અગ્નિપુરાણમ્

ધર્મના વિસ્તરણનું જે સ્થાન ગાયત્રીના સંદર્ભમાં પ્રશંસિત થાય છે, અને જ્યાં વૃત્ર અને અસુરના સંહારની વાત આવે છે, તેને ભાગવત કહેવામાં આવે છે. સારસ્વત યુગમાં, પ્રોષ્ઠપદના પર્વે, આ ગ્રંથ દાન કરવો જોઈએ; તે અઢાર હજાર શ્લોકોનું છે અને તેની સાથે સોનાનો સિંહ આપવો જોઇએ. અહીં જ્યાં નારદે મહાકલ્પ આધારિત ધર્મોની વાત કરી છે, તે પચીસ હજાર શ્લોકોનું નારદ પુરાણ કહેવાય છે. જો એનું દાન ગાય અને અશ્વિની સાથે કરવામાં આવે, તો પરમ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે; ત્યાં ધર્મ અને અધર્મનો વિચાર શત્રુઓના સંદર્ભમાં કરવામાં આવ્યો છે. કાર્તિક મહિનામાં, નવ હજાર શ્લોકોનું માર્કંડેય પુરાણ આપવું જોઈએ; અને અગ્નિએ વસિષ્ઠને જે કહ્યું હતું, તે અગ્નિ પુરાણ કહેવાય છે. ભવિષ્ય વિશે ચૌદ હજાર શ્લોકો, જે સૂર્યમાંથી ઉદ્ભવેલા છે, ભવએ મનુને કહ્યા હતા; પૌષ માસમાં, આ ગ્રંથ ગુરુના સન્માન સાથે આપવો જોઈએ. સાવર્ણિએ નારદને બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ કહેલું, રથંતરનું વર્ણન પણ તેમાં છે, જે અઢાર હજાર શ્લોકોનું છે. માઘ મહિનામાં, બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં વર્ણવાયેલું વરાહનું કથન અને રથંતરનું વર્ણન, બંને અઢાર હજાર શ્લોકોનું, દાન કરવું જોઈએ. આગ્નેય કલ્પમાં, લિંગ પુરાણ અગિયાર હજાર શ્લોકોનું છે; તે ફાગણમાં તિલ અને ગાય સાથે આપવાથી શિવલોક પ્રાપ્ત થાય છે. ચૌદ હજાર શ્લોકોનું વરાહ પુરાણ, જે વિષ્ણુએ કહેલું, અને ફરીથી મનુની પરંપરામાં વરાહની કથા કહેવામાં આવી છે. ચૈત્રમાં, સોનાના ગરુડ સાથે, વૈષ્ણવ લોક પ્રાપ્ત થાય છે; મહાન સ્કંદ પુરાણ, સ્કંદ દ્વારા કહેવાયું, ચોર્યાસી હજાર શ્લોકોનું છે. કલ્પમાં ધર્મવાન લોકોનું ધ્યાન રાખીને, તત્પુરુષનું દાન કરવું; વામન પુરાણ દસ હજાર શ્લોકોનું છે અને ધૌમ કલ્પમાં હરિની કથા પણ છે. શરદ ઋતુના સંક્રાંતિ સમયે, ધર્મ, અર્થ વગેરેનું શાસ્ત્ર અને કૂર્મ પુરાણ, જે આઠ હજાર શ્લોકોનું છે, જે કૂર્મે પાતાળમાં કહેલું, તેનું દાન કરવું. ઇન્દ્રદ્યુમ્ન પ્રસંગે, સોનાના કૂર્મ સાથે તે દાન કરવું; અને ત્રેંતીસ હજાર શ્લોકોનું મત્સ્ય પુરાણ, જે કલ્પના આરંભે કહેવાયું. સંક્રાંતિ સમયે મનુને મત્સ્ય પુરાણનું દાન કરવું, સોનાની માછલી સાથે; અને ગરુડ પુરાણ, આઠ હજાર શ્લોકોનું, વિષ્ણુએ તાર્ક્ષ્ય કલ્પમાં કહેલું. બ્રહ્માંડના ઉદભવ અને ગરુડના ઉત્પત્તિના વર્ણન સાથે, સોનાના હંસ સાથે તેનું દાન કરવું; બ્રહ્માએ બ્રહ્માંડની મહિમાનું વર્ણન કર્યું છે. પ્રથમ વાચકનું સન્માન કરવું, અને દ્વિજોને દૂધ-ભાતથી તૃપ્ત કરવું; દરેક પર્વે, ગાય, જમીન, ગામ, સોનું વગેરેનું દાન કરવું. અંતે, બ્રાહ્મણની પૂજા કરીને સંહિતાની પાંથળીયાંમાં રાખેલી પાંથળીયાં શુભ સ્થાન પર અર્પણ કરવી. નર અને નારાયણની પૂજા કરવી, ગ્રંથોને ફૂલો વગેરેથી શોભાવવું; ગાય, ભોજન, જમીન, સોનુ આપ્યા પછી બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કરીને ક્ષમાયાચના કરવી. મહાન દાન કરવું અને વિવિધ રત્નો પણ આપવું; દર મહિને બે-ત્રણ જોડી દાન કરવી. યાત્રાની શરૂઆતમાં, ભક્ત માટે દાનનું નિયમન છે; ભક્તના તમામ પૂજનકર્મો વાચકો સાથે મળીને કરવાના છે, હે દ્વિજજન. જે કોઈ ઇતિહાસ અને પ્રાચીન કથાઓના ગ્રંથો પૂજા પછી આપે છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય, આરોગ્ય, સ્વર્ગ અને મોક્ષ મળે છે. અગ્નિ કહે છે: હવે હું તમને સૌર અને ચંદ્ર વંશની, રાજાઓની વંશાવળી કહું છું. હરિ બ્રહ્મા બન્યા, જે કમળમાંથી જન્મ્યા હતા, અને મરીચિ બ્રહ્માના પુત્ર હતા. મરીચિમાંથી કશ્યપ, કશ્યપથી વિવસ્વાન; તેની ત્રણ રાણીઓ સંજ્ઞા, રાજ્ઞી અને પ્રભા હતી, જે રૈવતની પુત્રીઓ હતી. પ્રભાએ રેવંત અને પ્રભાત નામના પુત્રો સૂર્યને આપ્યા; ત્વષ્ટ્રી સંજ્ઞાએ મનુને જન્મ આપ્યો, અને યમ અને યમુના, જમલાં, યમને. છાયા અને સંજ્ઞાએ સાવર્ણિ મનુ અને વૈવસ્વત મનુને પુત્ર તરીકે આપ્યા; તેમજ શનિ, તપતી, વિષ્ટિ, અને સંજ્ઞાએ ફરીથી અશ્વિનીકુમારોને જન્મ આપ્યો. વૈવસ્વત મનુના ઘણા પુત્રો થયા, પણ કોઈ પણ તેમનાં સમાન ન હતા: ઇક્ષ્વાકુ, નાભાગ, ધૃષ્ટ, અને શર્યાતિ. નરિષ્યંત, પ્રાંશુ, નાભાગ અને ઇષ્ટ, એ શ્રેષ્ઠ પુરુષો હતા; કરુષ અને પુષધ્ર, અયોધ્યામાં શક્તિશાળી હતા. મનુને ઇલા નામની પુત્રી હતી; બુધથી તેને પુરુરવા જન્મ્યા. પુરુરવાને જન્મ આપ્યા પછી ઇલા સુદ્યુમ્ના બની. સુદ્યુમ્નથી ત્રણ રાજાઓ: ઉડ્કલ, ગય અને વિનતાશ્વ. ઉડ્કલનું રાજ્ય ઉડ્કલમાં, વિનતાશ્વનું પશ્ચિમમાં હતું. બધી દિશાઓ મહાન ગયના અધિકાર હેઠળ હતી; વસિષ્ઠના આદેશથી સુદ્યુમ્નને પ્રતિષ્ઠાન નગર મળ્યું. સુદ્યુમ્ને રાજ્ય પામ્યા પછી પુરુરવાને રાજ્ય આપી દીધું; નરિષ્યંતના પુત્રો શક બન્યા, અને નાભાગનો પુત્ર વૈષ્ણવ હતો. અંબરીષ પ્રજાના રક્ષક હતા; ધૃષ્ટથી ધારષ્ટક વંશ થયો; શર્યાતિથી સુકલગ અને નર્ત્તુ, અને અનર્તથી રાજા વૈરોહ્ય. અનર્ત દેશ હતો, અને કુશસ્થલી નામનું શહેર; રેવાના પુત્ર રૈવત, જેને કકુદ્મી પણ કહે છે, ધર્મનિષ્ઠ હતા. તે એકસો પુત્રોમાંથી વયમાં મોટા હતા, અને કુશસ્થલીનું રાજ્ય મેળવી, પોતાની પુત્રી સાથે બ્રહ્મા સમક્ષ ગંધર્વ સંગીત સાંભળવા ગયા. દેવો માટે એક ક્ષણ પસાર થઇ, પણ મરણધર્મી માટે ઘણા યુગો વીતી ગયા; પછી તેઓ ઝડપથી પોતાના શહેરમાં પાછા આવ્યા, જ્યાં હવે યાદવ વસતા હતા. તેણે દ્વારાવતી નામનું સુંદર, અનેક દ્વારોવાળું શહેર જોયું, જે ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકોએ રક્ષિત કર્યું હતું, અને વાસુદેવ મુખ્ય હતા. પુત્રી નિર્દોષ છે જાણીને, રૈવતીએ રેવતીને બલદેવને આપી; અને પછી સુમેરુ પર્વતે તપ કરીને, વિષ્ણુના લોકમાં ગયા. નાભાગના બે પુત્રો હતા, બંને વૈશ્ય હતા પણ બ્રાહ્મણપદે પહોંચ્યા; અને કરુષથી કારુષો, જે યુદ્ધમાં પરાક્રમી ક્ષત્રિય હતા. પૃષધ્રએ ગુરુની ગાય મારવાથી શૂદ્રપદ મેળવ્યું; અને મનુના પુત્ર ઇક્ષ્વાકુમાંથી વિકુક્ષિથી દેવરાટ જન્મ્યા. આ રીતે, ધર્મ, વંશાવળીઓ અને પુરાણોનું પાવન વર્ણન અહીં પૂજ્ય રીતે કરવામાં આવ્યું.