અગ્નિપુરાણમ્

એક વખત જંગલમાં થાકેલા રાજાને ઋષિ જમદગ્નિએ આમંત્રણ આપ્યું. જમદગ્નિ પાસે કામધેનુ ગાય હતી, જેના શક્તિથી રાજા અને તેની આખી સેના માટે ભોજનની વ્યવસ્થા થઈ. પરંતુ જ્યારે રાજાએ કામધેનુ માગી, અને ઋષિએ ઇનકાર કર્યો, ત્યારે રાજાએ કામધેનુને જબરદસ્તી પકડી લીધી. ત્યારે પરશુરામે પોતાના કુહાડાથી રાજાનું શિર છિન્ન કરી નાખ્યું. યુદ્ધમાં પરશુરામે રાજાને માર્યો અને ગાય પાછી આશ્રમમાં આવી. પરંતુ પછી કાર્તવીર્યના પુત્રએ જમદગ્નિની હત્યા કરી. એક દિવસ જ્યારે પરશુરામ જંગલમાં ગયા હતા, ત્યારે દુશ્મનાવશ, પરશુરામ પાછા ફર્યા. પોતાનો પિતા મૃત્યુ પામ્યો છે તે જોઈને, પિતાના મૃત્યુના દુઃખથી પરશુરામ ક્રોધિત થયા. તેઓએ શક્તિપૂર્વક પૃથ્વીને એક 아닁ત્રીસ (ત્રણ વખત સાત) વાર ક્ષત્રિયવિહીન કરી દીધી. પછી કુરુક્ષેત્રમાં પાંચ યજ્ઞકુંડ બનાવી, પિતૃઓને યથાવિધાન તૃપ્ત કર્યા. અંતે પૃથ્વી કશ્યપને આપી, પોતે મહેન્દ્ર પર્વત પર નિવાસ કર્યો. આ અવતારોમાં કચ્છપ (કાચબો), વરાહ, નરસિંહ અને વામન અવતાર પણ થયા. જે મનુષ્ય પણ રામના અવતારનું શ્રવણ કરે છે, તે સ્વર્ગને પ્રાપ્ત કરે છે. પછી અગ્નિ કહે છે: "હું તમને રામાયણ કહું છું, જેમ નારદે પહેલાં કહ્યું હતું અને જેમ વાલ્મીકિએ તેનો પાઠ કર્યો હતો, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે." નારદ કહે છે: વિષ્ણુમાંથી બ્રહ્મા જન્મ્યા, બ્રહ્માથી મરીચિ, મરીચિથી કશ્યપ, કશ્યપથી સૂર્ય, અને સૂર્યથી વિવસ્વાનના પુત્ર મનુ. મનુથી ઇક્ષ્વાકુ, પછી તેમનાં વંશમાં કકુત્સ્થ, કકુત્સ્થથી રઘુ, રઘુથી અજ, અને પછી દશરથ. રાવણ અને અન્ય દુષ્ટોનો વિનાશ કરવા માટે, હરિએ પોતે ચાર ભાગે વિભાજીત થઈ, અને રાજા દશરથથી કૌસલ્યાને રામ જન્મ્યા. કૈકેયીને ભરત અને સુમિત્રાને લક્ષ્મણ તથા શત્રુઘ્ન જન્મ્યા; આ બધા પુત્રો રિશ્યશૃંગ દ્વારા યજ્ઞમાં અપાયેલા પાયસના પ્રસાદથી પ્રગટ થયા. યજ્ઞથી પાવન થયેલા આ પુત્રોએ પિતા સાથે વર્ષો વિતાવ્યા. પછી વિશ્વામિત્રની વિનંતી પર, રાજાએ રામ અને લક્ષ્મણને યજ્ઞમાં અવરોધ લાવનાર દૈત્યોના વિનાશ માટે મોકલ્યા. રામ અને લક્ષ્મણ વિશ્વામિત્ર સાથે ગયા; ત્યાં રામે શસ્ત્રવિદ્યાનું જ્ઞાન મેળવ્યું અને તાડકા રાક્ષસીનો સંહાર કર્યો. રામે માનવાસ્ત્ર વડે દૂરથી મारीચાને ભયભીત કર્યો અને સુબાહુ તથા તેની સેના પણ સંહાર કરી. પછી તેઓ સિદ્ધાશ્રમમાં વિશ્વામિત્ર અને અન્ય ઋષિઓ સાથે રહ્યા અને પછી મિથિલાના રાજાના યજ્ઞમાં ધનુષ્યને જોવા ગયા. શતાનંદની વ્યવસ્થા અને વિશ્વામિત્રની શક્તિથી, યજ્ઞમાં માન પામેલા ઋષિએ રામને ત્યાંની કથા કહી. રામે સહેલાઈથી ધનુષ્ય તાણી અને તોડી નાખ્યું. જનકે, પરાક્રમના મુલ્ય રૂપે, ગર્ભે જન્મી ન હતી એવી કન્યા સીતાને રામને આપી. પિતા અને અન્ય સૌ સાથે એકત્ર થયા ત્યારે રામે જનકી સાથે લગ્ન કર્યા અને લક્ષ્મણે ઉર્મિલાને વરણી. કુશધ્વજની પુત્રીઓ શ્રુતકીર્તિ અને મંદવી—જનકના નાના ભાઈની દીકરીઓ—શત્રુઘ્ન અને ભરતે સાથે વિવાહિત થઈ. જનકે આ બંને કન્યાઓનું સન્માનપૂર્વક વિવાહ કરાવ્યું. ત્યારબાદ રામે જમદગ્ન્ય (પરશુરામ)ને જીત્યા અને વશિષ્ઠ અને અન્ય ઋષિઓ સાથે વિદાય લીધી. પછી નારદ કહે છે: રામે વશિષ્ઠ, માતાઓ, અત્રિ અને અનસૂયા તથા શરભંગ અને સુતીક્ષ્ણને વંદન કર્યું. પછી પોતાના ભાઈ અગસ્ત્યને વંદન કરી, અગસ્ત્યની કૃપાથી ધનુષ્ય અને તલવાર મેળવી, દંડક અરણ્યમાં પ્રવેશ કર્યો. જાનસ્થાનમાં, પંચવટીમાં, ગોદાવરીના કિનારે, રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાનું નિવાસ હતું. ત્યાં ભયાનક શૂર્પણખા તેમને ખાવા માટે આવી. રામને જોઈને, સુંદર રૂપે મોહિત થઈ, તેણે પૂછ્યું: "તમે કોણ છો? કયા હેતુથી આવ્યા છો? મારી ઇચ્છા મુજબ મારા પતિ બનો." પછી તેણે કહ્યું: "હું આ બંનેને ખાઈ જઇશ," અને દોડીને હુમલો કર્યો, પણ રામના આદેશથી લક્ષ્મણે તેની નાક અને કાન કાપી નાખ્યા. લોહીથી લથપથ, શૂર્પણખા પોતાના ભાઈ ખરા પાસે ગઈ અને કહ્યું: "ખરા, હવે હું નાક વગર જીવતી નથી, બસ આવી જ જીવું છું." "સિતા રામની પત્ની છે, લક્ષ્મણ તેનો ભાઈ છે; જો તું એમના ગરમ લોહીનો પાન કરાવશો તો જ હું જીવું છું." ખરાએ કહ્યું: "એવું જ થશે," અને હજારો રાક્ષસો, દુષણ અને ત્રિશિરા સાથે યુદ્ધ કરવા નીકળ્યો. રામે ઢાલીને રાક્ષસોને તીક્ષ્ણ બાણોથી માર્યા અને તેમની હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતી સેના યમલોકમાં મોકલી દીધી. ત્રિશિરા, ભયાનક ખરા અને દુષણ—all યુદ્ધમાં પડ્યા. ત્યારબાદ શૂર્પણખા લંકા પહોંચી અને રાવણના ચરણોમાં પડી ગઈ. ગુસ્સામાં તેણે રાવણને કહ્યું: "તુ રાજા નથી, ના રક્ષક છે; અહીં આવીને રામને મારી નાખ અને તેની પત્ની સીતાને અપહરણ કર." "હું માત્ર રામ અને લક્ષ્મણના લોહી પીવાથી જ જીવી શકું છું, બીજું કોઈ ઉપાય નથી." આ સાંભળીને રાવણે કહ્યું: "એવું જ થશે," અને મारीચાને કહ્યું: "જા, તું સોનેરી, ચિત્તી ધરાવતો મૃગ બનીને રામ અને લક્ષ્મણને દૂર ખેંચી લેજે; પછી હું સીતાને અપહરણ કરીશ, નહિતર તારી મરણ નિશ્ચિત છે." મારીચાએ રાવણને કહ્યું: "રામ ધનુષ્યધારી, સ્વયં મૃત્યુ છે; રાવણના હાથે મરવું એ સારું છે, પણ રાઘવના હાથે મરવું શ્રેયસ્કર છે." એમ વિચારીને, તે મૃગ બની, વારંવાર સીતાની નજર સામે ફરતો રહ્યો. સીતાની ઈચ્છા મુજબ, રામે બાણથી મૃગ (મારીચા)ને મારી નાખ્યો; મૃત્યુ પામતા મૃગે "હા સીતે! હા લક્ષ્મણ!" એમ બૂમ પાડી. ત્યારબાદ સીતાના આજીવન પર લક્ષ્મણ રામ પાસે ગયા; અને રાવણે જટાયુને મારી સીતાનું અપહરણ કર્યું. જટાયુએ રાવણના અંગો ઘાયલ કર્યા, છતાં રાવણે જાનકીને પોતાના અંકમાં લઈ લંકા પહોંચ્યો, અશોક વનમાં રાખી, કહ્યું: "મારી મુખ્ય પત્ની બન; આ રાક્ષસી તને રક્ષે." રામે મારીચાને માર્યા પછી લક્ષ્મણને જોઈને વાત કરી. આ રીતે પવિત્ર રામકથા આગળ વધે છે.