અગ્નિપુરાણમ્

પૂષ્કર ઋષિ રામજીને સંબોધી કહે છે: “રામ, શુભ સ્વપ્ન જોવામાં આવે પછી ફરીથી ઊંઘવું યોગ્ય નથી. સ્વપ્નમાં કોઈ પર્વત, મહેલ, હાથી, ઘોડા અથવા વાછરડાં પર ચઢે, તો તે શુભ માનવામાં આવે છે. સફેદ ફૂલો ધરાવતાં વૃક્ષો, આકાશમાં વૃક્ષો, નાભિમાંથી વૃક્ષ કે ઘાસ ઉગતું જોવું, કે પોતાના ઘણા હાથ જોવાં—all these are auspicious. એ જ રીતે, ઘણા માથા જોવા, અચાનક વાળ સફેદ થઈ જવું, શુદ્ધ સફેદ વસ્ત્રો અને ફૂલોની વણ પણ શુભ સંકેત છે. જો કોઈ ચંદ્ર, સૂર્ય કે તારાં પકડે, ઝાડૂ દ્વારા સફાઈ કરે, ઇન્દ્રધ્વજને અંકલાવે, કે પોતે ધ્વજ ઊંચો કરે, તો તે પણ શુભ છે. ધરતી અથવા પાણીની ધારા પકડવી, શત્રુઓને હરાવવી, વિવાદ, જુગાર કે યુદ્ધમાં વિજય મેળવવો—all these are favorable. બકરાનું માંસ કે ખીચડી ખાવું, લોહી જોવું અથવા લોહીમાં સ્નાન કરવું પણ શુભ છે. શુદ્ધ લોહી, દ્રાક્ષાસવ, કે દૂધ પીવું; હથિયાર લઈને જમીન પર ફરવું, કે નિર્વિકાર આકાશ જોવું—all these are auspicious. ભેંસ, ગાય, સિંહણી, હાથીણ કે ઘોડીની દૂધ પોતાના મોઢેથી પીવું પણ કલ્યાણકારી છે. દેવતાઓ, બ્રાહ્મણો અને ગુરૂઓ પાસેથી કૃપા પ્રાપ્ત કરવી, પાણીથી અભિષેક થવો, કે ગાયનાં શીંગમાંથી વહેતા પ્રવાહથી અભિષેક થવો—all these bring blessings. જો કોઈ ચંદ્રમાંથી નીચે પડે, તો તે રાજસિંહાસન પ્રાપ્ત થવાનું સૂચવે છે; રાજાભિષેક અથવા માથું કપાવવું—even these are signs of sovereignty. મૃત્યુ, અગ્નિ પ્રાપ્ત કરવી, ઘરમાં અગ્નિ પ્રગટવું, રાજલક્ષણ પ્રાપ્ત થવું, કે વાદ્યયંત્રોથી સ્વાગત—all these are auspicious. સ્વપ્નના અંતે રાજા, હાથી, ઘોડો, સોનું કે વાછરડું જોવું—તેના કુટુંબમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે. પરંતુ, વાછરડાંનાં ઘરની છત, પર્વતની ટોચ કે વૃક્ષ પર ચઢવું, ઘી કે મલથી શરીર મસળવું, અપ્રસસ્ત સ્ત્રીના સંસર્ગમાં જવું—આ બધું દુઃખદાયક છે. પૂષ્કર કહે છે: દવાઓનું મિશ્રણ, કાળાં કે અપ્રસન્ન અનાજ, કપાસ, સૂકું ઘાસ, ગાયના છાણ, અને ધન પણ—આ બધું અશુભ છે. કાળાં કાંઠો, ગોળ, લાકડીનું રસ, મુંડાયેલ અથવા એંથેલેલા માણસ, નગ્ન, લોહ, માટી, ચામડી અને વાળ, પાગલ અને હિજડા, બહારના લોકો, કૂતરાનું માંસ ખાવાવાળા, જેલર, ગર્ભવતી સ્ત્રી, વિધવા, તેલની ખલ, અને મૃતદેહ—all these are inauspicious. છાલ, રાખ, માટીના ટુકડા, હાડકાં, તૂટી ગયેલા વાસણ, અશુભ વસ્તુઓ, અશુભ સંગીત, અને ભયાનક ચીસો—આ બધું અશુભ છે. ‘આવો!’ શબ્દ આગળથી કહેવામાં આવે તો શુભ છે, પણ પાછળથી કહેવામાં આવે તો નહિ; ‘જાઓ!’ શબ્દ પાછળથી કહેવામાં આવે તો ઉત્તમ છે, પણ આગળથી કહેવામાં આવે તો નિંદનીય છે. ‘ક્યાં જાઓ છો? ઉભા રહો! જશો નહિ! ત્યાં કેમ ગયા?’—આવા શબ્દો અશુભ છે, મૃત્યુનું સૂચક છે, જેમ કે માંસાહારી પ્રાણી અને ધ્વજ. વાહન અટવાઈ જવું, હથિયાર તૂટી જવું, માથામાં ઘા લાગવો, દ્વાર પર માર લાગવો, છત્રી કે વસ્ત્ર પડી જવું—આ અશુભ છે. જો કોઈ હરિનું પૂજન અને સ્તુતિ કરે, તો અશુભતા નાશ પામે છે; જો બીજીવાર પણ અશુભ સંકેત મળે, તો બીજા માર્ગથી ઘરમાં પ્રવેશવું જોઈએ. સફેદ ફૂલો શ્રેષ્ઠ છે, ભરેલાં કલશ ઉત્તમ છે; માંસ, માછલી, દૂરથી આવતી અવાજ, એકલા વૃદ્ધ, ચામડાવાળી વિહિન પ્રાણી—આ બધું શુભ છે. ગાય, ઘોડા, હાથી, દેવતા, પ્રજ્વલિત અગ્નિ, તાજું ઘાસ, ભેજવાળું ગાયનું છાણ, વેશ્યા, સોનું, ચાંદી અને રત્ન—all these bring auspiciousness. શબ્દ, ફળદાયક દવા, મુદ્રા, હથિયાર, છત્રી, આસન, રાજલક્ષણ, અને વિલાપ વિના મૃતદેહ—all these are auspicious. ફળ, ઘી, દહીં, દૂધ, તૂટી ન ગયેલું ચોખા, દર્પણ, મધ, શંખ, શેરડી, શુભ વાણી, ભોજન, સંગીત અને ગાન—all these are auspicious. વાદળની ગર્જના, વીજળીના પ્રકાશથી મનની તૃપ્તિ—આ બધું શુભ છે, પણ મનની તૃપ્તિ સર્વોત્તમ છે. પૂષ્કર કહે છે: જ્યારે કોઈ ઊભો હોય, બહાર જવા તત્પર હોય, કે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવે ત્યારે, શાકુન જમીન અને શહેર માટે શુભ-અશુભ દર્શાવે છે. જે શાકુન પ્રજ્વલિત હોય તે અશુભ પરિણામ આપે છે; અને જે શાંત હોય તે શુભ પરિણામ આપે છે. શાકુનના છ પ્રકારના તેજ વર્ણવવામાં આવ્યા છે—સમય, સ્થળ, ક્રિયા, અવાજ અને જાતિ પ્રમાણે. દરેક પૂર્વવર્તી વધુ શક્તિશાળી ગણાય છે; દિવસના શાકુન રાત્રે અથવા રાત્રિના દિવસે મળે, તો વિશેષ પ્રભાવશાળી હોય છે. ક્રૂર શાકુનમાં તેજ પૃથ્વી, નક્ષત્ર, ગ્રહ ઉદયે જળે છે; ધૂમ્ર શાકુન સૂર્ય ચાલવા તત્પર હોય ત્યારે ઓળખાય છે. હાજર હોય ત્યારે પ્રજ્વલિત છે, છોડાય ત્યારે અગ્નિ સમાન છે—આ ત્રણ તેજવાળા છે, અને પાંચ શાંત શાકુન છે. દિશા પ્રમાણે તેજવાળું શાકુન દિશાશાકુન કહેવાય છે; ગામ, જંગલ કે વન્યસ્થળે ઘરેલું શાકુન કહેવાય છે, condemned વૃક્ષ પર પણ આવું જ છે. અશુભ સ્થળે, સ્થળતેજવાળું શાકુન ઓળખવું; અને જાતિવિપ્રિત ક્રિયામાં કર્મતેજવાળું શાકુન કહેવાય છે. અવાજથી ડરામણું, વિસંગત ચીસ અવાજતેજવાળું છે; માત્ર માંસાહારી જાતિ જાતિતેજવાળું છે. તેજવાળું શાકુનથી શાંતનું નિર્ધારણ થવું જોઈએ; મિશ્ર શાકુનથી મિશ્ર પરિણામ, શુભ કે અશુભ, કહેવું જોઈએ. ગાય, ઘોડા, ઊંટ, ગધેડાં, કૂતરા, શ્યામા, ઘરગહેલી, ચકલી, બગલા, કાચબો વગેરે—all these are village-dwellers. બિલાડી અને કૂકડી ઘરેલું પણ છે અને જંગલમાં પણ જાય છે—એનું ઓળખાણ હંમેશા રૂપે ભિન્ન ગણાય છે. ગાયના કાનવાળાં, મોર, ચક્ર, ગધેડાં, તોતા, કાગડા, કુલાહા, કુકુભ, બાજ, ફેરુકા, અંજના અને વાંદરો—all these are mentioned. શતઘ્ના, ચકલી, કાળી ચકલી, કાગડો, બાજ, તીતર, કઠોળ, પતંગિયા અને ત્રણ પ્રકારના કબુતર—આ પણ વર્ણવાયા છે. આ રીતે, પૂષ્કર ઋષિએ સ્વપ્ન, દૃશ્ય અને શાકુનના શુભ-અશુભ સંકેતોનું વર્ણન કર્યું, જે જીવનમાં દિશા અને વિવેક આપે છે.