અગ્નિપુરાણમ્

પ્રાચીન કાળમાં, ઋષિઓએ યજ્ઞ અને મંત્રોના મહિમા વિશે મહાન જ્ઞાન સંકલિત કર્યું હતું. તેઓ કહે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ સુપર્ણમ્ મંત્રથી હવન કરે છે, તો તેને સાપો ક્યારેય કષ્ટ આપતા નથી; આ મંત્ર ઇન્દ્રદેવ દ્વારા આપેલો છે અને સર્વ ઇચ્છાઓની પૂર્ણતા કરાવે છે. એ જ રીતે, “આ દેવીઓ છે” એવો મંત્ર, જે ઇન્દ્રે આપ્યો છે, સર્વ દુ:ખોનો નાશ કરે છે અને પરમ શાંતિ આપે છે. “દેવતાઓ, મારુતગણ” મંત્ર સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે, અને “યમલોકથી” મંત્ર ખરાબ સ્વપ્નોને દૂર કરવા માટે વિશેષ અસરકારક છે. “ઇન્દ્ર અને પાંચ વેપારીઓ” મંત્ર વેપાર માટે ઉત્તમ છે, જ્યારે “મને કામના અને શક્તિ મળે” એવો મંત્ર સ્ત્રીઓના સૌભાગ્યમાં વૃદ્ધિ કરાવે છે. “હે હવ્યો ભક્ષક, તને જ હમેશા હવન અર્પણ થાય”—આ મંત્ર બુદ્ધિમાં વૃદ્ધિ લાવે છે; “હે અગ્નિ, ગાયોનું જ્ઞાન ધરાવનાર,”—આ મંત્ર જ્ઞાનની વૃદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ છે. “સ્થિર, સ્થિર સાથે”—આ મંત્ર પદ પ્રાપ્ત કરવા માટે ઉપયોગી છે; “મારે લાલ લાક જેવા જીવવું છે”—આ મંત્ર અને કૂતરાની હાજરીમાં કૃષિમાં સફળતા મળે છે. “હું તને તોડી નાખ્યો” મંત્ર સદભાગ્યમાં વધારો કરે છે; “આ મારાં બંધન છે” મંત્ર બંધનમુક્તિમાં સહાય કરે છે. “હું પ્રતિજ્ઞાભંગીને સંહાર્યો” મંત્ર શત્રુઓનો નાશ કરે છે; “તું સર્વોચ્ચ છે” મંત્ર કીર્તિ અને બુદ્ધિમાં વૃદ્ધિ કરે છે. “જેમ હરણ જાય છે”—આ મંત્ર સ્ત્રીઓના સદભાગ્યમાં વધારો કરે છે; “જેની દ્રારા અહીં અને આ”—આ મંત્ર સંતાનપ્રાપ્તિમાં સહાય કરે છે. “બૃહસ્પતિ અમને રક્ષે”—આ મંત્ર માર્ગમાં કલ્યાણ લાવે છે; “હું તને મુક્ત કરું છું”—આ મંત્ર અકાળમૃત્યુને ટાળી દે છે. જે કોઈ આજે અથર્વશિરસ્ પાઠ કરે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે; મંત્રોમાંથી કેટલાક કર્મો મુખ્ય ગણાયા છે. યજ્ઞમાં પ્રથમ હવન કાંઠા (યજ્ઞકાંઠા)થી થાય છે; એ જ રીતે ઘી, ચોખા, ગાયનું દૂધ અને રાયના દાણા પણ અર્પણ થાય છે. અખૂટ ધાન્ય, તલ, દહીં અને દૂધ, તેમજ દર્ભા ઘાસ, દુર્વા ઘાસ, બિલ્વ ફળ અને કમળ પણ અર્પણ થાય છે. આ બધા પદાર્થો શાંતિ અને પોષણ લાવે છે; તેલના લાડુ, કાળી રાય, લોહી અને વિષ પણ ખાસ વિધાનમાં ઉપયોગી છે. કાંટાવાળા યજ્ઞકાંઠા દુશ્મનને દંડવા માટે ઉપયોગ થાય છે; યજ્ઞકર્તાએ ઋષિ, દેવતા અને છંદને જાણી લેવું જોઈએ. પુષ્કર કહે છે: દરેક વેદમાં શ્રીસૂક્તનો પાઠ સદૈવ સમૃદ્ધિમાં વધારો કરે છે; “હિરણ્યવર્ણાં”થી શરૂ થતા પંદર શ્લોક શ્રીના છે. યજુર્વેદમાં ચાર શ્રીસૂક્તો રથના ધુરા પર પાઠવામાં આવે છે; સામવેદમાં શ્રીસૂક્ત શ્રાવંતીયમ્ તરીકે ગવાય છે. અથર્વવેદમાં પણ પ્રાર્થના છે—“હે પોષક, શ્રી મને પ્રાપ્ત કરાવ.” જે ભક્તિપૂર્વક શ્રીસૂક્તનો પાઠ કરે છે, તેને નિશ્ચયે શ્રીમહાલક્ષ્મીનો આશીર્વાદ મળે છે. કમળ, બિલ્વપત્ર કે ઘી અર્પણ કરવાથી શ્રીની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે; અને દરેક વેદમાં પુરુષસૂક્તનો પાઠ કરવો જોઈએ. દરેક સ્તોત્ર સાથે એક મुठ્ઠી પાણી અર્પણ કરવાથી પાપથી મુક્તિ મળે છે; સ્નાન પછી દરેક સ્તોત્ર સાથે વિષ્ણુને એક ફૂલ અર્પણ કરવાથી પણ દોષ દૂર થાય છે. સ્નાન પછી દરેક સ્તોત્ર સાથે અર્પણ કરવાથી સર્વ ઇચ્છિત ફળ મળે છે; પુરુષસૂક્તના પાઠથી મોટા નાના બધા પાપ નાશ પામે છે. તપથી શુદ્ધ થયેલો, પાઠ, અર્પણ અને સ્નાનથી તમામ આશીર્વાદ મેળવે છે; અઢાર શાંતિમંત્રોમાંથી ત્રણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. અમૃતાં અને અભ્યા શાંતિ મૃદુ છે અને સર્વ આપત્તિઓ દૂર કરે છે; અમૃતાં સર્વ દેવતાઓ માટે છે, અભ્યા બ્રહ્મા માટે છે. સૌમ્યા શાંતિ સર્વ દેવતાઓ માટે છે અને સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરે છે; અભયા રત્ન વરુણ માટે હોવું જોઈએ, હે શ્રેષ્ઠ ભૃગુ. શતકાંડ રત્ન અમૃતાં માટે છે, શંખજ રત્ન સૌમ્યા માટે છે; તેમના મંત્રો પોતાના દેવતાઓ માટે છે અને સફળતા માટે રત્ન બાંધવું જોઈએ. આ રત્નો સ્વર્ગ, અંતરિક્ષ અને પૃથ્વી ઉપરથી આવતી આપત્તિઓ દૂર કરે છે; હવે એ ત્રણ પ્રકારની અદ્ભુત ઘટનાઓ સાંભળો—દૈવિક, ભૌતિક અને આકાશીય. ગ્રહો અને તારાઓથી થતી આકાશીય વિપત્તિઓ, તેમજ અંતરિક્ષમાં ધૂમકેતુ, દિશાઓનું દહન અને પ્રકાશમંડળો (હાલો) વિશે સાંભળો. પણ, ગંધર્વનગરોનું દેખાવું, અસામાન્ય વરસાદ, અને પૃથ્વી પર હલનચલન કે સ્થિર ઘટનાઓ, તેમજ ભૂકંપ જેવી ઘટનાઓ પણ અદ્ભુત ગણાય છે. જો આવી અદ્ભુત ઘટના સાત દિવસમાં થાય તો તે નિષ્ફળ રહે છે; ત્રણ વર્ષ સુધી પ્રાયશ્ચિત વિના રહે તો ભયજનક બની જાય છે. દેવમૂર્તિઓ નૃત્ય કરે, કંપે, તેજથી ઝળહલે, બૂમ પાડી રડે, પરસેવે અને હંસે—આવી વિપત્તિઓ પૂજા અને પ્રજાપતિને અર્પણથી શાંત થાય છે. જ્યાં અગ્નિ સળગતો નથી, અને રાજ્યમાં ભારે ગર્જના થાય છે, ત્યાં પણ આવું જ છે. જ્યાં લાકડું સળગતું નથી, એ રાજ્ય શાસકોના દુ:ખથી પીડાય છે; અગ્નિ આપત્તિ માટે અગ્નિમંત્રોથી ઉપાય કરવો જોઈએ. જ્યારે વૃક્ષો અસમયે ફળ આપે છે અથવા દૂધ લોહી બની વહે છે, ત્યારે આવી વૃક્ષ આપત્તિ માટે શુભ શિવપૂજા કરવી જોઈએ. અતિશય વરસાદ, દુષ્કાળ અને અનાવૃષ્ટિ બંને આપત્તિરૂપ છે; અસમયે ત્રણ દિવસ વરસાદ પડે તો તે ભયનું કારણ ગણાય છે. વરસાદના વિઘ્નો પારજાન્ય, ઇન્દ્ર અને સૂર્યની પૂજા દ્વારા દૂર થાય છે; શહેર છોડીને ગયેલા લોકો પાછા આવે છે અને નજીકના લોકો પણ નજીક આવે છે. નદીઓ, તળાવો અને ઝરણાંનો સ્વાદ બગડે છે; પાણીના સ્ત્રોતમાં વિઘ્ન આવે ત્યારે વરુણમંત્રનો પાઠ કરવો જોઈએ. સ્ત્રીઓ અસમયે પ્રસૂતિ કરે છે, અથવા યોગ્ય સમયે પણ અયોગ્ય સંતાન જન્મે છે; વિક્રુતિ, જડત્વ કે જડમુલક જન્મ થાય છે, અને જડમુલક (ટ્વિન્સ) પણ થાય છે. સ્ત્રીઓમાં આવી વિક્રુતિ આવે તો સ્ત્રીઓ, બ્રાહ્મણો અને અન્ય લોકોની પૂજા કરવી જોઈએ; ઘોડી, હાથી કે ગાયે ટ્વિન્સ આપે તો પણ. જો સંતાન ભિન્ન જાતિનું કે વિકલાંગ હોય, તો તે છ મહિનામાં મૃત્યુ પામે છે; વિકલાંગ સંતાન જન્મે તો વિદેશી સૈન્યથી ભય રહે છે. જન્મમાં આવી વિક્રુતિઓ માટે હવન, મંત્રોચ્ચારણ અને બ્રાહ્મણો વગેરેની પૂજા કરવી જોઈએ; જે યોગ્ય નથી, તેઓ યોગ્ય સંતાન આપતા નથી. આ રીતે, ઋષિઓએ યજ્ઞ, મંત્ર અને પૂજાનો મહિમા વર્ણવી, સર્વ દુ:ખ અને આપત્તિમાંથી મુક્તિ મેળવવાનો માર્ગ બતાવ્યો.