અગ્નિપુરાણમ્

ભારગવજી, સ્ત્રીઓના વર્તન વિશે શાસ્ત્રમાં જે વર્ણન છે, તે ખૂબ જ વિશદ અને સમજણપૂર્વક છે. જ્યારે કોઈ સ્ત્રી સ્પર્શવામાં આવે છે, ત્યારે એ પોતાનું શરીર હલાવીને, અંગો ઝીલાવીને, પોતાનો મુખ બીજું તરફ ફેરવી લે છે અને પ્રેમથી બોલવામાં આવે તો પણ એ ક્યારેક સાંભળે જ નહીં. એ પોતાના મનમાં ઇચ્છિત હોય છતાં, શણગારવાનો સમય આવી જાય તો પણ એ શણગારતી નથી—એમાં એક પ્રકારની ઉદાસીનતા જોવા મળે છે. ક્યારેક, એના દર્શનથી આનંદિત થાય છે, પણ જો કોઈ એના તરફ જુએ, તો એ તરત જ પોતાનું મુખ બીજું તરફ ફેરવી લે છે. બીજાં લોકો જોતી વખતે એની નજર અશાંત રહે છે, છતાં એ સંપૂર્ણપણે દૂર રહી શકતી નથી. એ રીતે, ભારગવજી, એ પોતાની અંગો અને રહસ્યો બતાવે છે, પણ જે ભાગ પકડી શકાય તે ભાગ એ ખૂબ જ સતર્કતાપૂર્વક છુપાવે છે. પછી, જ્યારે એ પોતાના પ્રેમીનું દર્શન કરે છે, ત્યારે એ રમતમાં, અલિંગન અને ચુંબન કરે છે; અને એના સાથે બોલવામાં આવે ત્યારે એ સાચી વાત કહે છે. સ્પર્શમાં આવે ત્યારે એના અંગો આનંદથી કંપી ઉઠે છે, અને એ પરસેવાથી ઢંકાઈ જાય છે; અને રામજી, એ નાના-મોટા ભેટો માંગે છે. એ નાના ભેટ મળતાં જ અત્યંત આનંદ અનુભવે છે; એનું નામ પ્રશંસા સાથે સાંભળે છે, તો એ પોતાને ખૂબ જ પ્રસન્ન માને છે. એ પોતાના હાથે ચિહ્નિત ફળો મોકલે છે, અને પ્રેમથી જે કંઈ એના પ્રેમી મોકલે છે, એ પોતાના હૃદય પર રાખે છે. અલિંગનથી એ પ્રેમીનું શરીર અમૃતથી ઢંકી દે છે; એ જ્યારે ઊંઘે છે, ત્યારે એ પણ ઊંઘે છે, અને પ્રથમ એ જાગે છે. એ પ્રેમીનો જાગરણ કરે છે, એના જાંઘો સ્પર્શે છે, અને કપિઠ પાવડર તથા દહીંની વેણીથી પણ જાગે છે. ઘી, દૂધ અને જવાર સાથે મિશ્ર થાય તો સુગંધિત થાય છે—એ રીતે ખોરાક તૈયાર કરવામાં સુગંધ આવે છે. શુદ્ધિકરણ, પાણી પાન, વિસર્જન, ધ્યાન, રસોઈ, જાગરણ અને ધૂપ—all these eight acts prescribed with kapittha, bilva, mango, and karaviira leaves. જે પણ પદાર્થ પાણીથી શુદ્ધ થાય છે, એ શુદ્ધ ગણાય છે, અને જો એ પદાર્થો ન હોય તો, કસ્તૂરી પાણીથી શુદ્ધતા પ્રાપ્ત થાય છે. સલારા, દેવદારુ, કંપુર, કુન્દ, બાલા, કુંદુરુક, ગુગ્ગુલુ અને શ્રીનિવાસક, તથા સરજા—આ રીતે એકવીસ ધૂપ પદાર્થો છે, અને એમાંથી મનગમતા પદાર્થો ઉપયોગ કરી શકાય છે. દરેક પદાર્થમાંથી બે ભાગ લઈને સરજાના સમાન ભાગ સાથે મિશ્ર કરી, નખ, તલકાંડી અને મધ સાથે પણ મિશ્ર કરવું. માસી, સુરાં અને કુષ્ટ—આ ત્રણ પદાર્થો સ્નાન માટે prescribe થયાં છે. એમાંથી કોઈ પણ ત્રણ પદાર્થો લઈને, કસ્તૂરી સાથે મિશ્ર સ્નાન તૈયાર કરવું, જે પ્રેમ વધારતું હોય. જળમાં નિલોતપલની સુગંધ, વેલેરિયન અને કસ્તૂરીના અડધા ભાગો તથા તેલ સાથે મિશ્ર કરી, કેસરથી સુગંધિત થાય છે. ટાગરાના અડધા ભાગ સાથે મિશ્ર થાય તો ચમેલીની સુગંધ મળે છે; વકુલા ફૂલો સાથે delightful fragrance મળે છે. મંજીષ્ઠા, ટાગર, કોલા, દાલચીની, વ્યાઘ્રનખ અને નખ, તથા ગંધપત્ર સાથે તેલ સુગંધિત અને શુભ બને છે. તલના તેલમાં ફૂલો મિશ્ર કરવાથી, abundance of blossoms fragrance મળે છે. ઇલાયચી, લવિંગ, કક્કોલા, જયફળ, પિપ્પલી, તથા જાતી પત્રો mouth perfume તરીકે ઉપયોગ થાય છે. કંપુર, કેસર, કસ્તૂરી, હરણમસ, હરેણુકા, કક્કોલા, ઇલાયચી, લવિંગ, જાતી ફળ—all these are also used. દાલચીની પત્ર, સાયપ્રસ મૂળ, મુસ્તા, વેલ, કસ્તૂરી, લવિંગના કાંટા, જાતી પત્ર અને ફળ—all these destroy diseases of the mouth when placed in the mouth. સુપારી, પાંચ પત્રોથી પાણીથી ધોઈ, mouth freshener ingredients સાથે મિશ્ર કરી mouth perfume બને છે. કડવી દાતણ, ત્રણ દિવસ ગાયના મૂત્રમાં ભીંજવી, સુપારીની જેમ તૈયાર કરવાથી mouth fragrance મળે છે. દાલચીની અને પથ્યા, શશિભાગના અડધા ભાગ સાથે, અને પાનના સમાન ભાગ સાથે delightful mouth perfume મળે છે. રાજાને, સ્ત્રીઓની હંમેશા રક્ષા કરવી જોઈએ, અને પુત્ર તથા માતા બાબતે ક્યારેય સંપૂર્ણ વિશ્વાસ ન કરવો. પુષ્કર કહે છે: શાસકને પોતાના રાજકુમારની રક્ષા કરવી જોઈએ, અને ધર્મ, અર્થ, કામ તથા ધનુર્વેદ શાસ્ત્રમાં શિક્ષણ આપવું જોઈએ. વિશ્વાસપાત્ર ગુરુઓ પાસેથી કલા શીખવવી, ખોટી વાતો કરનારા કે ચાટુકાર ગુરુઓ પાસેથી નહીં; શરીર રક્ષા નામે રક્ષકો નિયુક્ત કરવા. ક્રોધી, લોભી, અહંકારી લોકો સાથે સંબંધ ન રાખવા, અને જે સદ્ગુણયુક્ત પણ અશાંત હોય, તેને સુખ-સગવડથી બાંધવો. શાસક રાજકુમારને તમામ હોદ્દા પર નિયુક્ત કરે, અને રાજાએ શિકાર, મદિરા, જુગાર તથા રાજ્ય વિનાશક કાર્યો ટાળવા. દિવસે ઊંઘવું, ઉડતી ફરવું, કઠોર વાણી, નિંદા, ક્રુર દંડ અને ધનનો દુરુપયોગ ટાળવો. કિલ્લા નાશ, ગઢોની અવગણના, ધનનો દુરુપયોગ અને અવ્યવસ્થા—આ સૌ ભાગ્ય વિનાશક છે. અયોગ્ય સમયે, અયોગ્ય સ્થળે, અયોગ્ય વ્યક્તિને, સ્વલોભ માટે દાન આપવું—અધર્મ તરફ લઈ જાય છે. કામ, ક્રોધ, મદ, અહંકાર, લોભ અને દુરાગ્રહ ત્યાગવો; અને પછી, પોતાના સેવકો પર વિજય મેળવી, પ્રજાજન અને ગ્રામજનો પર પણ વિજય મેળવવો. આ રીતે શાસ્ત્રના આ વર્ણનોમાં, જીવન, શૌચ, પ્રેમ, અને રાજધર્મના નિયમોનું સુંદર, શ્રદ્ધાપૂર્વક વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે.