અગ્નિપુરાણમ્

રાવણ અને અન્ય દુષ્ટોનો વિનાશ કરવા માટે、ごHari સ્વયં ચાર રૂપે પ્રગટ થયા. રાજા દશરથના ઘરમાં, કૌસલ્યા માતા પાસે શ્રીરામ જન્મ્યા. કૈકેયી પાસે ભરત અને સુમિત્રા પાસે લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન જન્મ્યા. આ ચારેય પુત્રો ઋષ્યશૃંગ દ્વારા યજ્ઞમાં આપેલા પાયસા પાનથી જન્મ્યા હતા. યજ્ઞથી પવિત્ર થયેલા આ પુત્રો, રામ આદિ, પિતા દશરથ સાથે સંસ્કારભર્યું જીવન વિતાવતાં હતાં. ત્યારે મહર્ષિ વિશ્વામિત્રે યજ્ઞમાં અવરોધ ઊભો કરનાર રાક્ષસોનો નાશ કરવા વિનંતી કરી. દશરથ રાજાએ રામ અને લક્ષ્મણને વિશ્વામિત્ર સાથે મોકલ્યા. વિશ્વામિત્ર સાથે જઈને રામે શસ્ત્રવિદ્યા શીખી, અને તાડકાનું વધ કર્યું. મનાવ અસ્ત્ર વડે રામે દૂરથી મારિચાને ભ્રમિત કર્યો અને બળવાન રામે યજ્ઞવિઘ્નક સુબાહુ તથા તેની સેનાનો સંહાર કર્યો. પછી રામ, વિશ્વામિત્ર અને અન્ય ઋષિઓ સાથે સિદ્ધાશ્રમમાં રહ્યા. ત્યાંથી તેઓ મિથિલાનગરના રાજાનું યજ્ઞ જોવા અને ધનુષ્ય દર્શન માટે ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે ગયા. શતાનંદના આયોજન અને વિશ્વામિત્રના પ્રભાવથી રામને યજ્ઞમાં સન્માન મળ્યો અને મહર્ષિએ રામને કથા કહી. રામે સહેલાઈથી ધનુષ્ય તાણ્યું અને ભાંગી નાખ્યું. જનકે, પરાક્રમના દહેજરૂપે, ગર્ભથી જન્મેલી ન હોતી એવી પુત્રી સીતાજીને રામને અર્પણ કરી. દશરથ અને અન્ય રાજાઓની હાજરીમાં રામે જનકીને (સીતાજી) પાણિગ્રહણ કર્યું અને લક્ષ્મણે ઉર્મિલાને વિવાહ કરી. કુશધ્વજ (જનકના નાના ભાઈ)ની પુત્રીઓ શ્રુતકીર્તિ અને માંડવીને શત્રુઘ્ન અને ભરતે respectively વિવાહ કરી. જનકે આ બંને કન્યાઓને સન્માનપૂર્વક વિદાય આપી. ત્યારબાદ રામે જમદગ્ન્ય પર વિજય મેળવી, વશિષ્ઠ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે વિદાય લીધી. નારદજી કહે છે: રામે વશિષ્ઠ, માતાઓ, અત્રિ, અનુસૂયા, શરભંગ અને સુતીક્ષ્ઞને નમન કર્યું. પછી પોતાના ભાઈ અગસ્ત્યને વંદન કરી, અગસ્ત્યના આશીર્વાદથી ધનુષ્ય અને તલવાર મેળવી, દંડકવનમાં પ્રવેશ કર્યો. જાનસ્થાનમાં, પંચવટીમાં, ગોદાવરીના કિનારે વસતા, એક દિવસ ભયંકર શૂર્પણખા રામ અને લક્ષ્મણને ખાવા આવી. તેણે સુંદર રામને જોઈને પુછ્યું: “તમે કોણ? કેમ આવ્યા છો? મારી ઈચ્છા મુજબ મારા પતિ બનો.” પછી તેણે કહ્યું, “હું આ બંનેને ભક્ષી લઉં.” રામના આદેશે લક્ષ્મણે તેની નાક અને કાન કાપી નાખ્યા. લોહીથી લથપથ શૂર્પણખા પોતાના ભાઈ ખરા પાસે દોડી ગઈ અને રડતાં કહ્યું: “ખરા, મારી નાક વગર હું જીવતી નથી. જો તું રામ-લક્ષ્મણનું ઉષ્મ રક્ત મને પીવડાવશે તો જ હું જીવતી રહી શકું.” તે કહે છે: “સીતા રામની પત્ની છે, લક્ષ્મણ તેનો ભાઈ છે; જો તું એમના રક્તથી મને તૃપ્ત કરાવશે તો જ હું જીવતી રહીશ.” ખરા એ “તેથી જ થાશે” કહી, દૂષણ અને ત્રિશિરા સાથે હજારો રાક્ષસો લઈને યુદ્ધ માટે નીકળ્યો. રામે તીક્ષ્ણ બાણોથી રાક્ષસો અને તેમના હાથી, ઘોડા, રથ, પદાતિ સહિતની સેના યમલોક મોકલી. ત્રિશિરા, ખરા અને દૂષણ—all યુદ્ધમાં પડ્યા. શૂર્પણખા પછી લંકા જઈને રાવણના ચરણોમાં પડી. ક્રોધે ભરેલી, તેણે રાવણને કહ્યું: “તું રાજા નથી, રક્ષક નથી; આવીને રામને માર અને તેની પત્ની સીતાને અપહરણ કર.” “હું રામ-લક્ષ્મણના રક્તથી જ જીવું છું, બીજું કોઈ ઉપાય નથી.” એ સાંભળીને રાવણે મારીચાને કહ્યું: “તું સોનેરી ચિત્રીત મૃગ બની જા, રામ-લક્ષ્મણને દૂર ખેંચી લાવ; હું સીતાને અપહરણ કરીશ, નહિતર તારી મોટે ભયંકર મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.” મારીચાએ રાવણને કહ્યું: “રામ ધનુષ્યધારી, પોતે મૃત્યુરૂપ છે; રાવણ, તારી હાથે મરવું સારું, પણ રાઘવના હાથે મરવું શ્રેષ્ઠ છે.” વિચાર કરીને તે મૃગરૂપે સીતાના સામે વારંવાર ફરતો રહ્યો. સીતાના આગ્રહથી રામે તીક્ષ્ણ બાણથી મૃગ (મારીચા)ને મારી નાખ્યો. મરતાં મૃગે ઊંચે અવાજ કર્યો: “હા સીતા! હા લક્ષ્મણ!” ત્યારબાદ સીતાના આગ્રહથી લક્ષ્મણ રામ પાસે ગયો. એ સમયે રાવણે જટાયુને મારી, સીતાનું અપહરણ કર્યું. જટાયુએ રાવણ સાથે યુદ્ધમાં શરીર ઘાયલ કરાવ્યું, છતાં રાવણ સીતાને કાંખમાં લઈને લંકા ગયો, અશોકવટિકામાં રાખી, કહ્યું: “મારી મુખ્ય પત્ની બની જા; આ રાક્ષસી તને રક્ષવા રહેશે.” રામે મરીચાનો વધ કર્યા પછી લક્ષ્મણને મળીને કહ્યું: “આ તો માયામૃગ હતું, જેમ તું અહીં આવ્યો, તેમ સીતાનું અપહરણ થયું છે.” રામે સીતાને જોઈ ન શક્યા અને દુ:ખમાં રડવા લાગ્યા: “તું મને છોડીને ક્યાં ગઈ?” લક્ષ્મણે તેમને શાંત કર્યા અને બંને સીતાની શોધમાં નીકળ્યા. ત્યારે જટાયુએ રામને કહ્યું: “રાવણ સીતાને લઈ ગયો.” જટાયુના અવસાન પછી, રામે તેની અંત્યેષ્ટિ કરી, પછી કબંધનો પણ સંહાર કર્યો. નારદ કહે છે: રામ આગળ વધ્યા, દુ:ખમાં રાત વિતાવી. પછી હનુમાન સાથે સુગ્રીવને મિત્ર બનાવ્યા. રામે એક જ બાણથી સાત તાડના વૃક્ષો ભેદ્યા અને પગથી દુન્દુભિનું મૃતદેહ દસ યોજન દૂર ફેંક્યું. પછી દુશ્મન બલીનું વધ કરીને, કિશ્કિંધાનું રાજ્ય અને રૂમાને સુગ્રીવને સોંપ્યું. રિશ્યમૂક પર વસતા વાનરરાજ સુગ્રીવે કહ્યું: “જેમ હું રામ માટે કાર્ય કરીશ, તેમ સીતાનું પુનઃપ્રાપ્તિ થશે.” આ સાંભળીને રામે મલ્યવત્પર્વત પર ચાર માસનું વ્રત કર્યું, પણ સુગ્રીવ કિશ્કિંધામાં મળવા આવ્યો નહીં. પછી રામના કહેવા મુજબ લક્ષ્મણે કહ્યું: “રાઘવ પાસે જા; માર્ગ ખુલ્લો છે, જે માર્ગે બલી મર્યો.” “નિયત સમય પાળ, સુગ્રીવ; બલીના માર્ગે ના જજે.” સુગ્રીવે ઉત્તર આપ્યો: “મને સમયનું ભાન જ રહ્યું નહીં, હું વ્યસ્ત હતો.” આ રીતે શ્રીરામની લીલા અને તેમના જીવનના મહાન પ્રસંગો એક પછી એક ઘટ્યા.