પૂર્વજો પણ એ મંદિરમાં દર્શન કરી વિષ્ણુના લોકમાં શોભાયમાન થાય છે. કૃષ્ણના મંદિરનિર્માણથી, જે દેવસ્થાન બને છે, તે બ્રહ્મહત્યાદિ મહાપાપોનો નાશ કરે છે અને નરકયાતનાથી મુક્તિ આપે છે. યજ્ઞથી જે ફળ મળે છે, તે મંદિરનિર્માણથી મળે છે; દેવમંદિર બાંધવાથી સર્વ તીર્થસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે. યુદ્ધમાં દેવો માટે મરણ પામનારને જે ફળ મળે છે, તે—even જો મંદિર કપટથી કે માત્ર રેતીથી પણ બનાવાયું હોય—મળે છે. એક મંદિર બનાવનારને સ્વર્ગ, ત્રણથી બ્રહ્મલોક, પાંચથી શિવલોક અને આઠથી હરિ સાથે નિવાસ મળે છે. જે વ્યક્તિ સોળ મંદિર બનાવે છે, તેને ભોગ અને મોક્ષ બંને મળે છે. હરિ માટે નાના, મધ્યમ કે ઉત્તમ મંદિરમાંથી જે પણ બનાવે—તેને સ્વર્ગ, વિષ્ણુલોક અને પછી મોક્ષ મળે છે; શ્રેષ્ઠ મંદિર બાંધનાર ધનવાનને તો વિશેષ ફળ મળે છે. અથવા—even ઓછામાં ઓછું મંદિર—even ધનવાને—ફળ મળે છે; ધન મેળવે પછી—even થોડું પણ મંદિર દેવતાઓ માટે બનાવવું જોઈએ. હરિનું મંદિર બાંધવાથી વિશેષ પુણ્ય મળે છે, ભલે તે લાખ, હજાર, સો કે અડધા ખર્ચે—even બને. જે મંદિર બનાવે છે, તે ગરુડધ્વજ હરિ જ્યાં નિવાસ કરે છે ત્યાં પહોંચી જાય છે; બાળકો પણ રમતાં રમતાં રેતીથી હરિનું મંદિર બનાવે, તો પણ તેમને એ લોક મળે છે. વાસુદેવ માટે મંદિર બનાવનારને પણ એ લોક મળે છે; પવિત્ર તીર્થ, મંદિર, પવિત્ર ક્ષેત્ર કે શુભ અષ્ટમિમાં—even બનાવે તો પણ. વિષ્ણુના મંદિરનિર્માણથી ત્રણ પ્રકારનું ફળ મળે છે; વૈષ્ણવ મંદિરને બંધૂક ફૂલો અને મીઠી માટીથી શણગારનાર પણ ભગવાનના શહેરમાં જાય છે—even જો મંદિર અડધું પડ્યું હોય અથવા ધરાશાયી થયું હોય. જે મંદિરનું પુનઃનિર્માણ કરે, તેને દુગણું પુણ્ય મળે છે; જે ધરાશાયી મંદિર મરામત કરે, અથવા પડતાં બચાવે, તેને પણ. વિષ્ણુનું મંદિર સ્થાપનાર, જેટલા સમય સુધી એ મંદિરમાં ઈંટોની વ્યવસ્થા રહે, તેટલા સમય સુધી વિષ્ણુલોક મેળવે છે. મંદિરનિર્માતા અને તેનો કુટુંબ વિષ્ણુલોકમાં સન્માન પામે છે; એ જ મનુષ્ય બંને લોકમાં પુણ્યશાળી અને પૂજનીય ગણાય છે. આ રીતે ભગવાનની પૂજા અને મંદિરનિર્માણના મહિમાનો વર્ણવાયા—જેના દ્વારા મનુષ્ય પાપમુક્ત થઈ, ભગવાનના ચિરલોકમાં સ્થાન પામે છે.